In Genève komen deze dagen de zwaargewichten van de westerse diplomatie samen in een poging een uitweg te vinden uit de oorlog in Oekraïne, maar boven de vergadertafels hangt een plan van Washington dat evenveel vragen oproept als het antwoorden belooft. De Verenigde Staten hebben een voorstel op tafel gelegd dat Kiev vraagt grondgebied af te staan, de eigen strijdkrachten aan banden te leggen en afstand te doen van het streven naar aansluiting bij de NAVO, waarmee voor het eerst formeel wordt meegedacht met kernpunten uit de Russische verlanglijst.
Aan Amerikaanse zijde zijn een speciaal gezant van het Witte Huis, de minister van Buitenlandse Zaken en de legersecretaris in de Zwitserse stad neergestreken om met Oekraïne en de belangrijkste Europese bondgenoten te praten over de contouren van dit voorstel. Vanuit Kiev wordt de delegatie geleid door de hoogste adviseur van president Volodymyr Zelenski en lopen veiligheidschefs mee die dagelijks de tol van bombardementen en frontverschuivingen op hun bureau krijgen. De nationale veiligheidsadviseurs van Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk schuiven aan, de Europese Unie is vertegenwoordigd en ook Italië en Canada mengen zich in het gesprek, wat onderstreept dat het niet alleen om een Amerikaans bilateraal initiatief gaat maar om een mogelijke nieuwe koers voor het hele bondgenootschap.
De druk op Kiev is hoog, want de Amerikaanse president heeft publiek aangekondigd dat de Oekraïense leider binnen enkele dagen duidelijk moet maken of hij met het Amerikaanse raamwerk kan leven. Tegelijk laten Amerikaanse functionarissen doorschemeren dat het om een onderhandelingsbasis gaat en niet om een definitief dictaat en dat pas bij een directe ontmoeting tussen beide presidenten over een werkelijk akkoord kan worden gesproken. Europese regeringsleiders laten in koor weten dat het plan bruikbaar is als vertrekpunt, maar volgens hen mist het nog essentiële elementen om de belangen van Oekraïne voldoende te beschermen en wordt er in Europese hoofdsteden al gewerkt aan een aangepaste versie die zowel in Washington als in Kiev acceptabel zou moeten zijn.
In Kiev klinkt vanuit het presidentieel paleis een mengeling van dankbaarheid voor de voortdurende steun en harde bezorgdheid over de prijs die nu gevraagd lijkt te worden voor vrede. Zelenski waarschuwt dat een overeenkomst die te diep snijdt in soevereiniteit en defensiecapaciteit het land niet alleen gebied zou kosten, maar ook het gevoel van eigenwaarde en vrijheid dat na jaren oorlog zorgvuldig is opgebouwd, en hij wijst er fijntjes op dat zonder vertrouwen in het Westen de hele opofferingsretoriek aan het front moeilijk vol te houden wordt. Rusland heeft het plan intussen omarmd als mogelijke basis voor een regeling, al laat Moskou reeds doorschemeren dat delen van de voorgestelde terugtrekkingen uit veroverde gebieden opnieuw onderwerp van discussie zullen zijn, wat laat zien dat ook aan die kant van de tafel de inzet hoog blijft.
Op de achtergrond gaan de gevechten gewoon door en worden steden en dorpen nog altijd getroffen door raketten en artillerie, waardoor diplomatieke schema’s in Genève elke dag worden ingehaald door nieuwe beelden van verwoeste woningen en uitgebrande voertuigen. Daarom kijken bondgenoten en critici met extra scherpe blik naar het evenwicht dat uit deze gesprekken moet ontstaan, met aan de ene kant de wens om een uitputtingsoorlog te voorkomen en aan de andere kant de overtuiging dat een gedicteerde vrede zonder solide veiligheidswaarborgen de kiem kan leggen voor een volgend conflict. In dat spanningsveld wordt in besloten zalen gezocht naar formuleringen die ruimte laten voor Oekraïense zelfbeschikking, de zorgen van Europese buurlanden serieus nemen en toch tegemoetkomen aan een Amerikaanse regering die de oorlogskas niet eindeloos wil blijven vullen, waardoor elke komma in het ontwerp straks zal laten zien hoeveel van de oorspronkelijke ambities in daden kan worden omgezet.
