Met een nieuwe wetswijziging zet Rusland een volgende stap in de bestrijding van zogenoemd “extremistisch” materiaal op internet. Vanaf 1 September 2025 dreigen boetes voor iedereen die opzettelijk zoekt naar content die de staat als verboden beschouwt, inclusief het gebruik van tools als VPN’s om censuur te omzeilen.
De voorgestelde toevoeging van artikel 13.53 aan het Administratieve Wetboek stelt dat “het opzoeken en openen van bekende extremistische materialen, ook via hardware en softwaretools die toegang bieden tot geblokkeerde informatiebronnen” strafbaar wordt. Wie zich hieraan schuldig maakt, riskeert een boete variërend van circa $38 tot $64. Een afzonderlijke bepaling legt tevens boetes op voor het adverteren van VPN-diensten, particulieren kunnen hiervoor tot $1.025 betalen, organisaties zelfs tot $6.400.
Critici waarschuwen dat de definitie van “extremistisch” al jaren zo ruim is dat iedere vorm van onafhankelijke berichtgeving of regeringskritiek eronder valt. Zo staat in het officiële registratiebestand van verboden materialen inmiddels ruim 5.500 vermeldingen, waaronder de “LGBT-beweging”, oppositiepagina’s op sociale media en zelfs “vermeende nazi-ideologie”. Wat aanvankelijk leek te gelden voor echte terreurgroepen, omvat nu ook wie nieuws over de oorlog in Oekraïne wil lezen via niet-officiële kanalen.
Amnesty International reageert furieus. “De autoriteiten verhullen hun meedogenloze vervolging van andersdenkenden achter een vaag extremismebegrip,” zei Marie Struthers, directeur Oost-Europa en Centraal-Azië. Zij waarschuwt dat straks zelfs privé-chatgroepen tot extremistische organisaties kunnen worden gebombardeerd, zodra één lid eerder is veroordeeld.
Zelfs door de staat gesponsorde instanties tonen zich bezorgd. Yekaterina Mizulina, leidster van de Liga voor een Veilig Internet, berichtte op Telegram dat haar organisatie straks niet langer data mag overdragen over vermeende extremisten aan het ministerie van Binnenlandse Zaken: “Men verbiedt ons om extremisme te monitoren,” aldus Mizulina, de dochter van een invloedrijke Russische senator.
Eerdere pogingen om informatiehantering in te perken, zoals de strafbaarheid van het woord “oorlog” in plaats van “speciale militaire operatie”, mislukten deels door publieke verontwaardiging. Of ook deze wet ongewijzigd door de Doema komt, valt nog te bezien. Veiligheidsdiensten juichen de versterking van de controle toe; onafhankelijke juristen en de internationale gemeenschap vrezen een nieuwe golf van willekeurige vervolging.
