De elektriciteitsvoorziening in Suriname staat onder zware druk. Terwijl de vraag naar stroom blijft stijgen, beschikt het land niet over voldoende opwekkingscapaciteit om aan de behoefte te voldoen. Het huidige tekort wordt geschat op 80 tot 100 megawatt (MW) en kan onder ongunstige omstandigheden oplopen tot 120 MW. Daarmee wordt steeds duidelijker dat de energiesector voor een ingrijpende uitdaging staat. Zonder tijdige investeringen en concrete beleidsbesluiten dreigt het capaciteitstekort verder uit de hand te lopen. Gerard Lau, voorzitter van de Raad van Toezicht (RvT) van de Energie Autoriteit Suriname (EAS), waarschuwt dat de situatie niet vanzelf zal verbeteren. De combinatie van een groeiende elektriciteitsvraag, beperkte productiecapaciteit en lange levertijden voor nieuwe opwekeenheden maakt de problemen steeds urgenter. Bij bepaalde leveranciers kunnen de wachttijden voor machines oplopen tot 18 à 34 maanden. Dat betekent dat besluiten die vandaag worden uitgesteld, pas over enkele jaren hun gevolgen volledig zichtbaar kunnen maken.
Een belangrijke kwetsbaarheid ligt in de afhankelijkheid van de Afobaka-waterkrachtcentrale. Deze centrale voorziet volgens Lau in ongeveer 40 tot 50 procent van de elektriciteitsbehoefte. De resterende productie moet voornamelijk afkomstig zijn van thermische centrales. De beschikbare waterhoeveelheid in het stuwmeer speelt daarbij een belangrijke rol. Bij tegenvallende weersomstandigheden en een lagere waterstand kan het tekort oplopen tot ongeveer 120 MW. Deze afhankelijkheid legt een structureel probleem bloot. De elektriciteitsvoorziening is kwetsbaar wanneer een aanzienlijk deel van de productie afhankelijk blijft van weersomstandigheden, terwijl de alternatieve productiecapaciteit onvoldoende is om eventuele tekorten op te vangen. Een betrouwbare energievoorziening vereist daarom niet alleen voldoende productie, maar ook een systeem dat tegenvallers kan opvangen. Volgens Lau moet het elektriciteitssectorplan de basis vormen voor de aanpak van de problemen. Dit twintigjarige ontwikkelingsplan is opgesteld met medewerking van onder meer de EAS, Energiebedrijven Suriname (EBS), Staatsolie en internationale consultants. De eerste vijf jaar zijn specifiek gericht op het wegwerken van het bestaande capaciteitstekort.
Het plan bevat daarmee een route om de productiecapaciteit uit te breiden en de toekomstige elektriciteitsbehoefte op te vangen. Toch is de formele goedkeuring nog niet afgerond. Daarvoor is een staatsbesluit noodzakelijk. Juist op dit punt dreigt kostbare tijd verloren te gaan. Lau benadrukt dat uitvoering van het sectorplan het tekort relatief snel kan helpen terugdringen. Uitstel brengt echter extra risico’s met zich mee, omdat de aanschaf van nieuwe machines niet onmiddellijk kan worden gerealiseerd. Met levertijden die kunnen oplopen tot bijna drie jaar, is het noodzakelijk dat besluitvorming en investeringen vooruitlopen op de toekomstige vraag. Het is bovendien niet voldoende om uitsluitend een plan op papier te hebben. De daadwerkelijke uitvoering, financiering en bewaking van de gemaakte afspraken zullen bepalend zijn voor het resultaat. Zonder duidelijke verantwoordelijkheden en een concrete uitvoeringsplanning dreigt het sectorplan een beleidsdocument te blijven, terwijl de elektriciteitsbehoefte ondertussen verder groeit.
Ook zonne energie maakt deel uit van de toekomstige energiemix, maar Lau waarschuwt voor te hoge verwachtingen op korte termijn. Een geïnstalleerd vermogen van 30 MW levert volgens hem effectief slechts ongeveer 20 tot 22 procent van die capaciteit op, afhankelijk van de omstandigheden. Zonne energie kan een belangrijke bijdrage leveren aan diversificatie en vermindering van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. De productie is echter niet continu beschikbaar en vraagt om aanvullende voorzieningen om de leveringszekerheid te garanderen. Daarmee is zonne energie geen zelfstandige oplossing voor het huidige capaciteitstekort. Lau geeft daarom aan dat oliegestookte elektriciteitsproductie momenteel prioriteit heeft, omdat daarmee sneller extra capaciteit kan worden gerealiseerd. Die keuze onderstreept tegelijkertijd een dilemma voor het energiebeleid. Suriname moet op korte termijn de stroomvoorziening veiligstellen, maar mag daarbij de ontwikkeling van een duurzamere en meer gediversifieerde energiemix niet uit het oog verliezen. Een ander punt van zorg is de mogelijke afhankelijkheid van gehuurde opwekeenheden.
Volgens Lau zijn dergelijke oplossingen kostbaar en kunnen de uitgaven uiteindelijk verloren investeringen betekenen wanneer hetzelfde geld was ingezet voor uitbreiding van de eigen productiecapaciteit. Het huren van generatoren kan op korte termijn verlichting bieden, maar lost het structurele probleem niet op. Bovendien kunnen terugkerende huurkosten een zware financiële last vormen, zonder dat het land daarmee zijn eigen productiecapaciteit duurzaam versterkt. De waarschuwing van Lau maakt duidelijk dat Suriname zich geen langdurige besluiteloosheid kan veroorloven. Het capaciteitstekort is niet slechts een technisch probleem voor de energiebedrijven, maar raakt de economische ontwikkeling, het investeringsklimaat en de dagelijkse leefbaarheid van de samenleving. De komende periode zal daarom bepalend zijn. De formele goedkeuring van het sectorplan, tijdige financiering en daadwerkelijke uitbreiding van de opwekkingscapaciteit moeten prioriteit krijgen. Iedere vertraging vergroot het risico dat Suriname steeds meer afhankelijk wordt van dure tijdelijke oplossingen. De kern van het probleem is inmiddels duidelijk, de elektriciteitsvraag groeit sneller dan de beschikbare productiecapaciteit. Zolang de noodzakelijke investeringen en besluiten uitblijven, blijft de energievoorziening kwetsbaar en wordt de rekening van uitgesteld beleid uiteindelijk doorgeschoven naar de samenleving.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com