Met de benoeming van Clint Fazal Alikhan tot groepsvertegenwoordiger van de bancaire sector binnen de Vereniging Surinaams Bedrijfsleven heeft het bankwezen niet slechts een nieuw aanspreekpunt gekregen, maar ook een vertegenwoordiger die op een beslissend moment moet helpen bepalen of Surinaamse banken werkelijk de financiële motor van de naderende economische omwenteling worden of voornamelijk toeschouwer blijven bij investeringen die door buitenlandse ondernemingen en financiers worden beheerst. De reguliere vergadering van 29 Juni 2026 plaatste Alikhan, Chief Commercial Officer van VCB Bank, aan het hoofd van de sectorvertegenwoordiging, terwijl Tanya Kartokromo, Director Corporate Banking bij Republic Bank Suriname, haar positie als plaatsvervangend vertegenwoordiger behoudt. De continuïteit die met deze combinatie wordt benadrukt, krijgt pas waarde wanneer zij wordt vertaald naar betere toegang tot krediet, sneller betalingsverkeer, sterker ondernemerschap en een financiële sector die niet alleen risico’s benoemt, maar ook leert verantwoord risico te nemen.
Alikhan brengt meer dan 34 jaar bancaire ervaring mee en is binnen VCB Bank verantwoordelijk voor commerciële activiteiten die rechtstreeks raken aan kredietverlening, klantrelaties, bedrijfsontwikkeling en strategische groei. Kartokromo beschikt over meer dan twintig jaar ervaring en heeft zich gespecialiseerd in zakelijke klanten, commerciële groei, portefeuillebeheer, verkoop en duurzaam relatiemanagement. Die loopbanen geven beide vertegenwoordigers voldoende kennis van de wijze waarop kredietbesluiten tot stand komen, maar maken hen tegelijkertijd verantwoordelijk voor het beantwoorden van een vraag die ondernemers al jaren bezighoudt, namelijk waarom banken regelmatig verklaren dat zij het bedrijfsleven willen ondersteunen, terwijl veel kleine en middelgrote ondernemingen financiering nog altijd ervaren als duur, langzaam, documentintensief en vrijwel onbereikbaar zonder omvangrijk vastgoed als zekerheid.
De nieuwe vertegenwoordiging begint daarom niet aan een ceremoniële functie, maar aan een confrontatie met een structurele vertrouwenskloof tussen banken en ondernemers. Banken wijzen terecht op gebrekkige administraties, onvolledige belastingaangiften, informele geldstromen, onbetrouwbare prognoses en ondernemingen die pas transparantie beloven wanneer zij een lening nodig hebben. Ondernemers antwoorden dat bancaire procedures onvoldoende rekening houden met de werkelijkheid van een kleine economie, dat innovatieve bedrijven weinig tastbaar onderpand bezitten en dat een goed ondernemingsplan nauwelijks betekenis krijgt wanneer de beoordeling uiteindelijk vrijwel volledig rond grond en gebouwen draait. Beide zijden beschikken over geldige argumenten, maar een economie groeit niet wanneer iedere partij jarenlang uitlegt waarom de andere partij niet financierbaar of niet toegankelijk is.
De tijd voor dat wederzijdse wantrouwen raakt op, omdat Suriname zich voorbereidt op offshore olieproductie vanaf 2028 en de ontwikkeling van het GranMorgu project naar verwachting ongeveer 10,5 miljard Amerikaanse dollar aan investeringen omvat. Het project moet niet alleen ruwe olie produceren, maar creëert reeds tijdens de ontwikkelingsfase vraag naar logistiek, transport, huisvesting, voeding, constructie, beveiliging, technische dienstverlening, onderhoud, informatietechnologie en professionele ondersteuning. Lokale ondernemingen kunnen alleen serieus meedingen wanneer zij voldoende werkkapitaal hebben om personeel aan te nemen, apparatuur te kopen, internationale certificeringen te behalen en lange betalingstermijnen van grote opdrachtgevers te overbruggen. Een onderneming die een contract kan uitvoeren maar geen voorfinanciering ontvangt, bezit economisch gezien geen kans maar slechts een uitnodiging om te kijken hoe een buitenlandse concurrent de opdracht overneemt.
De kredietmarkt is inmiddels duidelijk in beweging, aangezien de financiering aan de private sector door de toenemende oliegerelateerde activiteit sterk is gegroeid. Het uitstaande krediet nam volgens de meest recente beoordeling met meer dan veertig procent in nominale termen en met ongeveer 22 procent in reële termen toe, waarbij een belangrijk deel van de uitbreiding uit leningen in buitenlandse valuta bestond. Deze ontwikkeling toont dat banken meer middelen naar ondernemingen laten stromen, maar zij creëert tegelijkertijd nieuwe kwetsbaarheid wanneer bedrijven inkomsten in Surinaamse dollars ontvangen en schulden in Amerikaanse dollars moeten aflossen. Een stabiele wisselkoers kan zo een financieringsconstructie tijdelijk aantrekkelijk maken, maar iedere onverwachte depreciatie verhoogt de schuld zonder dat de onderneming noodzakelijk meer omzet heeft verdiend.
