Barbados premier Mia Mottley heeft de speculatie over een mogelijke kandidatuur voor het hoogste ambt binnen de Verenigde Naties beëindigd en kiest ervoor haar politieke gewicht in Barbados en het bredere Caribisch gebied te blijven inzetten. Volgens Mottley laten haar verantwoordelijkheden als regeringsleider en haar betrokkenheid bij regionale problemen geen ruimte voor een overstap naar New York. Haar besluit is geen terugtrekking uit de internationale diplomatie, maar een bewuste keuze om vanuit de regio invloed uit te oefenen op mondiale vraagstukken die kleine en kwetsbare staten rechtstreeks raken.
Tijdens een bijeenkomst in New York maakte Mottley duidelijk dat zij een land moet besturen en tegelijkertijd verantwoordelijkheid voelt voor de toekomst van de Caribische gemeenschap. Met kenmerkende zelfspot vroeg zij zich af of de internationale gemeenschap wel klaar zou zijn voor een secretaris generaal die haar woorden zelden verzacht wanneer machtige landen tekortschieten. Achter die humor schuilt een serieuze politieke werkelijkheid, omdat de functie diplomatieke terughoudendheid verlangt binnen een organisatie waarin vijf grootmachten uiteindelijk kunnen bepalen wie wordt benoemd.
Mottley heeft internationaal aanzien opgebouwd door haar scherpe pleidooien voor klimaatrechtvaardigheid, betaalbare ontwikkelingsfinanciering en hervorming van het mondiale financiële stelsel. Kleine eilandstaten betalen volgens haar een onevenredig hoge prijs voor klimaatschade en economische schokken die voornamelijk buiten hun grenzen worden veroorzaakt. Haar besluit om premier te blijven geeft haar daardoor de ruimte om de strijd voor kwetsbare landen voort te zetten zonder gebonden te zijn aan de institutionele voorzichtigheid van het VN secretariaat.
In plaats van zichzelf kandidaat te stellen, heeft Mottley haar steun uitgesproken voor de Guyanese diplomaat Carolyn Rodrigues Birkett, die momenteel ambassadeur van Guyana bij de Verenigde Naties is. Volgens de Barbadiaanse premier beschikt Rodrigues Birkett over de ervaring, deskundigheid en kennis van ontwikkelingslanden die noodzakelijk zijn om de uiteenlopende belangen van de 193 lidstaten bij elkaar te brengen. De kandidatuur is formeel opgenomen in het selectieproces van de Verenigde Naties en kreeg eerder al volledige steun van de regeringsleiders van de Caribische Gemeenschap.
CARICOM presenteert de Guyanese kandidaat daarmee niet uitsluitend als vertegenwoordiger van een land, maar als een diplomaat die de stem van kleine staten binnen het multilaterale systeem kan versterken. Ook tijdens overleg met Noordse landen werd haar kandidatuur verwelkomd, waarbij leiderschap, mondiale samenwerking en verdediging van het VN Handvest centraal stonden. Die regionale eensgezindheid is belangrijk, maar zal pas politiek gewicht krijgen wanneer Caribische regeringen gezamenlijk steun zoeken in Afrika, Azië, Latijns Amerika en bij de permanente leden van de Veiligheidsraad.
De opvolgingsprocedure is zwaar politiek geladen, omdat de Veiligheidsraad eerst een kandidaat moet aanbevelen voordat de Algemene Vergadering tot benoeming kan overgaan. China, Frankrijk, Rusland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten beschikken daarbij over een vetorecht en kunnen iedere kandidaat blokkeren die niet binnen hun strategische belangen past. António Guterres beëindigt zijn tweede termijn op 31 december 2026, waarna voor het eerst in de geschiedenis een vrouw secretaris generaal kan worden.
Mottley gebruikte haar optreden bij de Algemene Vergadering tegelijkertijd om te waarschuwen dat het Caribisch gebied geen speelveld mag worden voor confrontaties tussen grote mogendheden. Politieke leiders dragen volgens haar de verantwoordelijkheid om de regio als vredeszone te beschermen tegen eenzijdig militair optreden, buitenlandse machtsstrijd en beslissingen die zonder regionale instemming worden genomen. Die boodschap krijgt extra betekenis door de crises in Haïti en Cuba, de spanningen rond Venezuela en het grensgeschil tussen Guyana en Venezuela.
De Haïtiaanse veiligheidscrisis blijft volgens Mottley een directe bedreiging voor de politieke en economische stabiliteit van het gehele Caribisch gebied. Gewapende bendes controleren grote delen van het land en ondermijnen de terugkeer naar constitutioneel bestuur, nadat president Jovenel Moïse in 2021 werd vermoord en de onveiligheid tijdens de brandstofrellen van 2022 verder escaleerde. Verkiezingen kunnen nauwelijks geloofwaardig worden georganiseerd wanneer gebieden waarin meer dan de helft van het electoraat woont onvoldoende veilig zijn voor kandidaten, kiezers en verkiezingsmedewerkers.
