Met 118.410 hectare aangetast gebied heeft de Colombiaanse goudwinning langs rivieren en kreken opnieuw een grens overschreden die nauwelijks nog als een gewoon mijnbouwprobleem kan worden behandeld. Het onderzochte oppervlak groeide in 2025 met 4,5 procent ten opzichte van de 113.310 hectare uit 2024, waardoor in één jaar ongeveer 5.100 hectare aan het winningsgebied werd toegevoegd. De stijging markeert het derde achtereenvolgende jaar van groei en toont dat criminele goudwinning zich sneller uitbreidt dan de staat haar kan terugdringen.
Van het volledige gebied wordt 75 procent zonder wettelijke toestemming geëxploiteerd, terwijl 21 procent over technische of milieugerelateerde vergunningen beschikt en slechts 4 procent bezig is een legale status te verkrijgen. De omvang van het illegale gedeelte nam afzonderlijk met 10 procent toe, meer dan tweemaal zo snel als de totale uitbreiding van de activiteit. Achter de glans van het goud groeit daardoor een economie waarin vergunningen, milieuregels en belastingverplichtingen eenvoudig worden omzeild.
Alluviaal goud bevindt zich in sedimenten van rivieren, kreken en overstromingsvlakten en kan met relatief eenvoudige middelen worden gewonnen. Naast handmatige technieken worden steeds vaker pompen, wasinstallaties, graafmachines en drijvende machines ingezet om grote hoeveelheden aarde en rivierbodem te verwerken. De beperkte instapkosten maken deze vorm van mijnbouw aantrekkelijk voor kleine informele delvers, maar bieden eveneens ruimte aan criminele organisaties die met zwaar materieel, geweld en illegale handelskanalen veel grotere operaties beheren.
In vijftien van de 32 Colombiaanse departementen werden sporen van deze winning aangetroffen, maar het illegale zwaartepunt ligt sterk geconcentreerd in Chocó, Antioquia en Bolívar. Deze drie gebieden zijn samen verantwoordelijk voor 82 procent van de illegale exploitatie, waarbij Chocó 41.493 hectare telt, Antioquia 24.282 hectare en Bolívar 7.222 hectare. Tien gemeenten nemen samen 54 procent van de illegale activiteit voor hun rekening, waardoor gericht optreden mogelijk lijkt maar door het geweld en de afgelegen ligging uiterst moeilijk blijft.
Afro Colombiaanse gemeenschappen dragen een onevenredig groot deel van de schade, aangezien 61 procent van de uitbreiding tussen 2024 en 2025 op hun gronden plaatsvond. Het gaat om 3.096 hectare van de jaarlijkse toename, terwijl deze gemeenschapsgebieden inmiddels 45 procent van het totale nationale winningsoppervlak bevatten. Bevolkingsgroepen die al tientallen jaren te maken hebben met armoede, gewapend conflict en beperkte overheidsaanwezigheid zien hun territorium daardoor opnieuw veranderen in een bron van rijkdom voor anderen en een bron van vervuiling voor henzelf.
Ook in of nabij dertig inheemse reservaten werden directe aanwijzingen van goudwinning gevonden. Het aandeel binnen deze reservaten bedraagt slechts 0,4 procent van het nationale totaal, maar nam tussen 2023 en 2025 met 25 procent toe. In het Amazonegebied werden daarnaast 215 waarschuwingen geregistreerd langs elf rivieren, dicht bij 64 inheemse leefgebieden, waardoor de dreiging zich niet beperkt tot grondbezit maar ook drinkwater, visbestanden en traditionele bestaansmiddelen raakt.
Bijna de helft van het nationale winningsgebied ligt op plaatsen waar mijnbouw verboden is, waaronder bosreservaten, nationale parken en andere beschermde landschappen. Het gaat om 58.216 hectare, waarvan 43.048 hectare binnen het Bosreservaat van de Stille Oceaan ligt, een van de meest biodiverse ecosystemen ter wereld. Binnen het nationale parkensysteem nam de vastgestelde goudwinning tussen 2023 en 2025 zelfs met 153 procent toe, waarmee beschermde status op papier steeds minder bescherming in het veld oplevert.
