Met een verkiezingsdecreet in de ene hand en een landkaart vol bendegebied in de andere probeert Haïti zich naar democratisch herstel te slepen, maar tussen de politieke beloften en de werkelijkheid op straat gaapt een afgrond waarin geweld, honger en staatsverval steeds meer mensen meesleuren. Tijdens een bijeenkomst van de vijftien leden tellende Veiligheidsraad op maandag 20 juli werd duidelijk dat het land dichter bij verkiezingen staat dan in jaren, maar eveneens gevaarlijk dicht bij een nieuwe mislukking wanneer de bendes hun territoriale en economische macht verder kunnen uitbreiden.
De overgangsautoriteiten hebben begin juli een herzien verkiezingsdecreet aangenomen, overeenstemming bereikt over de verkiezingsbegroting en de registratie van kiezers eindelijk op gang gebracht. Die stappen geven het politieke proces opnieuw beweging, maar een geloofwaardige en uitvoerbare verkiezingskalender ontbreekt nog altijd. De eerder voor augustus 2026 voorziene verkiezingen zijn niet meer haalbaar en de registratie van kiezers, die oorspronkelijk in april moest beginnen, kwam pas in juli op gang. Haïtianen wachten inmiddels ongeveer tien jaar op een nieuw nationaal verkiezingsproces dat bestuurders met een werkelijk democratisch mandaat kan voortbrengen. De jongste zitting van de Veiligheidsraad liet daarmee een ongemakkelijke waarheid zien, want verkiezingsdocumenten kunnen snel worden ondertekend, maar stembussen kunnen niet veilig worden geopend in gebieden waar gewapende groepen de toegangswegen controleren.
Het zwaarste obstakel bevindt zich buiten de vergaderzalen, waar bendes delen van Port au Prince en steeds meer gebieden daarbuiten naar hun hand zetten. Aanvallen in Cité Soleil, Kenscoff, Artibonite en het zuidoosten tonen dat hun bereik niet langer tot enkele wijken van de hoofdstad beperkt blijft. Meer dan 1,4 miljoen mensen zijn uit hun woning verdreven en ongeveer 5,8 miljoen Haïtianen, ruim de helft van de bevolking, kampen met ernstige voedselonzekerheid. Bijna 6,4 miljoen inwoners hebben noodhulp nodig, maar halverwege juni was slechts een kwart van het humanitaire hulpprogramma voor 2026 gefinancierd. De voedselcrisis en de massale ontheemding maken van iedere vertraging een menselijke rekening die vooral door vrouwen en kinderen wordt betaald.
Kinderen zijn ondertussen niet langer uitsluitend slachtoffers die tussen de vuurlinies terechtkomen, omdat gewapende groepen hen op grote schaal rekruteren, bewapenen en inzetten om hun macht te verdedigen. In 2025 werden 2.088 ernstige schendingen tegen 1.661 kinderen vastgesteld, waarbij 892 minderjarigen door bendes werden gerekruteerd of gebruikt, 620 kinderen werden gedood of verwond en 277 werden ontvoerd. Schattingen wijzen erop dat kinderen mogelijk meer dan de helft van alle bendeleden vormen, waardoor Haïti niet alleen zijn huidige veiligheid verliest, maar ook het risico loopt een complete generatie aan geweld en uitbuiting kwijt te raken. De cijfers over kinderen leggen bloot hoe armoede, gesloten scholen, ontheemding en het ontbreken van toekomstperspectief zijn veranderd in een rekruteringsmachine voor de georganiseerde misdaad.
De Gang Suppression Force moet die ontwikkeling keren en is inmiddels van voorbereiding naar actie overgegaan, nadat de nieuwe missie de kleinere, door Kenia geleide Multinational Security Support operatie heeft vervangen. Het hoofdkwartier, de commandostructuur, de inlichtingencapaciteit en de operationele regels zijn ingericht, een eerste vooruitgeschoven basis is geopend en in geselecteerde gebieden worden dag en nacht patrouilles uitgevoerd. Bij een operatie op 21 juni in Tabarre werden verdachten aangehouden, bendeversperringen met bulldozers verwijderd en honderden molotovcocktails vernietigd. Een actie op 6 juli leverde wapens en munitie op, waarna in Delmas onder vijandelijk vuur een opslagplaats met geïmproviseerde brandbommen werd ontmanteld. De eerste operaties tonen dat de missie kan toeslaan, maar haar leiding waarschuwt dat geen enkele serieuze waarnemer een snelle overwinning mag verwachten.
