In New York heeft VN chef António Guterres de rem er hard op gezet bij het gesprek over Gaza, doordat hij openlijk zegt dat er iets wezenlijk mis zit in de manier waarop Israëls oorlogvoering is uitgevoerd, met te weinig gewicht voor burgerlevens en voor de verwoesting van het gebied, en doordat hij tegelijk aangeeft dat er serieuze redenen zijn om te vermoeden dat oorlogsmisdrijven een reële mogelijkheid zijn. Israël wijst die kritiek af en stelt dat de VN topman zich eenzijdig opstelt, waardoor het gevecht om legitimiteit inmiddels bijna net zo fel is als het gevecht om terrein, zeker nu een wapenstilstand broos blijft en partijen elkaar de schuld blijven geven van schendingen.
De humanitaire lijn loopt daar dwars doorheen, want Guterres prees de Verenigde Staten voor hun rol in het verbeteren van de toegang voor hulp, maar hij wees ook op de structurele blokkades waar de Verenigde Naties al langer over klagen bij het binnenbrengen en verdelen van goederen. Dat spanningsveld is extra geladen sinds gezaghebbende hongeranalyses melding maakten van hongersnoodachtige omstandigheden in delen van Gaza, met waarschuwingen dat de situatie kan uitbreiden als hulp niet duurzaam op gang komt en basisvoorzieningen niet worden hersteld.
Guterres verbond zijn Gaza oordeel aan een bredere zorg over het afbrokkelen van internationale spelregels, omdat hij ook stelde dat het einde van de oorlog in Oekraïne vast moet blijven zitten aan internationaal recht en aan de territoriale integriteit van staten, zelfs wanneer onderhandelingen muurvast lijken te zitten. Hij waarschuwde dat elke deal die die lijn overschrijdt een gevaarlijk precedent schept, omdat landen dan overal ter wereld kunnen concluderen dat macht weer belangrijker is dan regels, met gevolgen die verder reiken dan Europa alleen.
Diezelfde redenering kwam terug in zijn commentaar op Amerikaanse acties rond Venezuela, waar hij zei dat aanvallen op vaartuigen niet stroken met internationaal recht en dat een militaire confrontatie geen uitweg biedt, ook al heeft hij weinig sympathie voor het regime in Caracas. Het is een boodschap die vooral bedoeld lijkt om escalatie te dempen, maar die tegelijk laat zien hoe wankel het gezag van regels wordt zodra grootmachten grenzen oprekken en de rest van de wereld alleen nog kan toekijken.
Binnen die geopolitieke druk zoekt de Verenigde Naties ook naar overleving, omdat Guterres richting Washington benadrukte dat hij geen polemiek wil, maar ook geen millimeter wil toegeven op de waarden die de organisatie zegt te verdedigen. Hij koppelde dat aan de realiteit van bezuinigingen, achterstallige betalingen en snijrondes bij de VN, waarbij hervormingen worden gepresenteerd als noodzakelijk, maar de impact op het terrein wel degelijk voelbaar is wanneer hulpbudgetten krimpen en systemen het tempo niet meer bijbenen.
Voor Suriname is dit geen ver weg toneelstuk, omdat een kleine staat die leunt op voorspelbare regels in handel, diplomatie en financiële relaties er belang bij heeft dat internationaal recht overeind blijft en dat humanitaire normen niet worden uitgehold. Juist daarom loont het om consequent te investeren in diplomatieke relaties zoals gedaan is met de komst van de Nederlandse delegatie die gisteren vertrokken is, en in betrouwbare informatiekanalen en regionale samenwerking, zodat Suriname minder afhankelijk wordt van de grillen van grote spelers en sneller kan schakelen wanneer crises elders het geld, de aandacht en de hulpstromen opnieuw herverdelen.
