De weigering van procureur generaal (pg) Garcia Paragsingh om informatie te verstrekken over het vervolgingsbeleid van het Openbaar Ministerie (OM) heeft geleid tot een nieuwe confrontatie met PL-fractieleider Bronto Somohardjo. Volgens de parlementariër wordt zijn controlerende taak als volksvertegenwoordiger belemmerd doordat de pg zijn lopende strafrechtelijke onderzoek aanhaalt als reden om niet op zijn informatieverzoek in te gaan. De kwestie legt echter een fundamenteler probleem bloot, de spanning tussen parlementaire controle, de onafhankelijkheid van het Openbaar Ministerie en de noodzaak van transparantie binnen de rechtshandhaving. Somohardjo had Paragsingh schriftelijk verzocht om informatie over vervolgingsbeslissingen en de wijze waarop verdachten door het OM worden behandeld. Hij wil daarmee inzicht krijgen in mogelijke verschillen in de strafrechtelijke behandeling van burgers op basis van etniciteit, financiële draagkracht of maatschappelijke positie. De pg wees het verzoek af en verwees naar het strafrechtelijk onderzoek waarin Somohardjo zelf betrokken is. De PL-fractieleider noemt die reactie onprofessioneel en stelt dat zijn persoonlijke strafzaak losstaat van zijn werkzaamheden in De Nationale Assemblee. Dat onderscheid is juridisch en politiek relevant. Een parlementariër verliest door een strafrechtelijk onderzoek niet automatisch zijn bevoegdheid om de regering en staatsorganen te controleren.
Tegelijkertijd betekent zijn parlementaire positie niet dat het OM verplicht is alle gevraagde informatie zonder beperkingen beschikbaar te stellen. Juist daar wringt de zaak. De pg kan zich niet uitsluitend verschuilen achter de persoonlijke omstandigheden van een parlementariër wanneer het verzoek betrekking heeft op het algemene functioneren van het vervolgingsapparaat. Maar ook Somohardjo zal moeten erkennen dat parlementaire controle geen onbeperkt recht op toegang tot alle informatie creëert. Vertrouwelijkheid, de bescherming van lopende onderzoeken en de rechten van verdachten kunnen legitieme grenzen stellen aan informatieverstrekking. De inhoud van Somohardjo’s verzoek raakt aan een gevoelig maatschappelijk vraagstuk. Binnen de samenleving bestaan zorgen dat personen met geld, invloed en een hoge maatschappelijke positie anders worden behandeld door justitie dan burgers met beperkte financiële middelen en weinig maatschappelijke invloed. Dat zijn ernstige zorgen die niet met algemene verklaringen kunnen worden afgedaan. Wanneer het vertrouwen bestaat dat de rechtsstaat voor de één strenger is dan voor de ander, komt de geloofwaardigheid van het gehele rechtssysteem onder druk te staan. Het OM zou daarom juist moeten investeren in transparantie over zijn vervolgingsbeleid. Dat hoeft niet te betekenen dat individuele strafdossiers openbaar worden gemaakt. Geanonimiseerde statistieken, beleidsinformatie en duidelijke criteria voor vervolgingsbeslissingen kunnen al een belangrijke bijdrage leveren aan maatschappelijke controle.
Denk daarbij aan gegevens over vervolgingsbeslissingen, vervolgingsbeleid, verschillen tussen categorieën strafzaken en de wijze waarop vergelijkbare zaken worden behandeld. Zonder dergelijke informatie blijft het moeilijk om vast te stellen of er daadwerkelijk sprake is van ongelijke behandeling. Zowel het OM als de politiek moet voorkomen dat vermoedens worden gepresenteerd als bewezen feiten. De positie van Somohardjo is bovendien niet zonder complicaties. Hij is zelf onderwerp van een strafrechtelijk onderzoek en heeft daarmee een persoonlijk belang bij de wijze waarop het OM opereert. Hoewel hij benadrukt dat zijn informatieverzoek niets met zijn eigen zaak te maken heeft, kan die samenloop vragen oproepen over de politieke context waarin hij zijn verzoek doet. Dat maakt zijn beroep op parlementaire controle niet automatisch ongeldig. Het betekent wel dat hij extra zorgvuldig moet zijn in het scheiden van zijn persoonlijke verdediging en zijn institutionele verantwoordelijkheid als volksvertegenwoordiger. Somohardjo wijst erop dat hij enkele maanden geleden voor zijn in staat van beschuldigingstelling heeft gestemd, omdat hij overtuigd is van zijn onschuld. Hij zegt bovendien dat hij zijn strafzaak zo snel mogelijk aan de rechter wil voorleggen. Daarmee wil hij naar eigen zeggen duidelijkheid krijgen over de beschuldigingen tegen hem. Die houding kan worden gezien als een teken dat hij de rechterlijke beoordeling niet uit de weg wil gaan. Uiteindelijk zal echter niet zijn eigen overtuiging, maar het oordeel van de rechter bepalend zijn.
Dat andere Assembleeleden volgens Somohardjo eveneens een brief aan de pg willen sturen, kan de kwestie naar een hoger institutioneel niveau tillen. Wanneer meerdere parlementariërs hetzelfde verzoek indienen, wordt duidelijker of sprake is van een algemene beleidslijn van het OM of een weigering die specifiek samenhangt met Somohardjo’s persoonlijke situatie. Daarbij moet het belang van een onafhankelijke vervolgingsinstantie overeind blijven. Parlementaire controle mag niet ontaarden in politieke druk op het OM, net zoals de onafhankelijkheid van het OM geen vrijbrief mag worden om verantwoording over het eigen functioneren te ontwijken. De kern van deze confrontatie is daarom groter dan een briefwisseling tussen een parlementariër en de pg. Het gaat om de vraag hoeveel openheid een belangrijke staatsinstelling moet betrachten tegenover de samenleving en haar controlerende organen. Als het OM niets te verbergen heeft over de algemene uitgangspunten van zijn vervolgingsbeleid, zou het duidelijk moeten maken welke informatie wel en niet verstrekt kan worden en op welke juridische gronden eventuele beperkingen berusten. Transparantie is geen gunst die het Openbaar Ministerie naar eigen voorkeur verleent. Het is een wezenlijk onderdeel van het publieke vertrouwen. Maar ook politici moeten beseffen dat controle pas geloofwaardig is wanneer zij wordt uitgeoefend zonder persoonlijke belangen te vermengen met het algemeen belang.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
