Minister Stanley Soeropawiro van Grondbeleid en Bosbeheer heeft gesproken over een aantal dossiers die opnieuw blootleggen hoe kwetsbaar het Surinaamse grond en bosbeleid is. Achter de woorden ordening, maatregelen en herbebossing, schuilt een veel groter probleem, de staat lijkt pas in beweging te komen wanneer illegale activiteiten, juridische conflicten en dreigende schadeclaims al jarenlang hebben kunnen voortwoekeren. Het verlopen ultimatum aan de groep mennonieten in het binnenland vormt daarvan het meest zichtbare voorbeeld. De regering kondigt nu gepaste maatregelen aan om de orde in de betrokken operatiegebieden te herstellen. Volgens Soeropwairo gaat het daarbij niet om een strijd tegen de mennonieten, maar om de ordening van het achterland en het aanpakken van illegale houtkap. Dat klinkt principieel, maar het legt tegelijkertijd een Schrijnend zichtbaar bloot, hoe heeft een situatie waarin zulke omvangrijke activiteiten plaatsvinden, zo lang kunnen voortbestaan zonder dat de staat daadwerkelijk orde op zaken stelde. Als er inderdaad geen geldige houtkapvergunning bestaat waarmee grootschalige landbouwactiviteiten kunnen worden gerechtvaardigd, dan rijst onmiddellijk de vraag waarom de overheid niet veel eerder heeft ingegrepen.
De mennonieten zouden volgens de minister tijdens onderzoek niet hebben kunnen aantonen dat zij beschikken over een staatsvergunning voor houtkap om vervolgens op grote schaal landbouw te bedrijven. Er was weliswaar een overeenkomst, maar daaraan waren voorwaarden verbonden. Daarmee wordt een belangrijk onderscheid zichtbaar, een overeenkomst is niet automatisch een vrijbrief om over staatsgrond en natuurlijke hulpbronnen te beschikken alsof er sprake is van onbeperkte eigendomsrechten. Nog opmerkelijker is de aangekondigde schadeclaim van USD 86 miljoen. Soeropawiro noemt die dreiging niet reëel, omdat volgens hem onderliggende documenten ontbreken die aantonen dat de groep gerechtigd was de werkzaamheden in het gebied uit te voeren. Als dat inderdaad zo is, staat de regering juridisch sterker. Maar politieke kracht ontstaat niet door alleen te wijzen op ontbrekende documenten. De staat moet ook kunnen aantonen dat zijn eigen administratie vanaf het begin zorgvuldig, transparant en consequent heeft gehandeld. Daar ligt precies het probleem. Suriname heeft vaker laten zien dat onduidelijk grondbeleid uiteindelijk leidt tot conflicten, claims en langdurige juridische procedures. Wanneer afspraken onvoldoende duidelijk worden vastgelegd en controle achterwege blijft, ontstaat ruimte voor interpretatie, machtsvorming en belangenverstrengeling. Uiteindelijk draait de rekening opnieuw richting de samenleving. Ook het vraagstuk van herbebossing laat zien dat goede regels op papier weinig betekenen wanneer handhaving tekortschiet.
Grote houtbedrijven zijn volgens de minister contractueel verplicht gebieden na houtkap opnieuw te beplanten. Dat is noodzakelijk, maar een herbeplantingsclausule is geen garantie dat het bos daadwerkelijk wordt hersteld. Controle, registratie en sancties zijn minstens zo belangrijk. Voor illegale houtzoekers blijkt handhaving nog moeilijker. De regering wil samen met NGO’s en het ministerie van Regionale Ontwikkeling modellen ontwikkelen om illegalen ertoe te bewegen zich aan de regels te houden. Daar zit een merkwaardige tegenstelling in. Wie illegaal opereert, zou in de eerste plaats geconfronteerd moeten worden met effectieve handhaving van de wet. Overleg en modellen kunnen nuttig zijn, maar mogen geen vervanging worden voor controle en sancties. De oproep moet daarom helder zijn, Suriname kan het zich niet veroorloven dat illegale houtkap wordt behandeld als een maatschappelijk probleem dat eindeloos moet worden besproken. Het regenwoud is geen bodemloze voorraad die beschikbaar is voor iedereen die erin slaagt een gebied te bereiken of een informele afspraak te maken. Ook het dossier Hannaslust toont de zwakte van het huidige grondbeleid. De regering onderzoekt mogelijkheden om in hoger beroep te gaan tegen bestaande beslagen op domeingronden. Samen met het ministerie van Financiën en Planning wordt gewerkt aan het opheffen daarvan.
Het doel is om de staat in een sterkere juridische positie te brengen tegenover schuldeisers die het gronduitgiftebeleid belemmeren. Dat klinkt daadkrachtig, maar het is vooral een reparatie achteraf. Als domeingronden jarenlang door juridische beslagen worden geblokkeerd, is dat niet alleen een probleem van schuldeisers. Het is ook een signaal dat de overheid haar grondbeleid onvoldoende heeft beschermd en juridisch onvoldoende heeft afgedekt. De regering staat daarom voor meer dan alleen de taak om enkele dossiers op te lossen. Zij moet aantonen dat zij daadwerkelijk controle heeft over haar eigen grondgebied, natuurlijke hulpbronnen en domeingronden. Dat betekent transparante vergunningen, controleerbare overeenkomsten, harde handhaving en daadwerkelijke sancties. Het achterland mag geen juridisch niemandsland worden. Het bos mag geen bron van snelle winst zijn voor wie de regels weet te omzeilen. En staatsgrond mag niet jarenlang gevangen blijven in juridische constructies terwijl burgers en ondernemers wachten. De aankondiging van maatregelen na het verlopen van het ultimatum is daarom welkom, maar uiteindelijk zal niet de verklaring van de minister worden beoordeeld. De praktijk zal bepalen of de regering werkelijk orde brengt. Als controle opnieuw pas komt nadat problemen zijn geëscaleerd, blijft het beleid reactief. Suriname heeft geen behoefte aan nog meer aankondigingen, maar aan een overheid die haar regels daadwerkelijk handhaaft.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
