Met oplopende energieprijzen, beschadigde toeleveringsketens en een Europese economie die opnieuw tussen inflatieangst en groeivertraging wordt geklemd, beweegt de Europese Centrale Bank richting een beleidsmoment dat veel zwaarder weegt dan een gewone rentevergadering. De aanloop naar de vergadering van 11 Juni laat zien dat de discussie binnen de ECB niet langer draait om de vraag of de prijsschok tijdelijk ongemak veroorzaakt, maar of Europa opnieuw het risico loopt dat dure energie zich vastzet in lonen, bedrijfsprijzen en verwachtingen. Achter de opmerkingen van meerdere beleidsmakers schuilt een bredere strijd om te voorkomen dat een externe oorlogsschok verandert in een binnenlands inflatieprobleem dat later veel harder moet worden bestreden.
Isabel Schnabel zette de toon door te stellen dat de omvang en hardnekkigheid van de huidige schok niet langer toelaten dat de centrale bank er simpelweg doorheen kijkt. Zelfs wanneer het conflict vandaag zou eindigen, is volgens haar al genoeg schade aangericht aan energie infrastructuur en mondiale supply chains om een monetaire reactie nodig te maken. Daarmee trekt zij een duidelijke lijn, omdat de ECB volgens haar niet kan wachten tot alle onzekerheid is verdwenen wanneer de markt, bedrijven en consumenten nu al hogere prijzen beginnen in te calculeren.
Philip Lane, de hoofdeconoom van de ECB, legde hetzelfde gevaar op een andere manier bloot. Hij verwacht dat de inflatieverwachtingen in juni opnieuw naar boven moeten worden bijgesteld en waarschuwt vooral voor indirecte effecten buiten energieprijzen zelf. Wanneer bedrijven aangeven dat zij hogere kosten gaan doorberekenen, verschuift de crisis van een energierekening naar een breder prijsmechanisme, en dan wordt het voor centrale banken veel moeilijker om te blijven spreken over een tijdelijke verstoring.
De cijfers versterken die onrust, want de inflatie in de eurozone liep in Mei op naar 3,2 procent, tegenover 3,0 procent in April, terwijl energieprijzen met 10,9 procent stegen en de diensteninflatie onverwacht versnelde naar 3,5 procent. Ook de kerninflatie, waarin energie en voedsel buiten beschouwing blijven, kwam hoger uit dan verwacht en steeg naar 2,5 procent, waardoor het argument sterker wordt dat de druk zich niet langer netjes laat isoleren binnen een categorie.
Fabio Panetta, normaal vaak voorzichtiger in toon, sprak eveneens over de noodzaak om het monetaire beleid opnieuw af te stemmen op het risico van blijvende inflatiespanning. Zijn waarschuwing dat olie en gasprijzen zelfs bij een snelle oplossing van het conflict waarschijnlijk niet meteen normaliseren, raakt aan de kern van het probleem. Energieprijzen kunnen dalen op het moment dat gevechten of verstoringen afnemen, maar contracten, voorraden, verzekeringen, transportkosten en bedrijfsprijzen bewegen meestal trager terug.
Toch is er binnen de ECB geen volledig harde lijn zonder nuance, want Yannis Stournaras pleit voor een evenwichtige reactie wanneer de inflatie tijdelijk boven het doel uitkomt, met een voorzichtige verkrapping die tweede ronde effecten beperkt zonder de economie onevenredig te beschadigen. Olli Rehn kijkt vooral naar de vraag of inflatieverwachtingen op middellange en lange termijn losraken van het doel van 2 procent, omdat dat het moment zou zijn waarop voorzichtigheid snel plaats moet maken voor hardere actie.
Álvaro Santo Pereira, Martin Kocher en Peter Kazimir plaatsen de nadruk juist op snelheid en geloofwaardigheid. Hun boodschap is dat de ECB eerder moet handelen dan te laat, omdat een inflatiespiraal veel moeilijker te breken is zodra bedrijven, werknemers en markten ervan uitgaan dat hoge prijsstijgingen blijven. Kazimir ging het verst door te stellen dat verkrapping in juni bijna onvermijdelijk is, omdat de gebeurtenissen sinds maart de risico’s niet hebben verminderd maar juist hebben bevestigd.
De centrale bank staat daarmee voor een klassiek maar pijnlijk dilemma, een renteverhoging kan helpen om inflatieverwachtingen te verankeren, maar zij maakt krediet duurder op een moment waarop groei al kwetsbaar is en bedrijven worden geraakt door hogere energie en importkosten. Geen renteverhoging kan de economie tijdelijk ontzien, maar kan ook het beeld versterken dat de ECB opnieuw te traag reageert wanneer de inflatie boven haar doel blijft en de herinnering aan eerdere prijsontsporingen nog vers is.
De markten hebben die spanning al grotendeels verwerkt, omdat beleggers uiterlijk in Juli rekenen op een renteverhoging, terwijl veel economen een stap in Juni verwachten. Dat vooruitlopen van financiële markten legt extra druk op Frankfurt, omdat uitstel alleen geloofwaardig blijft wanneer de data duidelijk verbeteren, en de meest recente inflatiecijfers juist het omgekeerde laten zien.
Suriname moet deze Europese rentediscussie op de voet volgen, omdat beslissingen van grote centrale banken doorwerken in kapitaalstromen, wisselkoersen, importprijzen en financieringskosten voor Caribische economieën. Een wereld waarin energie duurder wordt en Europese rente stijgt, kan druk zetten op internationale leningen, handelsfinanciering, voedselprijzen en de waarde van valuta’s buiten de grote muntblokken. De Surinaamse overheid moet daarom prijsmonitoring, reserves, importplanning, schuldbeheer en binnenlandse productie versterken, zodat externe monetaire schokken niet telkens rechtstreeks worden doorgeschoven naar huishoudens.
De aanloop naar 11 Juni laat uiteindelijk zien dat de ECB opnieuw moet kiezen tussen voorzichtigheid en geloofwaardigheid in een omgeving waarin inflatie niet meer alleen uit de binnenlandse economie komt. Energie, oorlog, logistiek en verwachtingen zijn samengevallen in een probleem dat met rente alleen niet volledig kan worden opgelost, maar zonder renteactie mogelijk wel groter wordt. Als de ECB de rente verhoogt, zal dat geen teken zijn van economische kracht, maar van een centrale bank die vreest dat wachten duurder wordt dan ingrijpen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
