Ukrainë heeft met de operatie “Spinnenweb” een spectaculair voorbeeld gegeven van hoe een goed doordacht plan met goedkope, korteafstandsdrones diepe sporen kan trekken in Russisch grondgebied. Maandenlang werkten Oekraïense inlichtingendiensten en technische experts samen aan deze geheime actie, die uiteindelijk zorgde voor zware verliezen in Rusland’s strategische vloot.
Aanvallocaties lagen verspreid over minstens vier militaire vliegbases, waarvan de verste in Siberië lag bij Belaya, bijna 4 850 kilometer van Kiev afgelegen. Exacte aantallen blijven onduidelijk, maar volgens president Zelenskiy waren van de 41 getroffen vliegtuigen zo’n twintig exemplaren onherstelbaar beschadigd. Hij prees de operatie als “uitermate briljant” en benadrukte dat Rusland in een klap een flink deel van zijn langeafstandstrekkers kwijt was.
De kern van Spinnenweb bestond uit 117 kamikazedrones, zogenoemde FPV-drones, die kort voor de aanval ongemerkt via undercoverkanalen Rusland binnendrongen. Oekraïense agenten verstopt onder civiele dekmantel zorgden ervoor dat de onbemande toestellen werden afgeleverd bij tijdelijke schuilplaatsen: houten schuren met een in- en uitschuifbaar dak op slechts enkele kilometers van de beoogde basissen. Zodra het juiste moment daar was, werden de daken op afstand opgeklapt en schoten de drones in formatie de open lucht in. Dankzij een combinatie van realtime besturing door Oekraïense operators en voorgeprogrammeerde AI-routines wisten de toestellen ongehinderd het luchtruim binnen te dringen.
De verrassingselementen waren cruciaal. Rusland had onvoldoende tijd om mobiele luchtverdedigingssystemen naar de aangevallen vliegvelden te brengen en de gebruikelijke jammingmaatregelen werkten niet goed tegen de plotselinge aanval van tientallen kleine drones. Gelijktijdig steeg een groot aantal toestellen op uit de schuren en stormde recht op de strategisch paradeerde vliegtuigen. Satellietbeelden, die werden vrijgegeven door commerciële bronnen, tonen dat bij Belaya meerdere Tu-95- en Tu-22M3-bommenwerpers in vlammen opgingen of zodanig werden beschadigd dat herstel zeer kostbaar, zo niet onmogelijk is.
Niet alleen bij Belaya ontstond vuurzee. In het hoge noorden, bij Olenya, zag men eveneens brandende vliegtuigen die vreedzaam op de grond stonden. Op videobeelden, geverifieerd door internationale persbureaus, zijn twee in brand staande nucleair-capabele bommenwerpers te zien, en in sommige gevallen raakten de drones zelfs radarstations, waaronder de bolvormige antennes van de weinige A-50-spionagevliegtuigen die Rusland nog in dienst heeft.
Rusland erkende via het Defensieministerie dat de eigen luchtverdediging faalde om de aanval op te vangen. In diverse streken, zoals Moermansk en Irkoetsk, laaiden vliegtuigen in brand en liep het onderzoek naar de daders nog. Staatsmedia meldden dat een 37-jarige Oekraïner in de regio Tsjeljabinsk als hoofdverdachte werd aangemerkt, maar deze informatie kon nog niet onafhankelijk worden geverifieerd. Wel staat vast dat Oekraïense geheime agenten ten tijde van de aanval al teruggekeerd waren naar eigen land, waardoor zij zichzelf wisten te immuniseren tegen mogelijke arrestaties.
Militaire experts wijzen erop dat Rusland een onherstelbaar gat in zijn langeafstandscapaciteit oploopt, omdat de getroffen bommenwerpers niet meer in productie zijn. Verlies van zelfs een paar toestellen van het type Tu-95 of Tu-160 betekent voor Moskou miljoeneninvesteringen en vermindert de mogelijkheden om vanuit diep Russisch grondgebied langeafstandsraketten op Oekraïne of andere doelen af te vuren. Fabian Hinz van het International Institute for Strategic Studies noemt de operatie een “gamechanger” omdat elke basis met goede wegen nu ineens kwetsbaar is voor soortgelijke verrassingsaanvallen.
In Kiev juicht men niet alleen de materiële schade toe. Voor president Zelenskiy weegt het psychologische effect nog zwaarder: Oekraïne liet zien dat het Rusland kan raken waar het dacht het veilig te hebben. In Washington verklaarde de Amerikaanse gezant voor Oekraïne dat de psychologische klap voor Moskou belangrijker is dan de precieze kostprijs van de vernietigde vliegtuigen.
Ondertussen blijft het front in Oekraïne zelf onverminderd woeden. Rusland behaalt ter plekke terreinwinst, maar terwijl de strijdtonelen verschuiven, is het debat in diplomatieke kringen in volle gang. Verkennende vredesonderhandelingen zijn begonnen, maar de verrassingstactiek van Spinnenweb maakt duidelijk dat het conflict in de toekomst vooral een oorlog zal worden van onbemande systemen en technologie.
