Met het vastlopen van de veertiende ministeriële conferentie van de Wereldhandelsorganisatie in Yaoundé is opnieuw zichtbaar geworden hoe moeilijk het is om zelfs over de meest basale spelregels van de digitale economie nog wereldwijd overeenstemming te bereiken. De poging om het verbod op invoerheffingen op elektronische transmissies te verlengen tot eind 2030 strandde. Daardoor is een afspraak die sinds 1998 als smeerolie voor digitale handel heeft gewerkt nu in een onzekere zone beland. Tegelijk liep ook een bredere hervormingsagenda vast. Hierdoor wordt de indruk versterkt dat de WTO steeds vaker achter de feiten van de moderne economie aanloopt.
De inzet van deze discussie is veel groter dan het technische jargon doet vermoeden, omdat het in de praktijk gaat over de vraag of landen in de toekomst tarieven mogen heffen op digitale overdrachten zoals softwaredownloads, streamingsdiensten, e boeken, games en andere grensoverschrijdende digitale leveringen. Voor grote technologiebedrijven en exporterende economieën staat hier voorspelbaarheid op het spel. Want nieuwe heffingen zouden de kosten verhogen, markten versnipperen en digitale handel minder soepel maken. Voor een aantal ontwikkelingslanden ligt het vraagstuk anders. Zij vrezen dat een blijvend verbod hen inkomsten ontneemt en hun beleidsruimte beperkt in een wereld waarin steeds meer waarde digitaal wordt verplaatst.
De breuklijn in Yaoundé laat daarom een dieper conflict zien tussen twee economische visies, waarvan de ene inzet op open digitale doorstroming en de andere meer ruimte wil houden voor fiscale en strategische nationale keuzes. Achter de mislukte deal zat niet alleen onenigheid over de duur van een verlenging. Er was ook onenigheid over de bredere vraag wie in de digitale handel de regels schrijft, wie de voordelen opstrijkt en hoe ontwikkelingslanden hun positie kunnen beschermen tegenover dominante technologische machten. Dat juist Brazilië en Turkije de rem erop hielden, geeft aan dat de weerstand niet meer alleen uit de gebruikelijke hoek komt. Bovendien verbreedt deze zich nu naar landen die in de digitale economie meer eigen onderhandelingsmacht willen afdwingen.
Voor de grote handelsmachten is deze impasse extra gevoelig omdat zij het uitblijven van consensus nu steeds nadrukkelijker aangrijpen om buiten de WTO om alternatieve afspraken te zoeken met groepen van gelijkgezinde partners. Vanuit Washington is al aangegeven dat een apart plurilateraal akkoord over een digitaal moratorium met bereidwillige handelspartners nadrukkelijk op tafel ligt. Hierdoor vergroot het risico dat het mondiale handelsstelsel verder versnippert in overlappende blokken en selectieve coalities. Daarmee dreigt precies datgene waar veel kleinere economieën het meest kwetsbaar voor zijn. Het risico ontstaat dat universele spelregels afbrokkelen en toegang steeds meer wordt bepaald door wie in welk netwerk wordt toegelaten.
Suriname zal al deze ontwikkelingen moeten volgen, omdat de Surinaamse economie weinig wint bij een versnipperde digitale handelsorde waarin de sterkste blokken onderling hun eigen normen en uitzonderingen afspreken. Een land dat sterker wil inzetten op digitale diensten, fintech, creatieve export en grensoverschrijdende platformeconomie doet er verstandig aan nu al te bepalen welke internationale digitale handelsregels het actief wil steunen. Ook is het belangrijk te bepalen hoe het zijn ondernemers beschermt tegen extra kosten, juridische onzekerheid en ongelijke markttoegang. De wereldhandel wordt digitaler, en daarom groeit de noodzaak om niet alleen over havens, grondstoffen en fysieke export na te denken. Men moet nu ook nadenken over de fiscale en juridische infrastructuur van onzichtbare handel.
De mislukking in Yaoundé is daarmee meer dan een diplomatiek incident, omdat zij blootlegt hoe de strijd om digitale handel steeds minder over techniek en steeds meer over macht, soevereiniteit en verdeling van toekomstige inkomsten gaat. Wat ooit begon als een tijdelijke afspraak om de jonge interneteconomie ruimte te geven, is uitgegroeid tot een geopolitieke test voor de vraag of de wereld nog in staat is gemeenschappelijke regels te maken voor een economie die zich sneller verplaatst dan de instellingen die haar moeten sturen. Zolang dat antwoord uitblijft, zal de digitale handel blijven groeien. Maar het zal steeds vaker in een systeem zijn waarin onzekerheid en machtsblokken harder meewegen dan universele duidelijkheid.
Volg de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal voor data, nieuws en inspiratie. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
