Suriname staat aan de vooravond van zijn offshore olie economie terwijl een document nog altijd buiten beeld blijft, het productie delings contract voor Blok achtenvijftig tussen Staatsolie en TotalEnergies, dat decennialang zal bepalen hoeveel vaten uit de zeebodem komen, hoeveel daarvan naar de multinationale bedrijven vloeit en welk deel in de Surinaamse staatskas belandt. Staatsolie bevestigt dat het contract niet openbaar is, terwijl juist dit stuk papier het fundament vormt van de aangekondigde miljarden voor de begroting en de toekomst van komende generaties.
Formeel wijst Staatsolie erop dat het model petroleum sharing agreement gewoon op internet staat zodat iedereen kan zien hoe zo een productie delings contract in elkaar zit. Dat model telt ongeveer honderdvijfenveertig pagina’s en beschrijft tot in detail hoe royalty, kostenolie, winstolie, belasting en arbitrage in elkaar grijpen. Tegelijk wordt het echte contract voor Blok achtenvijftig afgeschermd met het argument dat bepaalde formules rond kostenherstel, ringfencing en profit oil niet in de publiciteit mogen komen omdat die de concurrentiepositie zouden verzwakken. In de eigen veelgestelde vragen legt Staatsolie uit dat volledige openbaarmaking volgens haar de onderhandelingspositie schaadt omdat voorwaarden per blok verschillen en afhangen van markt en geologisch risico.
Volgens bronnen die met de onderhandelingen bekend zijn en waarmee Ko’W’ Checking heeft gesproken wordt intern erkend dat de deal scherp is uitgevallen voor de internationale oliebedrijven en relatief gunstig voor de Surinaamse staat. Dat versterkt de reflex om concrete cijfers, plafonds en verdeelsleutels niet volledig vrij te geven, officieel om toekomstige onderhandelingen niet te ondermijnen. In de praktijk ontstaat daardoor een situatie waarin de samenleving wel de belofte van miljarden hoort maar geen zicht heeft op de rekenregels waarmee die miljarden worden verdeeld. Olie experts die vooralsnog anoniem willen blijven bevestigen tegenover Ko’W’Checking dat productie delings contracten in het verleden evenmin volledig openbaar zijn gemaakt zodat de gesloten cultuur rond deze documenten niet nieuw is maar een voortzetting van bestaand beleid.
In dat vacuüm krijgen publieke optredens van mr. Spong extra gewicht, want Ko’W’Checking sprak de president-commissaris van Staatsolie, mr. Rudolf Elias, die zich stoort aan wat hij ongenuanceerde uitspraken van strafpleiter Gerard Spong noemt in een Nederlandse televisie-uitzending waarin de “overeenkomst” ter sprake kwam. Volgens Elias wekte Spong met zijn uitleg de indruk dat de royalty in cash zou kunnen worden uitbetaald en dat dit vrijwel automatisch het risico van witwassen oproept. Elias benadrukt dat volgens hem en andere olie-experts juist het omgekeerde geldt, omdat net als bij de goudcontracten een deel van de verplichtingen ook in natura kan worden voldaan, zodat een betaling in olie juridisch en fiscaal even goed denkbaar is als een betaling in geld en dus niet zonder meer verdacht is. De president-commissaris voegde eraan toe dat hij het beter had gevonden als Spong eerst contact met hem of de directeur had opgenomen voordat hij deze uitspraken op televisie deed. De grote vraag is op welke overeenkomst Spong zijn uitspraak baseert, beschikt hij over het officiële, door Suriname en TotalEnergies ondertekende contract, of verwijst hij naar een andere tekst waarvan de status voor het publiek volstrekt onduidelijk is. Wij hebben geprobeerd mr. Spong telefonisch te bereiken, maar kregen te horen dat wij een mailtje moesten sturen. Zodra wij meer duidelijkheid hebben over hetgeen mr. Spong heeft gezegd, zullen wij de samenleving daar breedvoerig over informeren.
Voor nu is het belangrijk dat sommige uitspraken niet moeten zorgen voor stemmingsmakerij, maar de zaken juist weergeven zoals het hoort. Transparantie en accountability zijn daarom van groot belang voor de Surinaamse samenleving. Als hetgeen mr. Spong beweert klopt, waar heeft hij deze informatie dan vandaan, mag het op deze manier worden geïnterpreteerd en had hij niet eerst moeten bellen en verifiëren bij Staatsolie zelf. Nogmaals, het belangrijkste is dat we nu nauwkeurig omgegaan met informatieverstrekking en dat deze niet vervalt in sensatie
