De discussie over het functioneren van Energiebedrijven Suriname (EBS) is opnieuw geëscaleerd. EBS directeur Leo Brunswijk heeft hard uitgehaald naar leden van De Nationale Assemblée (DNA) die het energiebedrijf beschuldigen van mismanagement. Zijn oproep is onmiskenbaar, wie de EBS ter verantwoording roept over haar financiële en operationele problemen, moet eerst zelf aantonen dat het parlement zijn eigen financiële verplichtingen nakomt. Daarmee raakt Brunswijk een gevoelig punt dat in de politieke discussie over de EBS gemakkelijk ondergesneeuwd raakt. De samenleving krijgt al jaren te maken met stroomonderbrekingen, gebrekkige infrastructuur en een energiebedrijf dat onder zware financiële druk staat. Tegelijkertijd lijkt de politieke discussie zich steeds vaker te beperken tot het aanwijzen van schuldigen, zonder dat wordt gekeken naar de structurele oorzaken die deze situatie hebben veroorzaakt. Volgens Leo Brunswijk zijn de problemen bij de EBS geen product van de afgelopen jaren. Het bedrijf kampt volgens hem met de gevolgen van jarenlang beleid waarin onvoldoende is geïnvesteerd in de energie infrastructuur. Dat is een ernstige constatering.
Als die analyse klopt, betekent dit dat opeenvolgende beleidsmakers jarenlang hebben nagelaten om tijdig te investeren in een sector die letterlijk de ruggengraat vormt van de economie. Elektriciteit is geen luxeproduct. Zonder betrouwbare energievoorziening functioneren bedrijven niet normaal, kunnen overheidsdiensten worden verstoord en worden huishoudens geconfronteerd met steeds grotere onzekerheid. Een land kan geen duurzame economische ontwikkeling nastreven wanneer zijn energievoorziening afhankelijk blijft van verouderde installaties en noodoplossingen. De huidige droogte maakt de kwetsbaarheid van het systeem bovendien pijnlijk zichtbaar. Het lage waterpeil van het stuwmeer beperkt de productie van hydro elektriciteit, terwijl de beschikbare machines volgens Brunswijk niet voldoende capaciteit hebben om het tekort volledig op te vangen. De natuur legt daarmee niet alleen een probleem bloot, maar confronteert het land ook met de gevolgen van jarenlange onvoldoende voorbereiding. Opvallend is dat Leo Brunswijk stelt dat hij al in 2024 heeft gewaarschuwd voor de noodzaak van investeringen. Als die waarschuwingen inderdaad zijn gedaan en vervolgens onvoldoende zijn opgevolgd, rijst een belangrijk bestuurlijk probleem, waarom is er niet eerder ingegrepen?
De EBS directeur spreekt over een noodzakelijke investering van ongeveer USD 500 miljoen om productiecapaciteit en infrastructuur structureel te versterken. Dat is een enorm bedrag, maar het is tegelijkertijd een bedrag dat moet worden afgezet tegen de economische schade die ontstaat wanneer de energievoorziening verder verslechtert. Uitstel van investeringen kan uiteindelijk duurder blijken dan de investering zelf. Daarmee is echter niet automatisch bewezen dat alle kritiek op de EBS onterecht is. Een directeur die zich verdedigt tegen beschuldigingen van mismanagement kan terecht wijzen op historische achterstanden, externe omstandigheden en onvoldoende financiering. Maar structurele problemen ontslaan een leiding niet van de plicht om transparant, efficiënt en controleerbaar te werken. Volgens hem beschikken parlementariërs over meerdere gebouwen met een groot aantal airconditioningsystemen, terwijl er sprake zou zijn van achterstallige betalingen aan de EBS. Zijn opmerking is, als de EBS iedere wanbetaler zonder uitzondering zou afsluiten, zou ook DNA niet buiten schot mogen blijven. Dat is een politiek explosieve boodschap. Het parlement heeft immers een controlerende taak en moet bestuurders en staatsbedrijven kunnen aanspreken op hun beleid. Maar die controlerende rol verliest aan geloofwaardigheid wanneer het instituut dat anderen ter verantwoording roept zelf financiële verplichtingen niet nakomt.
Leo Brunswijk gaat zelfs verder door openheid te eisen over de betalingsachterstand van DNA. Hij wil weten wanneer het parlement voor het laatst heeft betaald en hoeveel de openstaande schuld bedraagt. Dat lijkt op het eerste gezicht een aanval, maar het is tegelijkertijd een oproep tot transparantie die moeilijk simpelweg van tafel kan worden geveegd. Een samenleving waarin gewone burgers en bedrijven worden geconfronteerd met afsluitingen wegens betalingsachterstanden, terwijl overheidsinstellingen uitzonderingen zouden krijgen, creëert een gevaarlijk voorbeeld. De overheid kan niet geloofwaardig spreken over betalingsdiscipline wanneer zij zelf niet het goede voorbeeld geeft. Tegelijkertijd mag deze kwestie niet worden gereduceerd tot een persoonlijke woordenstrijd tussen Leo Brunswijk en parlementariërs. Daar heeft de samenleving niets aan.
De werkelijke kwestie is veel groter, hoe is de EBS in deze situatie terechtgekomen, hoeveel is er de afgelopen jaren daadwerkelijk geïnvesteerd, welke waarschuwingen zijn genegeerd, hoe groot zijn de schulden binnen het energiesysteem en welke instellingen betalen hun rekeningen wel of niet? De samenleving heeft recht op concrete cijfers, niet op politieke beschuldigingen over en weer. Als de EBS daadwerkelijk honderden miljoenen nodig heeft om haar infrastructuur te herstellen, moet duidelijk worden waarvoor iedere SRD wordt gebruikt. Als DNA een betalingsachterstand heeft, moet ook die schuld openbaar worden gemaakt. En als er sprake is van jarenlang wanbeleid, moeten de verantwoordelijken daarvoor politiek en bestuurlijk worden aangesproken. Wat Suriname zich niet langer kan veroorloven, is een systeem waarin problemen pas serieus worden genomen wanneer de machines uitvallen, het waterpeil daalt of de samenleving massaal klaagt. De energiecrisis is geen plotseling natuurverschijnsel. De droogte heeft slechts zichtbaar gemaakt hoe kwetsbaar een systeem is dat jarenlang onvoldoende is versterkt. Brunswijk mag dan hard van leer trekken tegen DNA, maar zijn belangrijkste boodschap verdient een bredere discussie, iedereen die verantwoordelijkheid draagt voor de energievoorziening van Suriname moet bereid zijn zijn eigen handelen aan dezelfde maatstaf te laten toetsen. Geen uitzonderingen voor het parlement. Geen excuses voor de EBS. Geen politieke rookgordijnen. Wie de rekening presenteert, moet zelf bereid zijn zijn eigen rekening te laten zien.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
