De nieuwe geopolitieke werkelijkheid biedt Latijns Amerika en het Caribisch gebied een kans die zelden zo zichtbaar is geweest, maar dezelfde werkelijkheid kan de regio opnieuw reduceren tot leverancier van grondstoffen wanneer regeringen blijven reageren zonder gezamenlijke strategie, uitvoeringskracht en sterke instituties. Een internationale commissie onder leiding van oud presidenten Michelle Bachelet en Iván Duque stelt dat de regio niet arm is aan middelen, markten of menselijk potentieel, maar vooral moeite heeft om die rijkdom om te zetten in duurzame invloed, productie en welvaart voor de eigen bevolking.
Het oude idee dat handel en economische vervlechting vanzelf stabiliteit zouden brengen, maakt plaats voor een wereld waarin veiligheid, technologie, energie en grondstoffen als geopolitieke machtsmiddelen worden ingezet. De commissie ziet acht breuken die tegelijk op de regio afkomen, waaronder de verzwakking van multilaterale instellingen, de machtsstrijd tussen grote blokken, groeiende politieke polarisatie, aantasting van democratische waarden, digitale manipulatie met kunstmatige intelligentie, druk op vrouwenrechten en een klimaatagenda die steeds vaker ondergeschikt wordt gemaakt aan nationale industrie en energiebelangen.
Juist binnen die onrust beschikt de regio over strategische voorraden die wereldwijd aan betekenis winnen. Latijns Amerika en het Caribisch gebied bezit volgens het rapport 46 procent van de mondiale lithiumreserves, 35 procent van de koperreserves, 28 procent van het grafiet en 23 procent van de zeldzame aardmetalen. Daar komen een enorme voedselproductie, bijna de helft van de wereldwijde biodiversiteit op land, een derde van de zoetwatervoorraden en een relatief schone elektriciteitsmix bij. Met een markt van meer dan 660 miljoen mensen heeft de regio bovendien voldoende schaal om industrie, technologie en regionale ketens sterker op te bouwen.
Rijkdom onder de grond levert echter geen ontwikkeling op wanneer landen slechts exporteren en elders de verwerking, kennis, technologie en winst laten ontstaan. De cijfers over onderlinge handel tonen die zwakte scherp aan, want slechts 14 procent van de goederenexport blijft binnen de regio, een van de laagste percentages ter wereld. Landen die op papier natuurlijke grootmachten zijn, onderhandelen daardoor vaak afzonderlijk met veel grotere economische spelers en verliezen invloed zodra contracten, prijzen of toegang tot markten onder druk komen te staan.
De commissie presenteert tien voorstellen die draaien om drie grote opdrachten. Strategische natuurlijke en menselijke rijkdommen moeten beter worden benut, instituties en democratische besturing moeten worden versterkt en de regio moet internationaal meer als handelende partij optreden. Dat vraagt om een overheid die belastinginkomsten effectief beheert, georganiseerde criminaliteit niet alleen als politievraagstuk behandelt en geopolitieke kennis opbouwt binnen ministeries, bedrijven, universiteiten en regionale organisaties.
Een vaste keuze voor Washington of Beijing wordt daarbij afgeraden, omdat afhankelijkheid van één machtsblok de onderhandelingsruimte verkleint. Functionele samenwerking met landen die op een concreet dossier dezelfde belangen hebben, kan meer opleveren dan grote verklaringen die stranden op ideologische verdeeldheid. Samenwerking hoeft niet altijd volledige politieke eensgezindheid te betekenen, maar kan ook gaan over gedeelde doelen met duidelijke termijnen, verantwoordelijkheden en meetbare resultaten.
Ook Suriname staat voor diezelfde keuze nu olie, biodiversiteit, water, landbouwgrond en een strategische ligging steeds meer economische waarde krijgen. De werkelijke vraag is niet hoeveel natuurlijke rijkdom aanwezig is, maar of sterke instellingen, regionale partnerschappen, lokale kennis en een duidelijke industriepolitiek ervoor zorgen dat de opbrengsten worden omgezet in productiviteit, onderwijs, infrastructuur en een economie die ook na de grondstoffenhausse overeind blijft.
De regio heeft dus geen gebrek aan kaarten op tafel, maar kan zich niet langer veroorloven om elke kaart afzonderlijk uit te spelen. De komende jaren zullen bepalen of Latijns Amerika en het Caribisch gebied een onderhandelingsmacht wordt die voorwaarden stelt, of opnieuw toekijkt hoe anderen de waarde van zijn grond, water, voedsel en mensen bepalen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