De winning gaat gepaard met ontbossing, omgewoelde rivieroevers, zwaar sediment en chemische vervuiling die zich stroomafwaarts kan verspreiden. Bossen die eeuwen nodig hadden om zich te ontwikkelen verdwijnen binnen enkele dagen onder graafmachines, waarna kale en instabiele grond achterblijft. Rivieren die gemeenschappen voorzien van voedsel, vervoer en drinkwater veranderen vervolgens in afvoerkanalen voor modder en giftige stoffen.
Criminele groepen hebben goud omgevormd tot een aantrekkelijk financieringsmiddel dat naast drugshandel hun gewapende activiteiten voedt. In 85,6 procent van de gemeenten met alluviale goudwinning is ten minste één illegale gewapende organisatie aanwezig, terwijl het aantal gemeenten met zowel goudwinning als zulke groepen steeg van 114 naar 118. Goud kan gemakkelijker in de legale handelsketen verdwijnen dan verdovende middelen, waardoor de opbrengsten via tussenhandelaren, vervalste documenten en exportconstructies een schijnbaar wettige oorsprong krijgen.
De verwevenheid met de drugseconomie wordt zichtbaar in 79 gemeenten waar zowel alluviale goudwinning als cocateelt is vastgesteld. Bijna de helft van het aangetaste goudgebied overlapt met zones waar coca wordt verbouwd, vooral in Antioquia, Nariño, Cauca en Chocó. Dezelfde afgelegen routes, gewapende bescherming, corrupte netwerken en zwakke overheidscontrole kunnen daardoor voor meerdere illegale producten tegelijk worden gebruikt.
Colombia probeert de handelsketen inmiddels scherper te controleren met een digitaal systeem dat goud vanaf de winning tot aan verkoop of export moet kunnen volgen. Iedere geregistreerde transactie krijgt een unieke code waarmee oorsprongscertificaten, productiegegevens en royaltybetalingen kunnen worden gecontroleerd. Het systeem begon als vrijwillige proef, maar moet uiteindelijk alle mineraaltransacties omvatten en verspreide registraties samenbrengen in één openbaar controlemechanisme.
Kopende landen, raffinaderijen, banken en juweliers kunnen de illegale markt verder afsnijden door aantoonbare herkomst als harde voorwaarde voor iedere betaling en invoer te stellen. Zonder verplichte traceerbaarheid blijft legaal gewonnen goud gemakkelijk vermengbaar met metaal dat afkomstig is uit beschermde bossen, inheemse gebieden of ondernemingen onder controle van gewapende groepen. Handhaving bij de mijn alleen is daarom onvoldoende wanneer het financiële systeem en de internationale handel het eindproduct zonder grondige controle blijven accepteren.
Binnen de Surinaamse goudsector verdienen satelliettoezicht, digitale registratie van productie, controleerbare transportdocumenten en volledige herkomstregistratie van mijn tot export dringend meer samenhang. Formalisering van kleine mijnwerkers moet samengaan met bescherming van inheemse en tribale gemeenschappen, streng toezicht op vervuilende stoffen en financiële controles bij opkopers, banken en exporteurs. Een goudstaaf zonder bewezen oorsprong behoort niet als een normaal handelsproduct te worden behandeld, omdat achter een oncontroleerbare herkomst ontbossing, uitbuiting, belastingverlies en georganiseerde criminaliteit verborgen kunnen liggen.
Colombia laat zien hoe snel goudwinning kan uitgroeien tot een parallel bestuurssysteem waarin gewapende groepen bepalen wie toegang krijgt tot grond, machines, routes en markten. De strijd wordt daarom niet gewonnen door af en toe een graafmachine te vernietigen, maar door het volledige netwerk van financiering, handel, corruptie en export bloot te leggen. Zolang illegaal goud probleemloos als legaal vermogen kan worden verkocht, blijft iedere vernietigde hectare winst opleveren voor de daders en verlies betekenen voor de samenleving.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
