De internationale gemeenschap heeft Haiti opnieuw meer tijd gegeven om het geweld van zwaarbewapende bendes terug te dringen, maar achter de diplomatieke instemming groeit de ongemakkelijke vraag hoeveel waarde een verlengd veiligheidsmandaat werkelijk heeft wanneer manschappen, geld, materieel en logistieke ondersteuning opnieuw achterblijven. De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties verlengde het mandaat van de Gang Suppression Force op 29 september met zes maanden, nadat alle 32 actieve lidstaten van de Organisatie van Amerikaanse Staten hadden aangedrongen op voortzetting en volledige ontplooiing van de internationale troepenmacht. Twaalf leden van de Veiligheidsraad stemden voor, niemand stemde tegen en drie landen onthielden zich van stemming.
De verlenging voorkomt dat de veiligheidsoperatie formeel tot stilstand komt, maar biedt nog geen garantie dat de troepenmacht binnen die zes maanden voldoende slagkracht krijgt om haar opdracht uit te voeren. De GSF werd in september 2025 opgericht als opvolger van de door Kenya geleide Multinational Security Support Mission en kreeg een omvangrijker mandaat om samen met de Haïtiaanse politie en strijdkrachten gerichte operaties tegen bendes uit te voeren, verdachten aan te houden, kritieke infrastructuur te beveiligen en gebieden terug te brengen onder wettig staatsgezag. De formatie werd ontworpen voor maximaal 5550 politiemensen en militairen, maar de volledige bezetting is nog altijd niet bereikt.
De regionale druk op de Veiligheidsraad werd opgevoerd door Antigua en Barbuda, Argentinië, de Bahama’s, Barbados, Belize, Bolivia, Brazilië, Canada, Chili, Colombia, Costa Rica, Dominica, de Dominicaanse Republiek, Ecuador, El Salvador, Grenada, Guatemala, Guyana, Haiti, Honduras, Jamaica, Mexico, Panama, Paraguay, Peru, Saint Kitts en Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent en de Grenadines, Suriname, Trinidad en Tobago, de Verenigde Staten en Uruguay. De landen verklaarden dat buitenlandse ondersteuning de soevereiniteit, onafhankelijkheid en territoriale integriteit van Haiti moet respecteren en dat oplossingen onder Haïtiaanse leiding moeten worden ontwikkeld.
Secretaris generaal Albert Ramdin van de OAS maakte na een missie naar Haiti van 16 tot en met 19 augustus duidelijk dat veiligheid en verkiezingen niet als afzonderlijke vraagstukken kunnen worden behandeld, omdat geloofwaardige stembusgangen onmogelijk blijven zolang gewapende groeperingen grote delen van het land controleren. Bendes beheersen naar schatting tussen 80 en 90 procent van Port au Prince, ongeveer 1,47 miljoen mensen zijn ontheemd en 6,4 miljoen inwoners hebben humanitaire ondersteuning nodig. Onder zulke omstandigheden kan een verkiezingskalender gemakkelijk veranderen in een diplomatiek document zonder praktische betekenis, omdat registratiecentra, transportwegen en stemlocaties eenvoudig door geweld kunnen worden afgesloten.
Op de grond zijn voorzichtig enkele operationele structuren opgebouwd, waaronder een hoofdkwartier, commandolijnen, inlichtingenmechanismen, patrouillepatronen en een eerste vooruitgeschoven basis in een strategisch gebied. Een vroege gezamenlijke operatie werd in juni uitgevoerd in Tabaré, een belangrijk district binnen het stedelijke gebied van Port au Prince, maar gewapende groepen blijven hun tactieken aanpassen en verplaatsen zich zodra de druk in een bepaald gebied toeneemt. De ontwikkeling toont dat tijdelijke terreinwinst weinig waarde heeft wanneer de politie niet permanent aanwezig kan blijven en criminelen na het vertrek van internationale eenheden opnieuw controle over buurten, wegen en voorzieningen verkrijgen.
De belangrijkste operationele doelen zijn daarom gericht op het heropenen van transportverbindingen, het veiligstellen van de luchthaven en de haven, het beschermen van de bevolking en het vestigen van een blijvende politieaanwezigheid bij strategische infrastructuur en in heroverde gebieden. De OAS verlangt daarnaast programma’s voor ontwapening, demobilisatie en maatschappelijke terugkeer, herstel van humanitaire toegang en openbare diensten en meer economische mogelijkheden voor jongeren die anders gemakkelijk door criminele netwerken worden gerekruteerd. Militair optreden zonder bestuur, onderwijs, werkgelegenheid en rechtspraak kan bendes tijdelijk terugdringen, maar verandert niet de omstandigheden waarin zij nieuwe leden aantrekken.
