Met halfgeleiders, zonne-energie, staal, aluminium en scheepsbouw in het centrum van een nieuwe mondiale machtsstrijd, laat de OECD zien dat regeringen hun industriële kampioenen weer zwaarder zijn gaan steunen dan op bijna elk moment sinds de financiële crisis van 2008 en 2009. De nieuwe MAGIC database maakt zichtbaar dat subsidies in vijftien cruciale industriesectoren in 2024 zijn opgelopen tot 108 miljard Amerikaanse dollar, goed voor 1,3 procent van de omzet van de onderzochte bedrijven. Achter dat cijfer schuilt een bredere verschuiving, namelijk dat open markten steeds vaker worden gevormd door staatssteun, goedkope financiering, fiscale voordelen en strategische industriepolitiek die de concurrentieverhoudingen wereldwijd onder druk zetten.
De OECD volgt in deze database 525 van de grootste industriële ondernemingen ter wereld tussen 2005 en 2024, en kijkt niet alleen naar wat regeringen melden, maar naar wat bedrijven daadwerkelijk ontvangen. Dat verschil is belangrijk, omdat industriële subsidies vaak verspreid zitten over nationale steunprogramma’s, lokale overheden, belastingvoordelen, zachte leningen en kapitaalconstructies die in officiële rapportages niet altijd volledig zichtbaar worden. Door op ondernemingsniveau te meten, ontstaat een scherper beeld van hoe staatssteun marktaandelen, handelsstromen en industriële macht in werkelijkheid beïnvloedt.
De cijfers laten zien dat het subsidieniveau in 2024 relatief tot omzet het hoogste punt sinds de mondiale financiële crisis heeft bereikt. Alleen 2009 lag hoger, maar dat kwam mede doordat de omzet van bedrijven tijdens de crisis hard terugviel, waardoor de verhouding tussen subsidie en inkomsten automatisch opliep. De huidige stijging is daarom politiek gevoeliger, omdat zij niet alleen een reactie op een plotselinge recessie weerspiegelt, maar een structurelere terugkeer van industriebeleid in een wereld die kampt met geopolitieke rivaliteit, energietransitie, supply chain onzekerheid en technologische concurrentie.
China neemt in dat beeld een uitzonderlijke positie in. Chinese ondernemingen ontvingen tussen 2005 en 2024 gemiddeld drie tot acht keer meer overheidssteun dan vergelijkbare bedrijven in OECD regio’s, afhankelijk van het gebied waarmee wordt vergeleken. Dat verschil werkt door in wereldwijde marktverhoudingen, omdat bedrijven met langdurige staatssteun prijzen kunnen drukken, capaciteit kunnen uitbreiden en concurrenten kunnen verdringen zonder noodzakelijk productiever of winstgevender te worden.
De OECD stelt dat ongeveer 22 procent van de mondiale marktaandeelwinst bij groeiende bedrijven kan worden gekoppeld aan ontvangen subsidies. Bij Chinese bedrijven loopt dat aandeel op tot ongeveer 60 procent, wat de geopolitieke gevoeligheid van het rapport verklaart. Als marktaandeel vooral groeit door steun en niet door hogere productiviteit of betere winstgevendheid, ontstaat een wereldmarkt waarin niet altijd het meest efficiënte bedrijf wint, maar het bedrijf dat het langst door de staat wordt gedragen.
Die ontwikkeling raakt vooral sectoren die strategisch zijn voor de komende decennia. Zonnepanelen, halfgeleiders, aluminium, staal en scheepsbouw behoren tot de sectoren met de hoogste steun in verhouding tot omzet. Dat zijn precies de industrieën die bepalen wie controle krijgt over energietransitie, digitale infrastructuur, defensiecapaciteit, bouwketens, transport en industriële soevereiniteit.
De opkomst van subsidies in hernieuwbare energie laat zien hoe dubbel deze trend is. Aan de ene kant kan staatssteun helpen om schone technologie goedkoper en sneller beschikbaar te maken, waardoor de energietransitie versnelt. Aan de andere kant kan overmatige steun leiden tot overcapaciteit, prijsverstoringen en nieuwe afhankelijkheden, waarbij landen wel profiteren van goedkope producten maar tegelijk hun eigen industriële basis zien verzwakken.
Staatsbedrijven spelen daarbij een bijzondere rol. Ondernemingen met meer dan 25 procent staatsbezit ontvangen gemiddeld aanzienlijk meer steun dan private concurrenten, vooral via directe subsidies en leningen onder marktvoorwaarden. Dat komt deels doordat zulke bedrijven vaak actief zijn in zware industrieën met hoge kapitaalbehoefte, maar het versterkt ook het beeld dat staatskapitaal en industriepolitiek steeds sterker verweven raken.
De transparantie blijft een van de grootste problemen. Veel landen presenteren subsidies als tijdelijke steun, regionale ontwikkeling, klimaatbeleid of strategische investering, maar de grens tussen legitiem industriebeleid en marktvervorming wordt steeds dunner wanneer steun lang aanhoudt en wereldwijd concurrenten beïnvloedt. Zonder betrouwbare data blijft het moeilijk om eerlijke regels te maken, omdat landen elkaar beschuldigen zonder voldoende gedeelde feiten over wie hoeveel steun geeft en via welke kanalen.
Daarom is de MAGIC database meer dan een technisch instrument. Zij geeft beleidsmakers, handelsautoriteiten en internationale organisaties een nieuwe manier om subsidies te volgen en de effecten op marktaandelen, productiecapaciteit en concurrentie beter te begrijpen. In een wereld waarin handelsconflicten steeds vaker draaien om industriepolitiek, kan zulke informatie helpen om discussies minder ideologisch en meer feitelijk te voeren.
Toch lost data het politieke probleem niet op. Grote economieën willen strategische sectoren beschermen, banen behouden, technologische voorsprong veiligstellen en minder afhankelijk worden van buitenlandse leveranciers. Daardoor groeit de verleiding om open markten te verdedigen in woorden, maar ondertussen eigen ondernemingen zwaarder te steunen zodra nationale veiligheid, klimaatbeleid of industriële toekomst op het spel staan.
Suriname moet deze ontwikkeling zien als een waarschuwing tegen naïef economisch beleid. Caribische landen kunnen niet meedoen aan een wereldwijde subsidiewedloop op de schaal van China, Europa of de Verenigde Staten, maar zij kunnen wel veel slimmer kiezen welke sectoren ondersteuning verdienen, welke voorwaarden daaraan worden gekoppeld en hoe staatssteun meetbaar bijdraagt aan productiviteit, export, werkgelegenheid en kennisopbouw. De koers moet niet zijn om bedrijven kunstmatig overeind te houden, maar om tijdelijke steun te gebruiken als hefboom voor echte concurrentiekracht in landbouwverwerking, energie, logistiek, digitale diensten en toelevering rond toekomstige olieactiviteiten.
De OECD maakt uiteindelijk duidelijk dat de wereldhandel een nieuwe fase is binnengegaan waarin concurrentie steeds minder zuiver door marktprijzen wordt bepaald. Achter goedkope zonnepanelen, chips, staal en schepen zitten vaak jaren van staatssteun, goedkope leningen en politieke keuzes die bepalen welke bedrijven kunnen groeien en welke verdwijnen. Voor landen die hun economie willen beschermen en ontwikkelen, wordt de centrale vraag daarom niet of industriebeleid nodig is, maar hoe het zo wordt ontworpen dat het bedrijven sterker maakt zonder markten te vergiftigen en zonder publieke middelen te verspillen aan schijnconcurrentie.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
