Het ministerie van Sociale Zaken en Volkshuisvesting (Sozavo) wil voortaan sneller en zelfstandiger kunnen optreden wanneer gezinnen of individuen door een ramp, calamiteit of andere noodsituatie tijdelijk onderdak nodig hebben. Op de begroting zijn middelen opgenomen voor het opzetten van eigen crisisopvangunits. Daarmee wil minister Diana Pokie de afhankelijkheid van bestaande opvanglocaties verkleinen en de overheid meer ruimte geven om direct in te grijpen. De aangekondigde aanpak legt tegelijkertijd een bestaand probleem zichtbaar, de kwaliteit en beschikbaarheid van opvangvoorzieningen waarop de overheid momenteel aangewezen is, zijn kennelijk niet overal toereikend. Volgens Pokie voldoen niet alle bestaande opvangtehuizen aan de eisen die de overheid stelt. De minister vindt daarom dat kritisch moet worden gekeken naar zowel de kwaliteit van de opvang als de omstandigheden waaronder mensen binnen deze instellingen verblijven. Dat is een belangrijke constatering, maar legt ook een duidelijke verantwoordelijkheid bij het ministerie. Wanneer de overheid vaststelt dat opvanglocaties niet aan de vereisten voldoen, kan het niet blijven bij signaleren en beoordelen. Er moet toezicht zijn, moeten normen worden gehandhaafd en moeten tekortkomingen daadwerkelijk worden aangepakt.
De keuze om eigen crisisopvang op te zetten kan in dat opzicht worden gezien als een poging om meer controle te krijgen over de eerste opvang van kwetsbare mensen. Bij een ramp of acute crisissituatie kan snelheid immers bepalend zijn. Gezinnen die hun woning verliezen, mensen die vanwege een onveilige thuissituatie tijdelijk moeten vertrekken of personen die om andere redenen direct onderdak nodig hebben, kunnen niet maanden wachten op structurele oplossingen. Juist daar ligt de meerwaarde van goed georganiseerde crisisopvang. Het gaat niet uitsluitend om een dak boven het hoofd. Tijdelijke opvang moet ook voorzien in begeleiding, veiligheid, basisvoorzieningen en een duidelijke route naar een volgende stap. Zonder die begeleiding dreigt crisisopvang te verworden tot niet meer dan tijdelijke huisvesting, terwijl de problemen waarmee mensen binnenkomen blijven bestaan. De plannen van Sozavo komen tegen de achtergrond van een opvangsysteem waarin de overheid volgens de minister niet volledig kan vertrouwen op bestaande instellingen. Dat roept de vraag op naar de structurele aanpak van de sector. Eigen opvangunits kunnen een oplossing zijn voor acute situaties, maar ze mogen geen excuus worden om bestaande opvangvoorzieningen onvoldoende te verbeteren.
Een overheid die verantwoordelijkheid neemt voor kwetsbare burgers, moet niet alleen zorgen dat er ergens plaats is. Ook de kwaliteit van die plaats moet gegarandeerd zijn. Dat betekent onder meer duidelijke minimumnormen, regelmatige controles, voldoende personeel en passende begeleiding. Vooral bij gezinnen met kinderen, ouderen en andere kwetsbare groepen kunnen slechte omstandigheden grote gevolgen hebben. De minister verwees in dit verband ook naar de situatie van een moeder van een drieling die tijdelijk in Paramaribo wordt opgevangen. Zij verblijft enkele maanden in een huurwoning, zodat zij dicht bij haar kinderen kan zijn. Volgens Pokie gaat het momenteel goed met het gezin. Het voorbeeld laat zien dat maatwerk noodzakelijk kan zijn. Niet iedere crisissituatie past binnen dezelfde opvangnorm. Een gezin dat medische, sociale of praktische ondersteuning nodig heeft, kan meer hebben aan een tijdelijke woning met begeleiding dan aan een plaats in een traditioneel opvangtehuis. Juist daarom zullen de nieuwe crisisopvangunits flexibel genoeg moeten zijn om verschillende groepen en omstandigheden op te vangen. Tegelijkertijd is het belangrijk dat de begrotingsmiddelen niet blijven steken in plannen en voorzieningen op papier.
Crisisopvang vereist voorbereiding voordat een ramp zich voordoet. Locaties moeten beschikbaar zijn, voorzieningen moeten functioneren en personeel moet weten wat er moet gebeuren zodra een crisissituatie ontstaat. Een opvangsysteem dat pas tijdens een ramp wordt georganiseerd, loopt per definitie achter de feiten aan. De stap van Sozavo om eigen opvangcapaciteit te ontwikkelen kan daarom een belangrijke uitbreiding van de overheidsverantwoordelijkheid betekenen. Maar het succes zal uiteindelijk niet worden bepaald door het bedrag dat op de begroting staat of het aantal opvangunits dat wordt aangekondigd. De werkelijke maatstaf ligt bij de vraag of mensen in een crisissituatie daadwerkelijk snel, veilig en menswaardig worden opgevangen. Daarmee raakt het plan aan een bredere verantwoordelijkheid van de overheid, kwetsbare burgers mogen niet afhankelijk zijn van toevallige beschikbaarheid of opvanglocaties die zelf niet aan de noodzakelijke normen voldoen. Als Sozavo kiest voor eigen crisisopvang, moet die keuze gepaard gaan met transparant toezicht, duidelijke kwaliteitsnormen en een structurele aanpak van de bestaande tekortkomingen. De aangekondigde middelen bieden daarvoor een kans. De uitvoering zal moeten aantonen of Sozavo die kans daadwerkelijk omzet in een opvangsysteem dat bij een volgende crisis niet alleen sneller, maar vooral beter functioneert.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
