De Europese Unie staat voor een lastige hertekening van haar klimaatbeleid, omdat het emissiehandelssysteem tegelijk harder moet sturen op minder CO2 en minder schade mag veroorzaken aan de concurrentiekracht van de eigen industrie. Klimaatcommissaris Wopke Hoekstra zei in Lissabon dat de komende herziening van het EU ETS meer opbrengsten moet terugsluizen naar bedrijven, zodat zij sneller kunnen investeren in schonere productie. Daarmee probeert Brussel het oude verwijt te pareren dat klimaatbeleid vooral kosten oplegt, zonder voldoende kapitaal terug te brengen naar fabrieken die moeten moderniseren.
Het ETS bestaat sinds 2005 en vormt de kern van het Europese klimaatbeleid. Energiecentrales, zware industrie en andere vervuilende bedrijven moeten uitstootrechten kopen wanneer zij CO2 uitstoten, waardoor vervuiling een prijs krijgt en schonere technologie aantrekkelijker wordt. Hoekstra verdedigde het systeem als een instrument dat bijzonder goed heeft gewerkt, maar erkende tegelijk dat Europa het slimmer moet maken nu energieprijzen, geopolitieke spanningen en industriële concurrentie de druk verhogen.
De herziening komt op een moment waarop bedrijven waarschuwen dat Europese productie duurder wordt dan productie in landen met soepelere klimaatregels. Vooral sectoren die veel energie gebruiken, vrezen dat zij marktaandeel verliezen wanneer koolstofkosten blijven stijgen en investeringen in vergroening te langzaam renderen. Door meer ETS inkomsten terug te leiden naar de industrie wil Brussel laten zien dat de opbrengst van klimaatbeleid niet in een abstracte kas verdwijnt, maar wordt ingezet voor elektrificatie, schone warmte, waterstof, efficiëntie en modernisering van productieprocessen.
Hoekstra koppelde het klimaatdossier in Lissabon direct aan energiezekerheid. Volgens hem heeft de crisis in het Midden Oosten opnieuw blootgelegd hoe kwetsbaar Europa is wanneer het afhankelijk blijft van externe energiebronnen. Daarom pleitte hij voor meer zonne energie, meer windenergie, meer geothermie, meer warmtepompen, meer interconnecties, grotere netinvesteringen en voor landen die daarvoor kiezen ook meer kernenergie.
Die boodschap raakt aan een pijnlijke Europese realiteit. De EU wil sneller vergroenen, maar kampt met dure energie, trage vergunningen, volle elektriciteitsnetten en een industrie die tegelijk moet concurreren met de Verenigde Staten en China. Als Europa zijn fabrieken wil behouden, moet het klimaatbeleid niet alleen normerend zijn, maar ook industrieel, met investeringen die productiecapaciteit binnen Europa houden.
De discussie wordt nog scherper door de winsten van energiebedrijven tijdens de huidige marktvolatiliteit. Portugal, Duitsland, Italië, Spanje en Oostenrijk vroegen de Europese Commissie om een gezamenlijke heffing op uitzonderlijke winsten van energiebedrijven, omdat de oorlog rond Iran en hogere brandstofprijzen opnieuw druk zetten op gezinnen en bedrijven. Brussel liet de keuze uiteindelijk bij de lidstaten, waarna Portugal aankondigde een wetsvoorstel voor zo een windfall tax naar het parlement te brengen.
Dat maakt de Europese energiediscussie tegelijk technisch en moreel. Burgers betalen meer voor brandstof, transport en stroom, terwijl sommige bedrijven profiteren van schaarste en prijsschokken die zij zelf niet hebben veroorzaakt. Hoekstra zei begrip te hebben voor de frustratie over buitensporige winsten, maar de EU kiest voorlopig niet voor één gezamenlijke belastinglijn, waardoor nationale regeringen zelf moeten bepalen hoe ver zij gaan.
Suriname moet weten dat klimaatbeleid, energiezekerheid en industriebeleid niet los van elkaar kunnen worden behandeld. Een land dat straks meer olie inkomsten verwacht, maar tegelijk betaalbare energie, productie, export en groene investeringen nodig heeft, moet vroeg nadenken over een systeem waarbij opbrengsten uit vervuiling of natuurlijke hulpbronnen zichtbaar terugvloeien naar modernisering. Sterk beleid ontstaat niet wanneer bedrijven alleen worden belast, maar wanneer de opbrengst ook wordt gebruikt om ondernemers, netwerken, energie infrastructuur en schone technologie vooruit te duwen.
De herziening van het Europese ETS wordt daardoor een bredere test dan een aanpassing van CO2 regels. Zij moet bewijzen dat Europa zijn klimaatambitie kan vasthouden zonder zijn industriële basis weg te duwen. Als Brussel erin slaagt vervuiling duurder te maken, opbrengsten gerichter terug te sluizen en energie afhankelijkheid af te bouwen, kan het systeem sterker uit de crisis komen, maar als de lasten ongelijk vallen, wordt klimaatbeleid opnieuw het slagveld tussen groene ambitie en economische angst.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
