Een regering die iedere maand ongeveer USD 2 miljoen aan een staatsbedrijf overmaakt zonder de actuele jaarrekeningen te ontvangen, voert geen aantoonbaar reddingsbeleid maar neemt met publiek geld beslissingen in een financiële mist waarin niemand precies kan vaststellen welke verliezen worden gedekt, welke schuldeisers worden betaald en hoelang de belastingbetaler deze bodemloze onzekerheid nog moet financieren.
Minister van Financiën en Planning Adelien Wijnerman heeft bevestigd dat de Staat maandelijks ongeveer USD 2 miljoen aan de Surinaamse Luchtvaart Maatschappij overmaakt om het bedrijf draaiende te houden. In dezelfde verklaring erkende zij dat haar ministerie de jaarverslagen van de luchtvaartmaatschappij niet ontvangt en dat de regering zelfs nog bezig is vast te stellen hoeveel financiële ondersteuning in voorgaande jaren aan de SLM is gegeven. Het ministerie kent dus niet eens het volledige bedrag dat reeds in de maatschappij is gestort, maar de maandelijkse betalingen gaan ondertussen onverminderd door.
Bij voortzetting van dit tempo wordt op jaarbasis ongeveer USD 24 miljoen aan staatsmiddelen in de SLM gepompt, terwijl de regering geen actuele en formeel vastgestelde jaarrekeningen kan presenteren waaruit de werkelijke financiële positie van het bedrijf blijkt. Wijnerman verklaarde daarnaast dat de bijdrage vanwege de noodsituatie niet als reguliere begrotingsuitgave is gedaan. Dat maakt de zaak niet minder ernstig, maar roept juist nieuwe vragen op over de wettelijke grondslag, de administratieve verwerking, de bevoegdheid waarmee de betalingen zijn goedgekeurd en de wijze waarop De Nationale Assemblée toezicht kan houden op geld dat buiten de gebruikelijke begrotingsstructuur wordt verstrekt.
Wijnerman zegt dat Financiën al geruime tijd met de SLM overlegt en dat binnenkort een spoedmeeting moet plaatsvinden om te bepalen hoe de ondersteuning wordt voortgezet, maar de fundamentele vraag blijft waarover de regering inhoudelijk praat wanneer zij niet beschikt over actuele jaarrekeningen. Welke balans ligt op tafel, welk cashflowoverzicht wordt gebruikt, welke schulden zijn opeisbaar, hoeveel inkomsten leveren de afzonderlijke routes op, welke contracten drukken op de onderneming en hoeveel geld is nodig om de maatschappij niet slechts deze maand, maar ook over zes of twaalf maanden overeind te houden. Een overleg zonder die informatie is geen financiële besluitvorming, maar onderhandelen op basis van aannames, mondelinge toelichtingen en bestuurlijk vertrouwen.
Een jaarrekening is het minimale boekhoudkundig instrument waarmee aandeelhouders, schuldeisers, toezichthouders en de samenleving kunnen zien wat een bedrijf bezit, verschuldigd is, verdient en verliest. Daaruit moeten onder andere de bezittingen, schulden, inkomsten, personeelskosten, leaseverplichtingen, openstaande belastingen, transacties met verbonden partijen en financiële risico’s blijken. Zelfs actuele jaarrekeningen zouden voor een luchtvaartmaatschappij niet voldoende zijn zonder maandelijkse managementrapportages, betrouwbare kasstroomprognoses en een analyse van de winstgevendheid per route.
De president commissaris van de SLM heeft inmiddels verklaard dat een nieuw financieel rapport de totale schuldpositie in beeld heeft gebracht, maar het bedrag blijft intern omdat de uitkomsten nog moeten worden geanalyseerd en gevalideerd. Dat rapport kan een noodzakelijke eerste stap zijn, maar het vervangt geen formeel vastgestelde jaarrekeningen en biedt de samenleving nog geen controleerbaar inzicht. Een schuldencijfer dat niet openbaar is, waarvan de samenstelling niet bekend is en dat nog niet definitief is gevalideerd, kan onmogelijk de basis vormen voor een overtuigende verantwoording van tientallen miljoenen Amerikaanse dollars aan staatssteun.
