De wereld draaide in de eerste helft van 2025 een historische bladzijde om, want hernieuwbare elektriciteit leverde met 5,072 terawattuur meer stroom dan kolen met 4,896 terawattuur. En dat kantelpunt werd gedragen door een felle sprint van zon en wind die samen de extra vraag naar stroom ruimschoots opvingen met respectievelijk plus 306 terawattuur en plus 97 terawattuur bij een wereldwijde vraaggroei van 2,6 procent.
China zette de toon door de fossiele opwek met 2 procent terug te brengen en tegelijk zon met 43 procent en wind met 16 procent te vergroten. India volgde met wind plus 29 procent en zon plus 31 procent waardoor kolen en gas daar samen 3,1 procent lager uitkwamen, tekenen van een verschuiving die het zwaartepunt van de energietransitie naar Azië duwt.
Het beeld bleef niet overal gelijk, in de Verenigde Staten nam kolenstroom met 17 procent toe terwijl gas 3,9 procent daalde. En in de Europese Unie steeg gasgestookte opwek met 14 procent en kolen met 1,1 procent omdat wind en waterkracht tegenvielen en de hogere vraag elders moest worden ingevuld. Deze ontwikkelingen laten zien dat het wereldgemiddelde vooruitging terwijl regionale schommelingen hardnekkig blijven.
Experts noemen dit de eerste duidelijke bocht in de weg omdat kolen ongeveer dubbel zoveel kooldioxide uitstoten als gas en elke terawattuur minder kolen direct telt voor het klimaatdoel. Al waarschuwen zij ook dat beleid en investeringen het tempo moeten vasthouden nu de makkelijkste winst is gepakt.
Voor Suriname ligt hier een praktisch draaiboek, want een stroommix die leunt op Afobaka, diesel en groeiende zonneprojecten krijgt ineens rugwind van de wereldmarkt en van technologie die goedkoper en betrouwbaarder wordt. Met als bijvangst dat importfacturen voor brandstoffen stabieler blijven wanneer piekmomenten lokaal met zon en opslag worden afgevangen. Wie de lijn doortrekt ziet dat netversterking en digitale meetpunten op wijkniveau de stille winnaars zijn, want alleen met beter zicht op verbruik en teruglevering verdient elk geïnstalleerd paneel zich sneller terug en kan industrie buiten de piek worden aangestuurd, precies het soort efficiëntie dat in kleine economieën sneller doorwerkt in prijzen aan de kassa.
De les uit China en India is toepasbaar in Suriname, want wanneer procedures voorspelbaar zijn en projecten per kwartaal van vergunning naar bouw schuiven, helpt het om tenderkalenders voor zon op daken en op terrein vast te leggen en om publieke gebouwen als eerste te standaardiseren, want elk schooldak metpanelen en een simpele opslagunit haalt druk van het net in de heetste uren. Het loont bovendien om Afobaka flexibeler in te zetten door waterstandsafspraken te koppelen aan zonnestatistieken, zodat waterkracht minder hoeft te pieken wanneer de zon het werk doet en het reservoir meer buffer wordt tegen droge maanden.
De internationale context geeft tenslotte twee praktische ankers, hernieuwbaar is aantoonbaar de grootste bron geworden en groeit snel genoeg om de extra vraag op te vangen, terwijl regio’s met mindere wind of water tijdelijk terugvallen op fossiel en zo de prijs laten schommelen, precies daarom is het verstandig om zonneparken te koppelen aan lokale industrieclusters en aan douanezones waar logistiek draait op koeling en ICT, want elke zelf opgewekte kilowattuur die niet van een schip komt, houdt valuta in het land en verkleint het risico op prijsshocks. Wie zo stapelt, bouwt een mix die meebeweegt met de wereld en toch stoelt op Surinaamse logica, een mix die de rekeningen voorspelbaar houdt en de productie elk kwartaal iets minder afhankelijk maakt van de olieprijs.
