Per 1 september 2026 is het opnieuw zover, de prijs van propaangas, beter bekend als kookgas, gaat omhoog. N.V. Energiebedrijven Suriname (N.V. EBS) heeft de geplande kwartaalaanpassing doorgevoerd, precies volgens de ministeriële beschikking van 31 augustus 2023. Het is een beleidsmaatregel die moet bijdragen aan een duurzame en betrouwbare gasvoorziening. In de praktijk betekent het voor duizenden huishoudens vooral één ding, opnieuw een hogere rekening. De 28 lbs cilinder stijgt van SRD 508 naar SRD 535. De 14 kg composietcilinder gaat van SRD 530 naar SRD 556,50. Voor huishoudens die iedere maand afhankelijk zijn van kookgas is dat geen administratieve correctie, maar een directe aanslag op het beschikbare huishoudbudget. Zeker in een economie waarin de koopkracht al jarenlang zwaar onder druk staat, stapelen prijsverhogingen zich snel op. De regering presenteert de afbouw van de historische subsidies als noodzakelijk. De subsidies zouden geleidelijk moeten verdwijnen om de tarieven uiteindelijk naar een marktconforme kostprijs te brengen. Dat klinkt financieel verantwoord, maar achter die keurige formulering schuilt een harde realiteit, de staat trekt zich stap voor stap terug en de consument krijgt de rekening gepresenteerd.
Het probleem zit niet uitsluitend in de prijsverhoging zelf, maar in de manier waarop het beleid wordt uitgevoerd. Een overgang naar marktconforme tarieven kan verdedigbaar zijn wanneer daar een sterk sociaal vangnet, transparante berekeningen en een geloofwaardig inkomensbeleid tegenover staan. Zonder die bescherming wordt marktconform al snel een verzachtend woord voor ‘de burger moet meer betalen’. De overheid kan niet volstaan met het herhalen dat deze aanpassingen al in 2023 zijn vastgelegd. Een beschikking uit het verleden maakt een beleid niet automatisch rechtvaardig in het heden. De economische omstandigheden van huishoudens veranderen voortdurend. Inflatie, stijgende kosten van levensonderhoud en beperkte inkomensgroei maken iedere nieuwe verhoging voelbaar. Wie beleid uitvoert zonder rekening te houden met die realiteit, bestuurt vanuit spreadsheets in plaats van vanuit de samenleving. Opvallend is bovendien dat de regering spreekt over duurzaamheid en betrouwbaarheid van de gasvoorziening, terwijl de burger vooral zekerheid zoekt over de betaalbaarheid. Een betrouwbare voorziening die voor een groeiend deel van de bevolking moeilijk betaalbaar wordt, kan moeilijk als volledig succesvol beleid worden beschouwd.
De cijfers maken duidelijk dat de afbouw bijna haar eindpunt heeft bereikt. De 20 lbs cilinder staat inmiddels op SRD 369,24, de 40 lbs cilinder op SRD 699,98 en bulkgas op SRD 18,90 per liter. Ook de 10 kg en 22 kg composietcilinders hebben hun eindtarief bereikt van respectievelijk SRD 400 en SRD 880. Voor de 28 lbs cilinder is de verhoging naar SRD 535 de laatste volgens de huidige beschikking. De 14 kg composietcilinder krijgt per 1 december 2026 nog één laatste verhoging. Daarmee wordt een jarenlang subsidiesysteem definitief afgebouwd. Maar wat de overheid nauwelijks kan verhullen, is dat de overgangskosten grotendeels bij de samenleving terechtkomen. Subsidies afbouwen is relatief eenvoudig wanneer de rekening bij de consument kan worden neergelegd. De echte bestuurlijke uitdaging is ervoor zorgen dat gezinnen niet door zulke maatregelen verder in financiële problemen worden gedrukt. De overheid heeft jarenlang gekozen voor gesubsidieerde tarieven. Wanneer dat systeem financieel niet langer houdbaar blijkt, kan de burger niet verantwoordelijk worden gehouden voor de gevolgen van die eerdere beleidskeuzes. Het is de taak van de overheid om niet alleen de prijsstructuur te hervormen, maar ook de sociale consequenties daarvan serieus op te vangen.
De verhoging van kookgas is daarom meer dan een technische kwartaalaanpassing. Het is het zichtbare resultaat van een fundamentele beleidskeuze, de staat wil minder subsidiëren en de markt meer laten bepalen. Dat mag economisch noodzakelijk worden genoemd, maar het maakt de maatregel nog niet sociaal rechtvaardig. Voor veel huishoudens is kookgas geen luxeproduct en evenmin een keuze die eenvoudig kan worden uitgesteld. Het is een basisbehoefte. Iedere verhoging raakt daarom rechtstreeks aan het dagelijks leven. De regering mag spreken over marktconformiteit, duurzaamheid en continuïteit. Maar uiteindelijk wordt de kwaliteit van beleid niet alleen gemeten aan de financiële houdbaarheid van een staatsbedrijf. Zij wordt ook gemeten aan de vraag hoeveel druk gewone burgers kunnen dragen voordat een noodzakelijke voorziening voor hen een steeds zwaardere last wordt. Met de verhoging per 1 september wordt opnieuw duidelijk dat de transitie vooral één zekerheid biedt, de kosten worden hoger. Voor de burger blijft de boodschap simpel en hard. Het beleid wordt hervormd, de subsidie verdwijnt en de rekening komt steeds nadrukkelijker op de keukentafel terecht.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
