Minister Abiamofo steunt het optreden tegen de illegale goudwinning in Matawai. Dat klinkt krachtig, maar tegelijkertijd legt deze kwestie een veel groter en pijnlijker probleem bloot, Suriname praat al jarenlang over het ordenen van de kleinschalige goudsector, maar geen enkele regering is er tot nu toe in geslaagd om daadwerkelijk orde op zaken te stellen. Niet omdat het probleem onbekend is, maar omdat politieke moed telkens lijkt te ontbreken wanneer harde maatregelen nodig zijn. De situatie in Matawai is daar opnieuw een schrijnend voorbeeld van. Er zijn afspraken gemaakt met de gemeenschap, het traditioneel gezag en verschillende overheidsinstanties. Er is overleg geweest, er zijn waarschuwingen gegeven en de risico’s zijn bekend. Toch moest uiteindelijk worden ingegrepen nadat de illegale mijnbouwactiviteiten doorgingen. Dat er eerder al vijftien Surinamers in het mijngebied om het leven zijn gekomen, zou voor iedere regering een absolute grens moeten zijn geweest. Het gaat hier niet om een theoretisch beleidsprobleem. Het gaat om mensenlevens. De gevaarlijke tunnels, gebrekkige veiligheidsmaatregelen en ongecontroleerde mijnbouwpraktijken vormen een direct gevaar voor arbeiders en gemeenschappen.
Tegelijkertijd kan de overheid niet blijven doen alsof zij geen verantwoordelijkheid draagt voor de situatie. Wanneer illegale activiteiten jarenlang kunnen voortbestaan, ontstaat terecht de vraag waar de controle, vergunningverlening, registratie en handhaving zijn gebleven. De goudsector is voor grote groepen Surinamers een belangrijke bron van inkomsten. Dat kan niemand ontkennen. Maar economische afhankelijkheid mag geen vrijbrief worden voor een situatie waarin mensen onder levensgevaarlijke omstandigheden werken, belastingheffing wordt ontweken, het milieu wordt beschadigd en de staat slechts sporadisch zichtbaar is. Juist daar ligt het politieke probleem. Opeenvolgende regeringen hebben de goudsector jarenlang laten voortmodderen. Er wordt gesproken over ordening, formalisering, duurzaamheid en controle, maar in de praktijk blijkt de overheid telkens terughoudend zodra belangen van mijnwerkers, ondernemers, gemeenschappen en politieke netwerken elkaar raken. Politiek opportunisme lijkt het te winnen van consequent beleid.
De regering kan niet enerzijds zeggen dat illegale mijnbouw moet worden aangepakt en anderzijds jarenlang toestaan dat een sector grotendeels buiten effectieve controle blijft. Wie werkelijk wil ordenen, moet bereid zijn om impopulaire besluiten te nemen. Handhaving heeft alleen betekenis wanneer regels daadwerkelijk worden toegepast, ook wanneer dat politiek ongemakkelijk is. Het voornemen om de kleinschalige goudsector te verduurzamen is daarom positief, maar het mag niet opnieuw blijven steken in projecten, rapporten en beleidsdocumenten. Programma’s zoals planetGOLD, waarbij goudwinning zonder kwik wordt gedemonstreerd, kunnen nuttig zijn. Ook registratie met ondersteuning van de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank kan bijdragen aan meer overzicht. Maar registratie alleen lost het probleem niet op. Er moet worden gecontroleerd wie waar werkt, onder welke voorwaarden, met welke vergunningen en volgens welke veiligheidsnormen. Er moet belasting worden geïnd. Illegale activiteiten moeten daadwerkelijk worden beëindigd. En overtredingen moeten consequent worden bestraft. Daarvoor is samenwerking tussen ministeries noodzakelijk. Natuurlijke Hulpbronnen kan dit probleem onmogelijk alleen oplossen. Financiën moet zorgen voor belastinginning en financiële controle. Volksgezondheid moet toezien op gezondheidsrisico’s. Milieu moet de schade aan natuur en ecosystemen bewaken.
Justitie en politie moeten zorgen voor daadwerkelijke handhaving. Zonder een gezamenlijke aanpak blijft iedere minister verantwoordelijk voor een klein onderdeel van een probleem dat juist integraal moet worden aangepakt. Matawai mag daarom niet eindigen als het zoveelste incident waarbij de overheid tijdelijk hard optreedt om vervolgens weer terug te keren naar business as usual. De vijftien doden zouden voldoende moeten zijn geweest om duidelijk te maken dat uitstel geen optie meer is. Suriname heeft geen gebrek aan plannen, commissies of overlegstructuren. Het land heeft vooral behoefte aan een regering die durft te handhaven wanneer dat noodzakelijk is. De goudsector kan niet eeuwig worden gegijzeld door politieke angst. Wie werkelijk beweert de sector te willen ordenen, moet bereid zijn de confrontatie aan te gaan met illegaliteit, belangenverstrengeling en politieke druk. Matawai vraagt daarom niet om nog meer mooie woorden, maar om consequent beleid. Geen halve maatregelen, geen tijdelijke acties en geen politieke terugtrekkingsbewegingen zodra weerstand ontstaat. Want zolang regeringen bang blijven om harde keuzes te maken, blijft de illegale goudsector sterker dan de staat. En zolang dat zo is, blijven mensenlevens, het milieu en de geloofwaardigheid van de overheid de prijs betalen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
