In de gangen van De Nationale Assemblee schuift het gesprek over controle langzaam van politieke rituelen naar echte gereedschappen, omdat voorzitter Ashwin Adhin het Reglement van Orde wil bijslijpen zodat het parlement sneller en harder kan doorpakken bij onderzoek naar bestuur en bedrijfsvoering. In zijn redenering klinkt een vergelijking door met hoorzittingen in de Amerikaanse Senaat, waar commissies bestuurders van publieke en semipublieke instellingen onder ede kunnen laten uitleggen hoe besluiten tot stand kwamen en waar de interne remmen faalden. Dat beeld gebruikt hij om een kernpunt te legitimeren, de Assemblee moet niet alleen vragen kunnen stellen, maar ook zelfstandig stukken kunnen opeisen en toetsbaar kunnen maken wat nu vaak achter dossiers en loketten verdwijnt.
Het enquêterecht is daarvoor de grondwettelijke instrument, omdat de Grondwet de Assemblee het recht van onderzoek geeft en bepaalt dat de uitwerking bij wet geregeld moet worden. In de praktijk betekent dit dat een parlementaire enquête meer is dan een debat of een motie, want het is een formeel onderzoekstraject waarmee getuigen en documenten centraal komen te staan en waarbij de feiten het tempo bepalen. Omdat er al een ontwerp voor een Wet Enquêterecht bij de Assemblee ligt, kan het Reglement van Orde de procedurele snelweg worden die vastlegt wanneer commissies dit instrument inzetten, hoe stukken worden gevorderd en hoe de rapportage juridisch en politiek wordt geborgd.
De inzet is zichtbaar bij parastatale bedrijven, waar publieke taken en commerciële logica vaak in elkaar grijpen en waar toezicht geregeld strandt op traagheid, onduidelijke mandaten en selectieve informatie. Als het ordereglement expliciet maakt dat commissies rechtstreeks documentatie kunnen opvragen, schuift de machtsbalans een stukje, omdat bestuurders dan niet langer kunnen volstaan met samenvattingen en PowerPoints die pas na weken verschijnen. Daarmee wordt good governance ineens een dossier dat je kunt openvouwen, doorrekenen en confronteren met besluiten, aanbestedingen en beloningsstructuren.
Op de achtergrond speelt het salarisdebat mee, omdat het schokeffect niet alleen bij de rechterlijke macht is maar ook zit in de kloof tussen verlieslatende parastatale bedrijven en directies die toch met torenhoge salarissen naar huis gaan. In dat spanningsveld krijgt de initiatiefwet van Asis Gajadien over de geldelijke voorzieningen van leden en gewezen leden van De Nationale Assemblee een duidelijke functie. Omdat het doel is dat parlementariërs geen extra vergoedingen of inkomstenstromen kunnen binnenhalen via connecties met parastatale bedrijven, bovenop wat hun salaris al oplevert. Als de Assemblee tegelijk de eigen vergoedingsregels opschoont en het enquêterecht als controlemiddel in het Reglement van Orde verankert, ontstaat er druk om eerst belangenverstrengeling aan de bron af te knijpen en daarna de bestuurskamers van publieke bedrijven te dwingen tot uitlegbare beloningskeuzes.
De crux zit in de verankering, want een enquête zonder procedure in het Reglement van Orde blijft kwetsbaar voor vertraging, politieke uitruil en eindeloze discussies over bevoegdheden. Als het ordereglement vastlegt dat onderzoeksrapporten structureel worden aangeboden aan de president, met een duidelijke vervolging en een publieke verantwoordingslijn, wordt handelen een bestuurlijke plicht. Dan verandert het parlementair onderzoek van een incidentele storm in de zaal naar een voorspelbaar systeem van tegenmacht, het soort disciplinerende werking dat Adhin al langer koppelt aan de modernisering van het parlementaire spel.
Volg de Facebookpagina en Youtube kanaal voor data, nieuws en inspiratie. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
