Van de goudvelden in het binnenland tot de eettafels in Paramaribo, kwikvervuiling raakt meer mensen dan vaak wordt gedacht. Grootschalige ontbossing voor landbouw kan de sluimerende dreiging verder aanwakkeren, terwijl ook de watervoorziening en de volksgezondheid onder druk komen te staan. Het kwikprobleem in Suriname blijft niet netjes begrensd tot de goudvelden in het binnenland. De vervuiling kan veel verder reiken en ook mensen treffen die nooit een voet in een mijn hebben gezet. Volgens milieuwetenschapper Christiaan Max Huisden worden inwoners van Paramaribo en omstreken via visconsumptie blootgesteld aan kwik. En terwijl het land worstelt met de gevolgen van goudwinning, dreigt grootschalige ontbossing een extra gevaarlijke dimensie aan het milieuprobleem toe te voegen. Huisden, voorzitter van de Suriname Alliance for the Environment (SAFE) en programmacoördinator van de afdeling Milieuwetenschappen aan de Anton de Kom Universiteit van Suriname, waarschuwde hiervoor tijdens de informatiesessie ‘Stop de grootschalige ontbossing van het Surinaamse regenwoud’. De bijeenkomst werd georganiseerd door de Groene NGO’s en Milieuwetenschappen bij het University Guesthouse.
Zijn boodschap is duidelijk, Suriname staat voor een keuze die veel verder gaat dan de vraag hoeveel bos mag verdwijnen voor economische ontwikkeling. De beslissing om primair regenwoud op grote schaal om te zetten in landbouwgrond kan verstrekkende gevolgen hebben voor de bodem, het water en de gezondheid van de bevolking. Onderzoek van Milieuwetenschappen wijst er volgens Huisden op dat kwikblootstelling via visconsumptie ook voorkomt in de kustvlakte, waaronder Paramaribo en omgeving. Het onderzoek is volgens hem wetenschappelijk beoordeeld en gepubliceerd. Daarmee wordt duidelijk dat de gevolgen van kwikvervuiling niet uitsluitend de mensen treffen die rechtstreeks met goudwinning bezig zijn. Kwik kan het zenuwstelsel beschadigen en de ontwikkeling van ongeboren kinderen aantasten. De risico’s reiken daardoor verder dan de mijnbouwgebieden en kunnen ook huishoudens treffen die afhankelijk zijn van vis als voedselbron. Suriname heeft zich aangesloten bij het Minamata-verdrag, dat gericht is op het terugdringen van kwikvervuiling. Toch blijft het gebruik van kwik in de kleinschalige goudwinning volgens Huisden een hardnekkig probleem. Gedoogbeleid en smokkel houden de praktijk in stand en kunnen ertoe bijdragen dat de vervuiling voortduurt. Maar juist daar ligt een ander gevaar, de bestaande vervuiling kan opnieuw worden verspreid wanneer grote stukken grond worden opengelegd en bewerkt.
Kwik dat al in de bodem aanwezig is, kan door verstoring opnieuw in het milieu terechtkomen. Eenmaal in de atmosfeer kan het zich over grote afstanden verspreiden en later via neerslag terugkeren naar de bodem en het water. Onder bepaalde omstandigheden zetten micro-organismen het om in methylkwik, een vorm die via de voedselketen in vissen terecht kan komen. Grootschalige ontbossing voor landbouw is daarom niet alleen een kwestie van bomen kappen. Wanneer primair regenwoud verdwijnt en grote oppervlakten grond intensief worden bewerkt, kunnen ook bestaande verontreinigende stoffen opnieuw in beweging komen. Daarmee dreigt een ontwikkeling die bedoeld is om de productie en economie te stimuleren, tegelijkertijd nieuwe milieuproblemen te veroorzaken. Suriname riskeert zo de gevolgen van bestaande goudvervuiling te verergeren door op grote schaal nieuwe gebieden open te leggen. Ook de zoektocht naar alternatieven voor kwik vraagt volgens Huisden om voorzichtigheid. Cyanide wordt eveneens gebruikt bij goudwinning, maar het vervangen van de ene gevaarlijke stof door een andere betekent niet automatisch dat het probleem is opgelost. Cyanide is acuut giftig en vereist deskundigheid, strikte controle en passende veiligheidsmaatregelen. Zonder die voorwaarden kunnen ernstige risico’s ontstaan.
De gevolgen van ontbossing beperken zich niet tot chemische vervuiling. Het regenwoud speelt ook een cruciale rol in de waterhuishouding. Het bos houdt water vast en werkt als een natuurlijke spons. Wanneer de vegetatie verdwijnt, verandert de manier waarop water wordt opgenomen, vastgehouden en afgevoerd. Dat kan erosie en problemen met de beschikbaarheid van water in de hand werken. Daar komt bij dat grootschalige landbouw veel irrigatiewater nodig heeft. Volgens Huisden kan die wateronttrekking gevolgen hebben voor gebieden benedenstrooms, waar andere gebruikers en landbouwbedrijven eveneens afhankelijk zijn van voldoende water. Ook de kwaliteit van het water staat op het spel. Pesticiden, herbiciden en kunstmest kunnen in oppervlaktewater en grondwater terechtkomen. Vooral vervuiling van ondergrondse watervoorraden vormt een ernstig risico, omdat huishoudens en bedrijven afhankelijk zijn van schoon zoetwater. Eenmaal aangetast, kunnen deze natuurlijke reserves moeilijker bruikbaar worden. De gevolgen van landbouwontwikkeling kunnen daardoor rechtstreeks doorwerken in de dagelijkse voorzieningen van de samenleving.
Er bestaat bovendien een fundamenteel probleem met intensieve landbouw op tropische bosgronden. De vruchtbare bovenlaag is vaak dun en kan bij langdurig, intensief gebruik snel uitgeput raken. Om de productie op peil te houden, kunnen vervolgens steeds meer landbouwmiddelen nodig zijn. De kustvlakte biedt volgens de bijeenkomst aangehaalde toelichting betere mogelijkheden voor landbouw en veeteelt, dankzij de vruchtbare kleigronden en de beschikbare mogelijkheden voor irrigatie. Daarmee hoeft economische ontwikkeling niet vanzelfsprekend ten koste te gaan van primair regenwoud. Voor Huisden ligt de uitdaging in het kiezen van een ontwikkelingsstrategie die economische vooruitgang combineert met bescherming van natuurlijke hulpbronnen. Suriname beschikt over uitgestrekte bossen en waardevolle zoetwatervoorraden, maar die rijkdom is niet onaantastbaar. De waarschuwing is urgent, kwikvervuiling, ontbossing en waterproblemen kunnen elkaar versterken. Wie vandaag het regenwoud opoffert voor snelle productie, kan morgen worden geconfronteerd met vervuilde voedselketens, aangetaste watervoorraden en uitgeputte landbouwgrond. De werkelijke prijs van ontbossing wordt daarmee niet alleen uitgedrukt in verloren bomen, maar ook in risico’s voor de gezondheid, de voedselveiligheid en de toekomst van Suriname.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