Barbados steunt daarom een volledige inzet en verlenging van de internationale veiligheidsmissie die met toestemming van de Veiligheidsraad tegen de gewapende bendes optreedt. Mottley sprak tevens waardering uit voor de CARICOM groep van vooraanstaande oud leiders die probeert vertrouwen tussen Haïtiaanse partijen op te bouwen en het overleg met internationale partners gaande te houden. De groep wordt geleid door voormalig premier Kenny Anthony van Saint Lucia en bestaat daarnaast uit voormalig Jamaicaans premier Bruce Golding en voormalig premier Perry Christie van de Bahama’s.
De verslechterende humanitaire situatie in Cuba kreeg eveneens een centrale plaats, omdat handelsbeperkingen, financiële uitsluiting en problemen met de brandstofaanvoer het dagelijks leven van Cubanen en buitenlandse studenten steeds zwaarder maken. Barbados blijft zich verzetten tegen het Amerikaanse embargo en tegen andere eenzijdige maatregelen die de bevolking raken zonder een politieke oplossing dichterbij te brengen. Constructieve betrokkenheid moet volgens Mottley gebaseerd zijn op dialoog, soevereine gelijkwaardigheid en respect voor het internationaal recht.
De Barbadiaanse premier betuigde daarnaast solidariteit met Venezuela na de verwoestende aardbevingen van juni en benadrukte dat een stabiel, soeverein, vreedzaam en democratisch Venezuela noodzakelijk is voor de veiligheid van de hele regio. Tegelijkertijd blijft Barbados Guyana steunen bij het zoeken naar een vreedzame oplossing voor het grensgeschil met Venezuela via het Internationaal Gerechtshof. Een juridisch gedragen uitkomst dient volgens haar niet alleen de bevolking van beide landen, maar voorkomt ook dat een territoriaal conflict de bredere Caribische stabiliteit aantast.
Het pleidooi voor herstelrecht vormde een ander zwaar onderdeel van Mottleys boodschap, waarbij zij verwees naar de blijvende gevolgen van slavernij en kolonialisme voor de economische positie van de regio. Barbados speelde historisch een belangrijke rol bij de institutionalisering van slavernij door de invoering van de Slave Code van 1661, waarna vergelijkbare systemen elders werden overgenomen en miljoenen mensen generaties lang werden beroofd van vrijheid, bezit en ontwikkeling. Mottley stelde dat herstelrecht niet uitsluitend om financiële compensatie draait, maar ook om erkenning, institutionele hervorming en zelfherstel binnen Caribische samenlevingen.
CARICOM stelde in juli een herzien tienpuntenplan voor herstelrecht vast, waarmee de regio een gemeenschappelijke basis wil leggen voor onderhandelingen met voormalige koloniale machten. Mottley koppelt die historische strijd aan hedendaagse ongelijkheid binnen internationale financiële instellingen, omdat kwetsbare landen nog steeds tegen hogere financieringskosten, beperkte zeggenschap en trage toegang tot noodmiddelen aanlopen. Dezelfde machtsstructuren die uitbuiting ooit rechtvaardigden, werken volgens haar door in systemen die bepalen welke landen goedkoop kunnen lenen, wie internationale besluiten beïnvloedt en welke crises als urgent worden behandeld.
Suriname kan de kandidatuur van Rodrigues Birkett gebruiken om samen met andere CARICOM landen te bewijzen dat regionale solidariteit verder reikt dan verklaringen tijdens topbijeenkomsten. Gerichte diplomatie bij de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad, actieve samenwerking met Afrikaanse en Latijns Amerikaanse staten en een gezamenlijke inhoudelijke campagne zijn noodzakelijk om de Caribische kandidaat werkelijk kansrijk te maken. Investeren in een professionele buitenlandse dienst en het doelgericht voorbereiden van Surinaamse diplomaten kan daarnaast voorkomen dat het land bij toekomstige internationale benoemingen uitsluitend steun verleent, zonder zelf kandidaten met mondiale invloed te ontwikkelen.
Mottleys keuze om Barbados en de regio niet te verlaten, verandert haar daardoor van mogelijke kandidaat in een van de belangrijkste politieke krachten achter de Caribische poging om de leiding van de Verenigde Naties te bereiken. Rodrigues Birkett vertegenwoordigt een regio die dagelijks wordt geconfronteerd met klimaatschade, schulden, onveiligheid en internationale besluiten waarop zij weinig invloed heeft. De komende maanden zullen uitwijzen of de grote woorden over gelijkwaardigheid binnen de Verenigde Naties sterk genoeg zijn om voor het eerst een vrouw uit het Caribisch gebied aan het hoofd van de organisatie te plaatsen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
