In Havana is een oude wond opnieuw opengetrokken, maar deze keer gebeurt dat niet alleen in rechtbankstukken of diplomatieke verklaringen. Duizenden Cubanen verzamelden zich bij de Anti Imperialistische Tribune, vlak bij de Amerikaanse ambassade, om steun uit te spreken voor Raúl Castro en de Amerikaanse aanklacht tegen hem af te wijzen. Daarmee verandert een juridisch dossier uit 1996 in een nieuwe politieke krachtmeting tussen Cuba, de Verenigde Staten en Rusland, precies op een moment waarop de spanningen rond het eiland opnieuw oplopen.
De Amerikaanse justitie heeft de 94 jarige Castro en vijf voormalige of huidige Cubaanse functionarissen aangeklaagd in verband met het neerhalen van twee vliegtuigen van de groep Brothers to the Rescue. Bij dat incident kwamen vier mensen om, onder wie Amerikaanse burgers, en de zaak bleef drie decennia lang een symbool van de diepe breuk tussen Washington, Havana en de Cubaanse ballingschap in Miami. Volgens het Amerikaanse ministerie van Justitie gaat het onder meer om samenzwering om Amerikaanse burgers te doden, moord en vernietiging van vliegtuigen.
Voor Cuba is de timing van de aanklacht geen toeval, maar een provocatie. De regering in Havana noemt de zaak juridisch ongegrond, politiek gemotiveerd en bedoeld om de druk op het eiland verder op te voeren. President Miguel Díaz Canel sprak van arrogantie en frustratie aan Amerikaanse zijde, en stelde dat de aanklacht vooral laat zien dat Washington moeite heeft met de veerkracht van de Cubaanse revolutie en haar leiderschap.
De demonstratie kreeg daardoor een duidelijke symbolische lading. Raúl Castro zelf was niet aanwezig, maar hoge Cubaanse functionarissen, familieleden en leiders van politieke en maatschappelijke organisaties sloten zich bij de bijeenkomst aan. De slogan van de dag was niet alleen steun aan één oud leider, maar verdediging van soevereiniteit, nationale eer en revolutionaire continuïteit.
Die symboliek wordt versterkt door de naderende 95ste verjaardag van Raúl Castro, geboren op 3 juni 1931 in het oosten van Cuba. Voor zijn aanhangers blijft hij de man die na Fidel Castro het revolutionaire systeem voortzette en de overgang van de historische generatie naar een nieuw leiderschap begeleidde. Voor tegenstanders, vooral in Miami en Washington, staat hij juist symbool voor de repressieve kern van het Cubaanse staatsapparaat.
Het incident uit 1996 blijft tot vandaag fel omstreden. De Verenigde Staten stellen dat twee ongewapende civiele vliegtuigen boven internationale wateren werden neergehaald, terwijl Cuba het optreden destijds verdedigde als een kwestie van nationale veiligheid en luchtruimschendingen. Die botsing in interpretatie maakt duidelijk waarom dit dossier niet alleen juridisch is, maar diep verbonden blijft met ballingschapspolitiek, soevereiniteit, militaire afschrikking en de erfenis van de Koude Oorlog.
Rusland heeft zich inmiddels nadrukkelijk achter Havana geschaard. Woordvoerder Maria Zakharova van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken veroordeelde de Amerikaanse druk op Cuba en sprak van volledige solidariteit met het eiland. Moskou ziet de aanklacht, samen met nieuwe sancties en economische beperkingen, als onderdeel van een bredere Amerikaanse poging om Cuba economisch te wurgen en politiek te intimideren.
Daarmee krijgt de zaak een grotere geopolitieke betekenis. De Verenigde Staten voeren de druk op Cuba op, terwijl Rusland en ook China de gelegenheid gebruiken om Washington te beschuldigen van inmenging en neokoloniale machtspolitiek in het westelijk halfrond. Wat begon als een Amerikaanse strafzaak tegen een voormalig Cubaans leider, wordt zo een podium waarop grootmachten hun visie op soevereiniteit, sancties en internationale orde tegenover elkaar zetten.
De Russische ambassadeur in Havana, Victor Koronelli, herinnerde eraan dat Cuba ervaring heeft met het weerstaan van agressie. Die uitspraak is geen losse diplomatieke steunbetuiging, maar een signaal dat Moskou Cuba ziet als een strategische bondgenoot in een tijd waarin de relatie tussen Rusland en het Westen ook elders onder hoge spanning staat. Voor Havana is die steun belangrijk, omdat het land economisch zwaar onder druk staat door langdurige sancties, energieproblemen en beperkte toegang tot internationale financiering.
De Verenigde Staten presenteren de aanklacht juist als rechtvaardigheid voor de slachtoffers en hun nabestaanden. In Miami, waar de Cubaanse ballingschapspolitiek nog altijd sterk leeft, wordt de zaak door velen gezien als een langverwachte erkenning van verantwoordelijkheid. Dat maakt het dossier politiek bruikbaar in de binnenlandse Amerikaanse context, vooral voor een regering die hard wil optreden tegen het Cubaanse regime.
Toch blijft de praktische haalbaarheid van een proces onzeker. Raúl Castro bevindt zich in Cuba en zal niet vrijwillig voor een Amerikaanse rechtbank verschijnen. De zaak kan daarom minder een gewone strafprocedure worden dan een juridisch en diplomatiek instrument, bedoeld om druk uit te oefenen, symboliek te mobiliseren en het politieke verhaal rond Cuba opnieuw te bepalen.
Voor Suriname ligt in deze confrontatie een waarschuwing, soevereiniteit en geopolitieke druk. Een land kan tientallen jaren na een conflict nog worden geconfronteerd met juridische, financiële of diplomatieke instrumenten die door grotere machten strategisch worden ingezet. Daarom moeten kleine landen hun internationale dossiers, defensiepolitiek, diplomatieke relaties en rechtspositie zorgvuldig documenteren, omdat geschiedenis in de wereldpolitiek zelden echt verjaart.
De Cubaanse mobilisatie laat zien dat Washingtons aanklacht niet alleen een rechtbankzaak heeft geopend, maar ook een nieuwe ronde in de strijd om legitimiteit. Voor de Verenigde Staten gaat het om gerechtigheid voor doden uit 1996, voor Cuba om verdediging van nationale soevereiniteit en voor Rusland om verzet tegen Amerikaanse drukpolitiek. Tussen die drie verhalen ligt een harde werkelijkheid, namelijk dat oude conflicten opnieuw kunnen branden wanneer grootmachten besluiten dat het verleden politiek bruikbaar is.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
