De alarmerende stijging van het aantal suïcidegevallen in Suriname legt een pijnlijke realiteit bloot. Volgens cijfers van het Korps Politie Suriname (KPS) werden alleen al in juni 22 gevallen van zelfdoding en pogingen geregistreerd. Minister André Misiekaba van Volksgezondheid, Welzijn en Arbeid (VWA) noemt elk geval er één te veel en pleit voor een dringende nationale aanpak. Die erkenning is belangrijk, maar komt tegelijk op een moment waarop de samenleving zich mag afvragen waarom pas nu sprake is van een breed offensief tegen een probleem dat al jarenlang sluimerend aanwezig is. Dat de minister aangeeft dat de cijfers zorgwekkend zijn, is nauwelijks een verrassende constatering. De vraag is waarom de overheid pas na een opvallende stijging lijkt over te gaan tot concrete maatregelen. Mentale gezondheidszorg behoort immers niet pas prioriteit te krijgen wanneer de statistieken schokkend worden. Preventie vraagt om structureel beleid, voortdurende investeringen en een overheid die problemen signaleert voordat zij uitgroeien tot een nationale crisis. De introductie van de landelijke crisishulplijn 114 is zonder twijfel een stap in de goede richting. Een laagdrempelige voorziening waar mensen in acute nood terechtkunnen, kan levens redden.
Toch moet worden voorkomen dat de hulplijn wordt gepresenteerd als het antwoord op een complex maatschappelijk probleem. De minister erkent zelf dat het geen wondermiddel is, maar een luisterend oor dat mensen kan doorverwijzen. Daarmee wordt meteen de zwakke schakel zichtbaar. Doorverwijzen heeft alleen zin wanneer er voldoende professionele hulp beschikbaar is. Als wachttijden lang zijn, gespecialiseerde zorg schaars is of begeleiding onvoldoende toegankelijk blijkt, verliest een hulplijn veel van haar effectiviteit. Ook het plan om een nationale raad op te richten waarin alle betrokken organisaties samenwerken, klinkt logisch. De minister stelt terecht vast dat veel initiatieven momenteel versnipperd plaatsvinden. Toch roept dit voornemen eveneens vragen op over de bestuurlijke reflex om problemen eerst te beantwoorden met nieuwe overlegstructuren. Suriname kent al tal van commissies, werkgroepen en adviesraden die uiteindelijk weinig zichtbaar resultaat opleveren. Het succes van een nieuwe raad zal daarom niet afhangen van het aantal deelnemers, maar van de snelheid waarmee concrete maatregelen worden uitgevoerd. De samenleving heeft weinig aan nieuwe vergadertafels als slachtoffers ondertussen blijven toenemen.
Positief is dat ook pesten op scholen nadrukkelijk onderdeel wordt van de aanpak. Wetenschappelijk onderzoek toont al jarenlang aan dat langdurig pestgedrag ernstige psychische gevolgen kan hebben, zeker onder jongeren. De samenwerking tussen de ministeries van Volksgezondheid en Onderwijs is daarom noodzakelijk. Het voornemen om gespecialiseerde maatschappelijk werkers op scholen beschikbaar te maken verdient brede steun. Tegelijkertijd blijft ook hier de vraag overeind hoe snel deze plannen werkelijkheid worden. Goede bedoelingen beschermen geen enkel kind zolang scholen kampen met een tekort aan deskundige begeleiding. Opvallend is eveneens de constatering van minister Misiekaba dat de drempel naar het Psychiatrisch Centrum Suriname langzaam verdwijnt. Dat steeds meer mensen professionele hulp zoeken, kan worden gezien als een positieve ontwikkeling. Het wijst erop dat het stigma rond psychische problemen voorzichtig afneemt. Tegelijkertijd legt deze ontwikkeling extra druk op een zorgsysteem dat voldoende capaciteit moet hebben om aan de groeiende vraag te voldoen. Een veranderende mentaliteit alleen is niet genoeg wanneer instellingen onvoldoende personeel, middelen of behandelcapaciteit hebben. Het aangekondigde onderzoek naar de verkoop en beschikbaarheid van chemicaliën die vaak worden gebruikt bij suïcide is eveneens begrijpelijk. Internationaal is bekend dat het beperken van de toegang tot dodelijke middelen daadwerkelijk kan bijdragen aan het terugdringen van suïcides. Toch mag deze maatregel niet worden gezien als oplossing voor de onderliggende oorzaken.
Zelfdoding ontstaat zelden door de beschikbaarheid van een bepaald middel, maar door een opeenstapeling van psychische, sociale en economische problemen. Armoede, schulden, relationele spanningen, verslaving, eenzaamheid en onbehandelde depressies vragen om een veel bredere maatschappelijke aanpak. Juist daar ligt de grootste uitdaging voor de regering. Mentale gezondheid kan niet uitsluitend worden benaderd als een taak van het ministerie van Volksgezondheid. Werkgelegenheid, onderwijs, sociale zekerheid, jeugdbeleid en gemeenschapsontwikkeling spelen allemaal een rol bij het voorkomen van wanhoop. Een nationale strategie vraagt daarom niet alleen samenwerking tussen ministeries, maar ook meetbare doelstellingen, transparante rapportages en voldoende financiële middelen. Minister Misiekaba heeft gelijk wanneer hij stelt dat mentale gezondheid even belangrijk is als fysieke gezondheid. De echte toets ligt echter niet in die uitspraak, maar in de bereidheid van de overheid om deze woorden om te zetten in duurzaam beleid. De stijgende suïcidecijfers vormen geen incident, maar een signaal dat structurele veranderingen noodzakelijk zijn. Suriname heeft behoefte aan meer dan crisismaatregelen en nieuwe overlegorganen. Het land heeft behoefte aan een overheid die mentale gezondheid niet behandelt als een reactie op alarmerende cijfers, maar als een permanente maatschappelijke prioriteit. Pas dan kan de belofte van een nationale aanpak geloofwaardig worden genoemd.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