Zakelijke kredieten vertegenwoordigden halverwege 2025 ongeveer 72 procent van de financiering aan de private sector en naderden binnen bepaalde metingen zelfs tachtig procent, waardoor de bancaire portefeuille sterk op ondernemingen is gericht. Dat lijkt gunstig voor economische ontwikkeling, maar zegt weinig over de verdeling van dat krediet tussen grote gevestigde bedrijven en kleinere ondernemingen die nog moeten groeien. Een sector kan op papier veel zakelijke financiering verstrekken en toch nauwelijks nieuwe ondernemers bereiken wanneer het grootste gedeelte terechtkomt bij dezelfde concerns, vastgoedbezitters en handelsbedrijven die al jarenlang over bankrelaties beschikken. Financiële verdieping vraagt daarom niet alleen meer krediet, maar een bredere spreiding over productie, landbouw, toerisme, technologie, export, jonge ondernemingen en bedrijven buiten Paramaribo.
De nieuwe groepsvertegenwoordigers zullen binnen de VSB moeten aandringen op een eerlijker gesprek over de oorzaken van kredietafwijzing. Banken behoren niet gedwongen te worden onhoudbare ondernemingen te financieren, maar zij kunnen wel transparanter maken welke tekortkomingen het vaakst tot afwijzing leiden, hoeveel tijd een beoordeling gemiddeld kost en welke ondernemingen na begeleiding alsnog financierbaar worden. Een jaarlijks overzicht van kredietaanvragen, goedkeuringen, sectoren, onderpandvereisten en doorlooptijden kan de discussie bevrijden van losse klachten en defensieve verklaringen. Ondernemersorganisaties kunnen vervolgens gerichte ondersteuning bieden bij boekhouding, belastingdiscipline, ondernemingsplannen en financieel beheer, terwijl banken producten kunnen ontwikkelen die aansluiten bij kasstromen en contracten in plaats van uitsluitend bij vastgoed.
Financiële educatie, een prioriteit die Kartokromo terecht benadrukt, moet daarbij verder gaan dan burgers uitleggen hoe zij een budget opstellen of een bankrekening openen. Een ondernemer moet begrijpen hoe rente, wisselkoersrisico, kasstroom, kredietvoorwaarden en persoonlijke garanties zijn bedrijf kunnen versterken of vernietigen. De bank moet op haar beurt begrijpen dat ingewikkelde documenten, technische taal en lange wachttijden niet automatisch zorgvuldigheid betekenen, maar eveneens kunnen functioneren als een muur die gewone burgers en startende ondernemers buiten het formele systeem houdt. Educatie wordt pas een instrument voor inclusie wanneer instellingen hun producten tegelijkertijd begrijpelijker, toegankelijker en beter afgestemd maken op de financiële werkelijkheid van hun klanten.
De modernisering van het nationale betalingsverkeer biedt daarvoor een concrete mogelijkheid, omdat de Centrale Bank van Suriname en de commerciële banken in juni 2026 de eerste fase van SNEPS Fast Payments in gebruik hebben genomen. Het doel is dat overmakingen tussen alle banken tegen het einde van 2026 binnen vijftien minuten kunnen worden verwerkt, ongeacht het tijdstip of de dag. Sneller betalingsverkeer kan de liquiditeitspositie van bedrijven verbeteren, administratieve vertraging verminderen en digitale handel stimuleren, maar de werkelijke economische doorbraak ontstaat pas wanneer ook kleine winkeliers, marktverkopers, dienstverleners en bewoners van afgelegen gebieden tegen redelijke kosten kunnen deelnemen. Een snel systeem dat voornamelijk grote bedrijven en stedelijke rekeninghouders bedient, moderniseert de technologie zonder de samenleving volledig mee te nemen.
De Nationale Betaalraad heeft voor 2026 versnelde digitalisering, financiële inclusie en een toekomstbestendig betalingssysteem als prioriteiten vastgesteld, waarmee de bancaire sector niet langer kan volstaan met afzonderlijke toepassingen die nauwelijks met elkaar communiceren. Ondernemers hebben behoefte aan betaaloplossingen die direct aansluiten op facturering, belastingbetaling, salarisadministratie, boekhouding en elektronische handel. Digitale transacties moeten goedkoper worden dan contante verwerking, anders blijft de samenleving cash gebruiken en ontstaat slechts een extra digitaal kanaal naast een inefficiënt bestaand systeem. Sterke consumentenbescherming, snelle klachtbehandeling en duidelijke aansprakelijkheid bij fraude zijn daarbij noodzakelijk, omdat vertrouwen sneller wordt vernietigd door één onbehandeld incident dan opgebouwd door tientallen campagnes over digitalisering.