Veiligheid kan evenmin worden hersteld zolang wapens, munitie en geld ongehinderd de criminele economie blijven voeden, waardoor de gezamenlijke verklaring nadrukkelijk oproept tot hardere maatregelen tegen smokkelroutes, financiers, leveranciers en personen die materiële steun aan bendes verlenen. Internationale en Haïtiaanse veiligheidseenheden moeten hun operaties tegelijkertijd uitvoeren binnen het internationaal recht en de geldende mensenrechtennormen, omdat willekeurige arrestaties, buitensporig geweld en burgerdoden het vertrouwen in de staat verder kunnen afbreken. De strijd tegen bendes mag daardoor niet veranderen in een operatie waarbij de bevolking tussen crimineel geweld en onbeheerst staatsoptreden klem komt te zitten.
De politieke wederopbouw loopt ondertussen achter op de veiligheidsambities, omdat Haiti niet alleen bescherming nodig heeft, maar ook geloofwaardige instellingen die door de bevolking worden erkend. De voorbereidingen omvatten burgerregistratie, kiezerslijsten, verkiezingslogistiek en een waarnemingsmissie van de OAS, maar er bestaat een tekort van ongeveer een miljoen identiteitskaarten. Een samenwerking van drie miljoen Amerikaanse dollar met Japan moet 350.000 biometrische kaarten en mobiele registratiediensten financieren, waardoor nog altijd een aanzienlijk gat overblijft. Toegang tot ongeveer 168 miljoen Amerikaanse dollar aan financiering en ontwikkelingsinstrumenten via de Ontwikkelingsbank van Latijns Amerika en het Caribisch gebied kan verlichting bieden, maar alleen wanneer veiligheid, bestuur en controle op besteding gelijktijdig worden versterkt.
Achter de gezamenlijke regionale verklaring ligt daarom een bredere erkenning dat Haiti niet uitsluitend met meer gewapende eenheden kan worden hersteld, aangezien duurzame stabiliteit ook onafhankelijke rechtspraak, functionerende gevangenissen, betrouwbare overheidsdiensten, economische kansen en politieke overeenstemming vereist. De Haïtiaanse politie moet uiteindelijk zelf gebieden kunnen behouden die met internationale steun zijn heroverd, omdat een buitenlandse troepenmacht nooit permanent de plaats van nationale instituties kan innemen. Coördinatie tussen Haiti, de OAS, de Verenigde Naties, CARICOM en andere partners moet voorkomen dat organisaties naast elkaar werken, dezelfde projecten financieren en achteraf niemand verantwoordelijkheid draagt voor tegenvallende resultaten.
Suriname heeft met zijn steun aan de verklaring niet alleen diplomatische solidariteit uitgesproken, maar ook verantwoordelijkheid aanvaard voor een crisis waarvan wapensmokkel, mensenhandel, gedwongen migratie en georganiseerde criminaliteit de gehele Caribische regio kunnen raken. Regionale steun behoort daarom verder te gaan dan instemming met verklaringen, door gespecialiseerde kennis over grensbewaking, financiële opsporing, politieopleiding, cyberonderzoek en het volgen van criminele geldstromen beschikbaar te stellen. Een veilige Caribische gemeenschap ontstaat pas wanneer landen begrijpen dat het instorten van instellingen in één lidstaat uiteindelijk kosten en veiligheidsrisico’s voor alle andere staten veroorzaakt.
De komende zes maanden zullen daardoor niet worden beoordeeld aan de hand van nieuwe toespraken of opnieuw ondertekende verklaringen, maar aan het aantal ingezette manschappen, heropende wegen, beveiligde voorzieningen, ontwapende bendes en burgers die zonder angst naar huis kunnen terugkeren. Haiti heeft al genoeg mandaten, vergaderingen en internationale beloften gezien om te weten dat papier geen wijk bevrijdt en geen kind tegen rekrutering beschermt. De verlenging heeft een noodzakelijke adempauze gegeven, maar wanneer de toegezegde middelen opnieuw uitblijven, wordt ook dit mandaat niet meer dan zes extra maanden waarin de bendes zich beter kunnen organiseren dan de landen die zeggen hen te willen bestrijden.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