Het plan van Financiën om de verstrekte bedragen achteraf in een leningsovereenkomst onder te brengen, klinkt zakelijker dan het woord subsidie, maar verandert niets aan de onderliggende financiële werkelijkheid. Een lening heeft uitsluitend waarde voor de Staat wanneer de ontvanger aantoonbaar kan terugbetalen, er een realistisch aflossingsschema bestaat en duidelijk is welke rente, zekerheden, looptijd en voorwaarden gelden. Zonder jaarrekeningen kan de regering niet betrouwbaar vaststellen of de SLM überhaupt over voldoende toekomstige inkomsten en bezittingen beschikt om de lening terug te betalen. Een oninbare lening blijft uiteindelijk een verlies voor de belastingbetaler, alleen met meer papier eromheen.
De strategische betekenis van een nationale luchtvaartmaatschappij ontslaat de regering niet van haar plicht om elke uitgegeven dollar te verantwoorden. Indien bepaalde verbindingen noodzakelijk zijn voor toerisme, handel, de diaspora of internationale bereikbaarheid, moet de economische waarde daarvan worden berekend en openbaar worden gemaakt. Het publiek heeft recht op cijfers over rendabele en verlieslatende routes, bezettingsgraden, ticketopbrengsten, leasekosten, personeelsuitgaven, ingehuurde consultants, achterstallige verplichtingen en de concrete resultaten die met de maandelijkse USD 2 miljoen worden bereikt. Nationale trots is geen controlemethode en het woord noodsituatie kan niet onbeperkt als vervanging voor een bedrijfsplan worden gebruikt.
Het voorbeeld van South African Airways laat zien hoe gevaarlijk het wordt wanneer een nationale luchtvaartmaatschappij herhaaldelijk staatssteun ontvangt terwijl financiële verantwoording achterblijft. De onderneming kwam in december 2019 in een reddingsprocedure terecht, waarna de parlementaire commissie voor publieke rekeningen in 2020 weigerde een verzoek om nog eens 10 miljard rand zonder meer te accepteren. De commissie stelde onomwonden dat een luchtvaartmaatschappij geen nieuwe reddingspakketten van de overheid kan blijven vragen en tegelijkertijd nalaat financiële stukken over het gebruik van eerdere steun in te dienen. Ook een lening van 3,5 miljard rand bleek te zijn verstrekt zonder voldoende duidelijkheid over de financiële positie van de maatschappij.
Het parlement van Zuid Afrika rapporteerde later dat onderzoekers ernstige schendingen van aanbestedingsregels en regels voor het beheer van publieke middelen hadden blootgelegd en geldstromen van miljarden onderzochten. South African Airways ontsnapte ternauwernood aan liquidatie, moest ingrijpend worden verkleind en kon pas na een zware herstructurering opnieuw beginnen. Die geschiedenis bewijst niet dat de SLM hetzelfde pad zal volgen, maar toont wel aan hoe financiële steun zonder tijdige verslaggeving, harde voorwaarden en onafhankelijk toezicht problemen kan verlengen totdat de rekening groter is dan de onderneming die men probeerde te redden.
De regering moet verdere betalingen daarom onmiddellijk koppelen aan controleerbare voorwaarden, waaronder maandelijkse financiële rapportages, een onafhankelijk bevestigd overzicht van alle schulden, publicatie van de totale historische staatssteun, volledige verantwoording van de besteding van iedere tranche en een bindend tijdschema voor het wegwerken van alle achterstallige jaarrekeningen. Een eventuele leningsovereenkomst moet vooraf duidelijkheid geven over rente, looptijd, aflossing, zekerheden en gevolgen bij niet nakomen, waarna de voorwaarden en resultaten periodiek aan het parlement en de samenleving worden gerapporteerd. Suriname hoeft zijn nationale luchtvaartmaatschappij niet roekeloos te laten vallen, maar mag haar evenmin redden door de regels voor goed bestuur zelf overboord te gooien.
Een nationale luchtvaartmaatschappij verdient alleen bescherming wanneer die bescherming gepaard gaat met waarheid, discipline en volledige openheid over de cijfers. Wie iedere maand USD 2 miljoen kan overmaken, heeft ook de macht om jaarrekeningen, prestaties en verantwoording af te dwingen. Zonder die stukken is het aangekondigde spoedoverleg geen reddingsoperatie, maar een vergadering waarin de belastingbetaler opnieuw wordt gevraagd te betalen voor een rekening die niemand hem wil laten zien.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