De roep om eenvoudige toegang tot bancaire diensten mag niet leiden tot zwakkere controle op witwassen, corruptie en illegale geldstromen. Suriname heeft aantoonbare vooruitgang geboekt bij het versterken van zijn wettelijke kader tegen witwassen en terrorismefinanciering, maar blijft internationale verbeteringen doorvoeren en moet voorkomen dat commerciële druk de naleving verzwakt. Correspondentbanken in het buitenland beoordelen niet alleen afzonderlijke Surinaamse banken, maar ook de reputatie, regelgeving en handhaving van het volledige land. Eén instelling die onvoldoende controleert kan daardoor internationale betalingen duurder en ingewikkelder maken voor alle banken, ondernemers en burgers. Financiële inclusie en integriteit zijn daarom geen tegengestelde doelen, maar moeten worden verbonden via risicogebaseerde procedures die lage risico’s eenvoudig behandelen en complexe of verdachte constructies veel intensiever onderzoeken.
De vertegenwoordiging binnen de VSB krijgt op dit terrein een belangrijke brugfunctie, omdat ondernemers geregeld klagen dat banken zonder voldoende uitleg aanvullende documenten blijven vragen, terwijl banken aangeven dat bedrijven internationale complianceverplichtingen onderschatten. Een structureel overleg kan standaarddocumenten, duidelijke sectorrichtlijnen en gedeelde informatiepakketten ontwikkelen, zodat een onderneming vooraf weet welke eigendomsgegevens, contracten, belastingstukken en verklaringen noodzakelijk zijn. Onduidelijkheid kost tijd, verhoogt personeelskosten en versterkt het gevoel dat financiële instellingen willekeurig handelen. Heldere verwachtingen beschermen zowel de klant als de bank en maken het moeilijker voor tussenpersonen om geld te verdienen aan vermeende toegang of informele invloed.
De olie economie creëert daarnaast het risico dat banken in een kredietwedloop terechtkomen en tijdens jaren van optimisme financiering verstrekken op basis van verwachte rijkdom die nog niet volledig is verdiend. De sterke economische groei die rond 2028 wordt verwacht kan vastgoedprijzen, consumptie en import snel opdrijven, waardoor onderpand tijdelijk meer waard lijkt en kredietrisico kunstmatig laag wordt ingeschat. Zodra olieprijzen dalen, projecten vertragen of overheidsuitgaven worden teruggeschroefd, kunnen bedrijven met te hoge schulden en banken met overgewaardeerde zekerheden achterblijven. Internationale deskundigen waarschuwen daarom dat de huidige kredietexpansie in de aanloop naar de olieproductie procyclische risico’s en financiële zeepbellen kan versterken.
Verantwoord bankieren betekent in deze fase dus niet zo weinig mogelijk uitlenen, maar onderscheid maken tussen productieve investeringen en krediet dat voornamelijk consumptie, speculatie of snel stijgende vastgoedprijzen voedt. Een lening voor machines, exportcapaciteit, verwerking of technische opleiding kan nieuwe inkomsten creëren waarmee de schuld wordt afgelost. Financiering voor grond die uitsluitend wordt gekocht omdat iedereen verwacht dat de prijs stijgt, kan daarentegen de economie rijker laten lijken zonder dat één extra product wordt gemaakt. De nieuwe vertegenwoordigers behoren daarom het gesprek over kredietkwaliteit net zo krachtig te voeren als het gesprek over krediettoegang.
Surinaamse banken moeten tevens voorkomen dat zij tijdens de olieontwikkeling worden gereduceerd tot instellingen die salarissen, belastingbetalingen en lokale transacties verwerken, terwijl buitenlandse banken de winstgevende projectfinanciering, garanties en internationale handelsstromen beheersen. Geen afzonderlijke lokale bank hoeft ieder groot contract alleen te dragen, maar gezamenlijke kredietverlening, risicodeling, garanties en samenwerking met regionale en internationale ontwikkelingsinstellingen kunnen de financieringscapaciteit vergroten. Een ondernemer die een opdracht van tien miljoen dollar ontvangt, heeft weinig aan vijf banken die afzonderlijk verklaren dat het bedrag hun risicolimiet overschrijdt wanneer geen enkele instelling het initiatief neemt om een gezamenlijk financieringspakket te organiseren.
