Een gezamenlijke oproep van vooraanstaande rechterlijke leiders uit het Caribisch gebied heeft de aandacht opnieuw gevestigd op de kwetsbare grens tussen noodzakelijke interne beslotenheid en het publieke vertrouwen waarop iedere rechtbank rust. De leiders van de rechterlijke macht in Barbados, de Bahama’s, Belize, Guyana, Jamaica, Trinidad en Tobago en het Oost Caribisch Hooggerechtshof hebben hun vertrouwen in het Caribbean Court of Justice bevestigd, maar spreken tegelijk ernstige bezorgdheid uit over de verspreiding van berichten die betrekking hebben op de interne werking van het regionale hof.
Aanleiding zijn publicaties over vermeende spanningen binnen het Hof rond president Winston Anderson. In die berichten worden beschuldigingen genoemd over een autoritaire bestuursstijl, de eenzijdige invoering van kledingregels voor rechters, mogelijke beïnvloeding van de samenstelling van kamers en pogingen om de uitkomst van zaken te sturen. Geen van die aantijgingen is door de regionale rechterlijke leiders inhoudelijk beoordeeld, omdat zij stellen dat het niet past om uitspraken te doen over interne beraadslagingen of uitlatingen die aan individuele rechters worden toegeschreven.
Die terughoudendheid is juridisch begrijpelijk, maar legt tegelijk een ongemakkelijke werkelijkheid bloot. Rechtspraak kan niet functioneren wanneer ieder verschil van inzicht binnen een college onmiddellijk op straat belandt, maar stilte alleen herstelt geen vertrouwen wanneer ernstige vragen eenmaal in de publieke ruimte circuleren. De gezaghebbende kracht van een hof wordt niet uitsluitend gedragen door wetten, gebouwen en ambtelijke titels, maar door de overtuiging dat iedere zaak onafhankelijk, onbevooroordeeld en volgens vaste regels wordt behandeld.
Het Caribbean Court of Justice draagt daarin een uitzonderlijk zware regionale verantwoordelijkheid. Sinds de opening in 2005 fungeert het Hof als hoogste beroepsinstantie voor landen die die rechtsmacht hebben aanvaard en als de enige rechterlijke autoriteit die geschillen over het Herziene Verdrag van Chaguaramas behandelt. Daarmee staat het niet alleen boven individuele straf en civiele procedures, maar ook midden in de juridische ruggengraat van de Caribische integratie, de interne markt en het vrije verkeer van burgers, ondernemingen en kapitaal.
De waarde van het Hof ligt daarom niet alleen in zijn uitspraken, maar ook in de manier waarop die uitspraken tot stand komen. De beginselen van rechterlijke onafhankelijkheid, onpartijdigheid, integriteit, gepast handelen, gelijkheid, deskundigheid en zorgvuldigheid vormen geen ceremoniële woorden voor jaarverslagen. Zij zijn de bescherming tegen willekeur, politieke druk en persoonlijke invloed, juist binnen instellingen waarvan de besluitvorming voor buitenstaanders vaak nauwelijks zichtbaar is.
Het gezamenlijke standpunt van de regionale rechterlijke leiders probeert die institutionele rust te bewaren door vertrouwen uit te spreken in de rechters en in de rol van het Hof. Tegelijk blijkt uit de scherpte van hun reactie op de gelekte interne communicatie dat de kwestie niet als een gewone mediastorm wordt gezien. Iedere suggestie dat collegiale verhoudingen, administratieve regels of de verdeling van zaken niet helder en onafhankelijk worden beheerd, raakt rechtstreeks aan de legitimiteit van een instelling die burgers juist moet beschermen tegen machtsmisbruik.
Ook Suriname heeft er belang bij dat regionale rechtsorganen niet pas reageren wanneer het vertrouwen al is beschadigd. Sterke procedures voor interne klachten, duidelijke grenzen tussen bestuurlijke leiding en rechterlijke besluitvorming, en onafhankelijke toetsing van gevoelige kwesties maken instellingen weerbaarder dan verklaringen die pas volgen nadat geruchten de publieke opinie hebben bereikt. Rechtszekerheid ontstaat niet door gezag te eisen, maar door zichtbaar te maken dat gezag aan regels gebonden blijft.
De komende periode zal daarom minder draaien om de vraag of het Hof de storm retorisch kan bezweren dan om de vraag of zijn interne waarborgen overtuigend genoeg zijn om twijfel weg te nemen. Een regionaal hof dat recht moet spreken over staten, burgers en economische belangen kan zich geen blijvende schaduw over zijn onafhankelijkheid veroorloven, omdat vertrouwen in de rechtspraak langzaam wordt opgebouwd en in enkele dagen kan worden aangetast.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