Achter de eerste tactische successen schuilt een gevaarlijk tekort aan mensen en middelen, omdat de internationale troepenmacht toestemming heeft voor maximaal 5.550 personeelsleden, maar slechts iets meer dan 1.000 mensen daadwerkelijk in Haïti aanwezig zijn. Strategisch luchttransport voor manschappen en materieel vormt een belangrijke hindernis, waardoor toegezegde eenheden buiten het inzetgebied blijven terwijl bendes iedere week nieuwe posities, geldstromen en rekruten kunnen verwerven. Zeven van de tien Haïtiaanse departementen zouden volgens de regering al zonder grote veiligheidsbelemmeringen verkiezingsactiviteiten kunnen organiseren, maar juist in de drie resterende gebieden is een sterkere inzet van de internationale macht noodzakelijk. Frankrijk beschouwt herstel van veiligheid als de absolute voorwaarde voor politieke vooruitgang, Denemarken verlangt strikte naleving van het internationale recht en krachtige controle op het optreden van de missie, terwijl de Dominicaanse Republiek waarschuwt dat de kloof tussen de toegestane en werkelijke troepensterkte de hele operatie kan ondermijnen.
Het conflict draait echter om veel meer dan schietpartijen en wegversperringen, omdat de bendes niet alleen grondgebied willen bezetten, maar ook de economische slagaders en bestuurlijke functies van de staat proberen over te nemen. Criminele netwerken dringen door tot transportroutes, havens, brandstofvoorziening, voedselverdeling en lokale machtsstructuren, waardoor ieder controlepunt langs een weg tevens een belastingkantoor van de onderwereld wordt. Illegale vuurwapens, cocaïnehandel, mensensmokkel en maritieme misdaad verbinden de Haïtiaanse crisis met de rest van het Caribisch gebied. Zonder functionerende rechtbanken, betrouwbare gevangenissen, een goed uitgeruste politie en diepgaande financiële onderzoeken kunnen verdreven bendes zich eenvoudig hergroeperen rond dezelfde geldstromen die hun geweld vandaag financieren.
De regering in Port au Prince houdt vol dat de vooruitgang tastbaar is en wijst op de opleiding van meer dan 2.000 politiemensen sinds januari, de voorgenomen versterking van het politiekorps met 4.000 medewerkers en de rekrutering van 1.500 nieuwe militairen. Drie opvanglocaties voor ontheemden zouden zijn gesloten nadat gezinnen naar huis konden terugkeren, de Nationale Commissie voor Ontwapening, Ontmanteling en Reïntegratie is opnieuw geactiveerd en twee gespecialiseerde rechtbanken moeten massamisdrijven, seksueel geweld en ernstige financiële criminaliteit aanpakken. De politieke partijen zijn geregistreerd en de kiezersregistratie loopt, maar de officiële verkiezingskalender moet nog verschijnen, waardoor de uitgesproken hoop van de regering rust op een fundament dat nog steeds door kogels, institutionele zwakte en chronisch geldgebrek wordt aangetast.
De Surinaamse regering moet deze crisis met diplomatieke bezorgdheid volgen, omdat wapenhandel, drugsroutes, mensensmokkel en instabiliteit zich niet aan landsgrenzen houden en gemakkelijk door de Caribische regio bewegen. Suriname kan binnen Caricom aandringen op betere maritieme informatie, betere controle van havens en geldstromen, bescherming van kwetsbare migranten en langdurige ondersteuning van Haïtiaanse politie en rechtspraak, omdat een buitenlandse troepenmacht zonder sterke nationale instellingen hooguit tijdelijk ruimte kan vrijmaken. Regionale betrokkenheid moet daarbij niet alleen uit manschappen of verklaringen bestaan, maar ook uit expertise die voorkomt dat de georganiseerde misdaad na iedere veiligheidsoperatie via een andere route terugkeert.
De stembus is daarmee het symbool geworden van een race die Haïti zich niet kan veroorloven te verliezen, want zonder veiligheid dreigen verkiezingen onuitvoerbaar te worden en zonder verkiezingen blijft de staat te zwak om de veiligheid duurzaam te herstellen. Iedere verwijderde barricade en iedere geregistreerde kiezer brengt het land een stap vooruit, maar zolang kinderen de gelederen van de bendes vullen en vier vijfde van de beloofde troepenmacht ontbreekt, blijft de democratische doorbraak binnen handbereik en tegelijk angstwekkend ver weg.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
