De VN klimaattop in Belém begon als een beloftevolle bijeenkomst in het hart van de Amazone, waar regeringsleiders, onderhandelaars en activisten wilden laten zien dat samenwerking nog bestaat, maar eindigde voorlopig in een patstelling waarin vooral de kloof tussen woorden en daden pijnlijk zichtbaar werd. De gastheer had gehoopt op een doorbraak, een duidelijk signaal dat de wereld eindelijk koers zet naar minder uitstoot en meer bescherming van kwetsbare landen, in plaats daarvan ligt er een ontwerptekst op tafel waar de Europese Unie zich niet in kan vinden en die door veel waarnemers wordt gezien als een stap terug in plaats van vooruit.
In het ontwerp dat de voorzitters van de top aan de delegaties hebben voorgelegd ontbreekt iedere verwijzing naar het afbouwen van olie, gas en steenkool, terwijl juist daarover de afgelopen dagen fel is gedebatteerd. Een reeks landen die veel verdienen aan fossiele brandstoffen heeft met succes alle eerdere formuleringen hierover uit de tekst laten schrappen en duidelijk gemaakt dat de eigen energie industrie niet ter discussie staat. Organisaties uit het maatschappelijk middenveld spreken van een gemiste kans, omdat de wetenschap al jaren aangeeft dat zonder een duidelijke afbouw van fossiele energie geen realistisch pad naar een stabiel klimaat bestaat, terwijl de top nu dreigt te eindigen met een verklaring die vooral de bestaande belangen van producenten veiligstelt.
De Europese Unie heeft daarom luid en duidelijk laten weten dat zij een akkoord zonder stevige afspraken over het verminderen van broeikasgassen niet kan ondersteunen, zeker niet nu het merendeel van de uitstoot nog steeds samenhangt met het gebruik van fossiele brandstoffen. Europese onderhandelaars zeggen bereid te zijn verder te gaan dan hun comfortabele zone als het gaat om extra geld voor ontwikkelingslanden, maar koppelen die bereidheid nadrukkelijk aan een scherper pakket maatregelen om de opwarming te beperken. In de wandelgangen wordt zelfs gefluisterd dat de Unie liever zonder akkoord naar huis gaat dan haar handtekening te zetten onder een verklaring die vooral symbolisch is.
Aan de kant van de ontwikkelingslanden klinkt intussen een andere zorg, zij willen dat er eindelijk duidelijkheid komt over klimaatfinanciering en over steun voor landen die nu al worden geraakt door heftige regenval, langdurige droogte en zeespiegelstijging. Onderhandelaars uit deze landen wijzen erop dat rijke economieën niet alleen kunnen praten over het tempo waarin kolencentrales dichtgaan en olievelden worden afgeschreven, maar ook concreet moeten aangeven hoe zij de transitie in arme en kwetsbare staten helpen betalen. Zonder zicht op betrouwbare financiering, zeggen zij, blijft de roep om minder uitstoot voor velen vooral een morele oproep die in de praktijk wordt ingehaald door armoede, schulden en politieke druk.
De discussies over geld en verantwoordelijkheid leggen tegelijk bloot hoe broos het vertrouwen in multilaterale samenwerking is geworden. De top moet eindigen met een tekst waar alle landen mee kunnen instemmen, maar ieder woord in die tekst raakt aan energiebeleid, banen, handel en geopolitieke verhoudingen. Groepen landen houden hun kaarten zo strak tegen de borst dat er nauwelijks ruimte lijkt voor creatieve compromissen, terwijl maatschappelijke organisaties juist waarschuwen dat een zwak akkoord de geloofwaardigheid van het hele proces ondergraaft. Zonder sterke afspraken over uitstoot en steun dreigt de kloof tussen diplomatieke verklaringen en de realiteit in dorpen, steden en kustgebieden alleen maar groter te worden.
Voor Suriname is deze patstelling meer dan een verre ruzie in een conferentiecentrum in de Amazone, het gaat om de vraag of een klein land dat tegelijk regenwoud bewaart en voor de kust nieuwe olie en gasvelden ontwikkelt toegang krijgt tot technologie, financiering en markten die een eerlijke transitie mogelijk maken. Wanneer de wereld er niet in slaagt duidelijke regels af te spreken voor het afbouwen van fossiele energie en het opbouwen van een groene economie, ontstaat het risico dat landen als Suriname straks tussen wal en schip vallen, met aan de ene kant druk om reserves in de grond te laten en aan de andere kant onvoldoende middelen om klimaatbestendige landbouw, energie en infrastructuur op te bouwen. Daarom is het van belang dat Suriname binnen regionale verbanden en in eigen beleid nu al inzet op sterke onderbouwing van zijn positie, op transparante plannen voor gebruik van toekomstige olie en gasinkomsten en op serieuze investeringen in bosbescherming en duurzame groei, zodat het land niet alleen toeschouwer blijft bij internationale topoverleg maar zelf richting geeft aan de balans tussen ontwikkeling en bescherming.
