Met de plaatsing van het historische centrum van Paramaribo op de Lijst van Bedreigd Werelderfgoed heeft Unesco geen toeristische onderscheiding ingetrokken, maar wel een vernietigend oordeel geveld over jaren van bestuurlijke traagheid, gebrekkig toezicht en bouwbesluiten die het karakter van de oude binnenstad onherstelbaar dreigen te verminken. Het besluit viel tijdens de vergadering van het Werelderfgoedcomité in de Zuid Koreaanse stad Busan, nadat eerdere waarschuwingen onvoldoende resultaat hadden opgeleverd en de combinatie van brandgevaar, leegstand en omstreden nieuwbouw de internationale alarmgrens had overschreden.
De erkenning die Paramaribo in 2002 ontving, rust op een uitzonderlijke stadsstructuur waarin Nederlandse koloniale bouwvormen, tropische materialen en Surinaams vakmanschap samensmelten tot een architectonisch landschap dat vrijwel nergens anders ter wereld bestaat. Monumentale houten gebouwen, historische straten, religieuze bouwwerken en bestuurlijke panden vormen samen een levend archief van de ontwikkeling van de hoofdstad, waardoor het gebied niet alleen culturele betekenis heeft voor de bevolking, maar ook een belangrijke pijler kan zijn voor toerisme, werkgelegenheid en stedelijke vernieuwing.
De kwetsbaarheid van dat erfgoed is inmiddels even zichtbaar als zorgwekkend, omdat veel houten panden ernstig zijn verwaarloosd, langdurig leegstaan en daardoor worden blootgesteld aan ongecontroleerd gebruik, vandalisme en branden die vaak pas worden ontdekt wanneer redding nauwelijks meer mogelijk is. Een grote brand verwoestte in april 2025 vijf historische gebouwen, maar die ramp stond niet op zichzelf, aangezien de binnenstad vaker door vuur is getroffen en iedere nieuwe brand delen van een onvervangbaar stadsbeeld wegvreet.
Na de verwoesting werd met 10.000 Amerikaanse dollar uit een internationaal noodfonds onderzoek verricht naar de schade, werden tekeningen voor mogelijk gevelherstel voorbereid en kwam met steun van een ontwikkelingsbank een analyse van het brandrisico en een noodplan op gang. Deze maatregelen konden echter niet verhullen dat structurele bescherming jarenlang achterbleef, omdat effectieve handhaving, permanente bewaking, onderhoud van leegstaande panden en een sluitende aanpak van brandveiligheid nog altijd onvoldoende zijn ontwikkeld.
De bouw van de nieuwe vergaderzaal van De Nationale Assemblee groeide ondertussen uit tot een tastbaar symbool van het conflict tussen modernisering en erfgoedbescherming, nadat deskundigen herhaaldelijk hadden geadviseerd het ontwerp kleiner en lager uit te voeren. De regering hervatte de werkzaamheden in oktober 2025 volgens het oorspronkelijke ontwerp, waardoor het bijna voltooide gebouw volgens internationale erfgoedbeoordelaars een blijvende negatieve invloed heeft op de historische aanblik en de uitzonderlijke universele waarde van het centrum.
Een vergelijkbaar patroon voltrok zich bij de Yogh parkeergarage, die net buiten de officiële grens van het erfgoedgebied, maar binnen de voorgestelde beschermingszone, op de oorspronkelijke hoogte werd afgebouwd en inmiddels in gebruik is. Eerdere aanbevelingen om het complex terug te brengen tot de schaal van de omliggende bebouwing werden niet opgevolgd, waardoor beide projecten gezamenlijk het vertrouwde silhouet van de binnenstad hebben veranderd en schade hebben veroorzaakt aan de historische samenhang, authenticiteit en ruimtelijke integriteit.
Nieuwe bouwplannen vergroten de bezorgdheid verder, waaronder een voorgestelde kantoortoren van twaalf verdiepingen in de omgeving van de houten kathedraal en een geplande Yogh kantoortoren van dertien verdiepingen, die zonder volwaardige erfgoedeffectbeoordeling de hoogste constructie van Paramaribo zou kunnen worden. Ook de voorgenomen uitbreiding van de beschermingsgrens met een strook langs de rivier kwam nauwelijks vooruit, waardoor kwetsbare zichtlijnen en overgangsgebieden onvoldoende juridische bescherming genieten.
De gevarenlijst betekent niet dat Paramaribo zijn werelderfgoedstatus onmiddellijk kwijt is, maar plaatst de regering wel onder verscherpt internationaal toezicht en dwingt haar tot aantoonbare herstelmaatregelen. Suriname moet samen met Unesco vastleggen welke toestand noodzakelijk is om van de lijst te worden verwijderd, welke correcties daarvoor worden uitgevoerd en binnen welke termijn resultaten worden bereikt, waarna uiterlijk op 1 februari 2027 opnieuw verslag moet worden uitgebracht.
Sitemanager Stephen Fokké van de Stichting Gebouwd Erfgoed Suriname beschouwt de ingreep niet als een onverwachte klap, maar als de voorspelbare uitkomst van waarschuwingen die jarenlang niet serieus genoeg zijn genomen. De regering kon volgens hem de gevolgen zien aankomen, omdat de kritiek op brandveiligheid, onderhoud, bouwhoogten en ruimtelijke aantasting herhaaldelijk en ondubbelzinnig op tafel is gelegd.
Suriname kan verdere reputatieschade alleen voorkomen door erfgoedbescherming los te maken van politieke willekeur en te verankeren in bindende bouwregels, onafhankelijke beoordelingen, streng toezicht en een meerjarig fonds voor onderhoud, beveiliging en brandpreventie. Een inventarisatie van leegstaande monumenten, verplichte effectstudies vóór iedere bouwvergunning en een ontwikkelingsvisie waarin toerisme, bewoning en behoud elkaar versterken, zouden van deze internationale afgang alsnog het begin van een geloofwaardige ommekeer kunnen maken.
Het houten hart van Paramaribo verdwijnt niet uitsluitend door de vlammen van een volgende brand, maar ook door iedere vergunning die zonder historisch besef wordt verleend, iedere waarschuwing die in een bureaulade verdwijnt en ieder monument dat wacht op redding tot alleen de as nog herinnert aan wat ooit behouden had kunnen worden.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