Local content krijgt pas economische betekenis wanneer plaatselijke bedrijven niet alleen worden uitgenodigd om offertes in te dienen, maar eveneens toegang hebben tot kapitaal, verzekeringen, garanties, certificering en buitenlandse valuta. Voor het GranMorgu project wordt tussen een en anderhalf miljard Amerikaanse dollar aan lokale bestedingen verwacht en worden duizenden directe en indirecte arbeidsplaatsen voorzien. Zonder een voorbereide bancaire sector kan een aanzienlijk deel van die waarde alsnog naar buitenlandse leveranciers vloeien, omdat lokale ondernemingen niet tijdig kunnen opschalen. De banken moeten daarom reeds vóór de grootste contracten worden verstrekt weten welke sectoren financiering nodig hebben en welke bedrijven via begeleiding binnen twaalf of achttien maanden aan internationale eisen kunnen voldoen.
De toekomstige financiële vraag reikt verder dan olie en gas, omdat een gezonde economie haar petroleuminkomsten gebruikt om landbouw, industrie, toerisme, huisvesting, technologie en export te versterken. Banken die al hun aandacht richten op ondernemingen rond één project bouwen een nieuwe concentratie op het moment waarop Suriname juist economische spreiding nodig heeft. Het belang van een klant mag niet alleen worden bepaald door de omvang van zijn huidige rekening, maar ook door de bijdrage die zijn onderneming kan leveren aan productie, werkgelegenheid en toekomstige deviezeninkomsten. Banken kunnen daarin richting geven via rentetarieven, sectorspecialisten, gezamenlijke programma’s en kredietvoorwaarden die duurzame investeringen aantrekkelijker maken.
Cybersecurity wordt bij deze modernisering een strategische randvoorwaarde, omdat sneller betalingsverkeer en digitale dienstverlening ook de snelheid vergroten waarmee fraude, ransomware en gestolen inloggegevens financiële schade kunnen veroorzaken. Banken verwerken steeds meer gegevens, koppelen systemen aan externe dienstverleners en maken transacties buiten openingstijden mogelijk, waardoor controle niet langer eindigt wanneer een kantoor sluit. Gezamenlijke normen voor incidentmelding, authenticatie, leveranciersrisico, uitwijkvoorzieningen en klantwaarschuwingen kunnen voorkomen dat iedere bank afzonderlijk dezelfde aanval moet ontdekken. Concurrentie om klanten mag nooit leiden tot geheimhouding over dreigingen die het volledige financiële stelsel kunnen raken.
De benoeming van Alikhan en het aanblijven van Kartokromo krijgen alleen betekenis wanneer de sectorvertegenwoordiging binnen afzienbare tijd een meetbare agenda presenteert. Betere samenwerking mag niet opnieuw worden samengevat in bijeenkomsten, beleefde verklaringen en algemene oproepen tot vertrouwen. De VSB en het bankwezen kunnen concrete doelstellingen formuleren voor kortere kredietprocedures, meer financiering aan kleine ondernemingen, ondersteuning van vrouwelijke en jonge ondernemers, snellere zakelijke betalingen, betere financiële educatie en de voorbereiding van lokale bedrijven op oliegerelateerde contracten. Iedere doelstelling moet een termijn, verantwoordelijke partij en openbaar resultaat krijgen, omdat vertrouwen niet groeit door beloften maar door prestaties die ondernemers zelf kunnen ervaren.
De komende twee jaren moeten worden gebruikt om te voorkomen dat Suriname in 2028 beschikt over olie, grote contracten en internationale belangstelling, maar onvoldoende lokale financiële slagkracht om de eigen bedrijven volwaardig te laten deelnemen. Banken behoren hun kapitaal, deskundigheid en samenwerkingsmodellen tijdig te versterken, ondernemers moeten hun administratie en governance professionaliseren en de overheid moet zorgen voor betrouwbare regelgeving, transparante aanbestedingen en een stabiel economisch beleid. Het land kan zich geen situatie veroorloven waarin buitenlandse ondernemingen de grootste kansen benutten en lokale bedrijven achteraf horen dat zij technisch geschikt waren maar financieel niet voorbereid.
De nieuwe groepsvertegenwoordiging krijgt daarmee geen ererol, maar een stresstest die zal aantonen of de relatie tussen het bedrijfsleven en de bancaire sector werkelijk volwassen kan worden. Clint Fazal Alikhan en Tanya Kartokromo vertegenwoordigen samen meer dan een halve eeuw bancaire ervaring, maar de economie zal hen niet beoordelen op hun loopbanen of goede bedoelingen. De doorslag ligt bij de vraag of ondernemers gemakkelijker verantwoord kapitaal kunnen vinden, banken nieuwe sectoren durven begrijpen en het financiële systeem voldoende betrouwbaar blijft om internationale partners te overtuigen. Suriname heeft geen tekort aan geld dat mogelijk onderweg is, maar aan instellingen die ervoor zorgen dat dit geld productief, eerlijk en duurzaam door de eigen economie stroomt.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
