Suriname heeft tijdens de vierde cyclus van het Universeel Periodiek Onderzoek (Universal Periodic Review UPR) van de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties in Genève internationale waardering gekregen voor zijn inspanningen op het gebied van culturele diversiteit. De erkenning van verschillende culturele groepen en de viering van Heritage Month werden daarbij positief beoordeeld. Toch maakt de internationale mensenrechtenbeoordeling duidelijk dat waardering voor diversiteit slechts een onderdeel is van een bredere en complexere mensenrechtenagenda, waarin vooral de daadwerkelijke bescherming van rechten centraal moet staan. Minister Harish Monorath van Justitie en Veiligheid leidde de Surinaamse delegatie en presenteerde het vierde nationale rapport over de mensenrechtenontwikkelingen in de periode 2021-2026. Suriname was het eerste van veertien landen dat tijdens deze beoordelingsronde aan bod kwam. In totaal deden 68 landen aanbevelingen aan Suriname. Volgens Monorath werden tijdens de sessie geen formele vragen gesteld. De minister beschouwt de beoordeling als een belangrijke erkenning van het voorbereidingswerk dat voorafgaand aan de presentatie is verricht.
Daarbij werd samengewerkt met verschillende ministeries, het Bureau Mensenrechten en maatschappelijke organisaties. Die samenwerking moest bijdragen aan een onderbouwde en evenwichtige rapportage over de mensenrechtensituatie in het land. De positieve waardering voor culturele diversiteit is betekenisvol in een samenleving waarin verschillende etnische, culturele en religieuze gemeenschappen deel uitmaken van het nationale karakter. Heritage Month kan bijdragen aan bewustwording, erkenning en respect voor de historische en culturele identiteit van gemeenschappen. Maar culturele zichtbaarheid en symbolische erkenning zijn niet automatisch gelijk aan daadwerkelijke gelijkheid. De bescherming van mensenrechten vereist meer dan festiviteiten, representatie en publieke erkenning. Juist tijdens de beoordeling kwamen kwesties aan de orde die de structurele uitdagingen van Suriname blootleggen. De grondrechten van inheemse en tribale gemeenschappen vormden een belangrijk aandachtspunt. Daarbij werd onder meer gewezen op de uitvoering van rechterlijke uitspraken, waaronder het Kali’na en Lokono-vonnis. Ook de toegang tot schoon drinkwater, onderwijs en ontwikkelingsmogelijkheden voor kinderen in het binnenland kreeg aandacht.
Deze onderwerpen raken rechtstreeks aan de vraag in hoeverre mensenrechten voor iedere burger daadwerkelijk bereikbaar zijn. Wanneer gemeenschappen langdurig moeten wachten op de uitvoering van rechterlijke uitspraken of wanneer kinderen in het binnenland onvoldoende toegang hebben tot essentiële voorzieningen, blijft de bescherming van grondrechten in de praktijk achter bij de juridische en politieke ambities. Ook de aanbevelingen over de oprichting van een onafhankelijk nationaal mensenrechteninstituut verdienen bijzondere aandacht. Een dergelijk instituut kan een belangrijke rol spelen bij het toezicht op de naleving van mensenrechten, het signaleren van tekortkomingen en het ondersteunen van burgers die bescherming zoeken. De onafhankelijkheid, wettelijke bevoegdheden en financiële middelen zullen echter bepalend zijn voor de daadwerkelijke effectiviteit ervan. Volgens Monorath bevinden de voorbereidingen voor een wettelijk verankerd onafhankelijk mensenrechteninstituut zich in een vergevorderd stadium. Daarmee lijkt een belangrijke institutionele stap in voorbereiding. De uiteindelijke waarde van het instituut zal evenwel niet worden bepaald door de oprichting alleen, maar vooral door de ruimte die het krijgt om onafhankelijk op te treden en tekortkomingen zonder politieke inmenging aan de kaak te stellen.
Verder werden aanbevelingen gedaan over de formele afschaffing van de doodstraf in internationale rechtskaders, de aanpak van geweld en seksuele intimidatie op de werkvloer en de bescherming van gelijke rechten voor LGBTQ+ personen. Deze thema’s onderstrepen dat mensenrechtenbescherming niet beperkt kan blijven tot één groep of één beleidsgebied. Het gaat om een samenhangend geheel van rechten, waarbij discriminatie, geweld en uitsluiting effectief moeten worden aangepakt. Monorath benadrukt dat Suriname belangrijke stappen zet richting versterking van de mensenrechtenbescherming. Volgens hem moet de nadruk nu liggen op effectieve handhaving van wetgeving en gelijke toegang tot onderwijs, gezondheidszorg en kansen. De internationale beoordeling biedt Suriname daarmee zowel erkenning als een duidelijke opdracht. De waardering voor culturele diversiteit vormt een positief signaal, maar mag geen reden zijn om de resterende tekortkomingen uit het oog te verliezen. De geloofwaardigheid van het nationale mensenrechtenbeleid zal uiteindelijk niet worden afgemeten aan de presentatie in Genève, maar aan de concrete verbeteringen die burgers in hun dagelijks leven ervaren. De UPR is daarmee niet slechts een diplomatiek moment, maar een toetssteen voor de bereidheid van Suriname om internationale aanbevelingen om te zetten in tastbare resultaten. De uitdaging ligt niet langer uitsluitend in het erkennen van diversiteit, maar in het garanderen dat iedereen, ongeacht afkomst, woonplaats, genderidentiteit of maatschappelijke positie, daadwerkelijk dezelfde rechten en bescherming geniet.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
