De bestuurlijke crisis bij de Telecommunicatie Autoriteit Suriname heeft een nieuwe en bijzonder gevoelige wending gekregen, nadat minister van Justitie en Veiligheid Harish Monorath publiekelijk afstand heeft genomen van beschuldigingen over mogelijke onregelmatigheden bij de benoeming en arbeidsvoorwaarden van voormalig directeur Wendy Jap-A-Joe. De bewindsman, die vanaf 2020 zelf leiding gaf aan de toenmalige Raad van Commissarissen, verwerpt de suggestie dat hij betrokken zou zijn geweest bij het achteraf opstellen of manipuleren van haar arbeidsovereenkomst en stelt dat de gemaakte afspraken destijds langs de gebruikelijke bestuurlijke kanalen zijn behandeld. Zijn verklaringen plaatsen de huidige toezichthouders echter tegenover de voormalige bestuursverantwoordelijken en roepen fundamentele vragen op over de wijze waarop contracten, financiële middelen en wettelijke procedures binnen deze belangrijke telecomautoriteit worden beheerd. De affaire begint daarmee steeds meer te lijken op een confrontatie tussen opeenvolgende politieke bestuurslagen, waarbij niet alleen de rechtspositie van een directeur ter discussie staat, maar ook de geloofwaardigheid van het toezicht op een instelling die juist behoort bij te dragen aan de ordelijke ontwikkeling van de Surinaamse telecommunicatiesector.
Monorath verklaarde dat de Raad van Commissarissen bij zijn aantreden in 2020 uit zeven leden bestond, van wie drie waren voorgedragen door de ABOP en vier door de VHP, waarmee de politieke samenstelling van het toezichthoudende orgaan onmiddellijk zichtbaar wordt. Volgens de minister trof hij een organisatie aan met achterstanden in de financiële verslaglegging, waarna onder zijn voorzitterschap de jaarrekeningen over 2018, 2019, 2020, 2021, 2022 en 2023 werden afgehandeld en in 2025 opdracht werd gegeven voor de jaarrekening over 2024. Hij verwijt de huidige commissarissen dat de financiële afhandeling sindsdien onvoldoende voortgang heeft geboekt en stelt dat daardoor ook belangrijke financiële middelen nog niet aan de overheid zouden zijn overgedragen. De minister spreekt zelfs over enkele miljoenen Amerikaanse dollars aan beschikbaar financieel overschot, maar zolang de meest recente gecontroleerde jaarrekeningen en bijbehorende besluiten niet openbaar worden gemaakt, blijft onduidelijk welk bedrag daadwerkelijk beschikbaar is, welke verplichtingen daartegenover staan en in hoeverre deze middelen juridisch aan de Staat kunnen worden uitgekeerd.
Het meest explosieve onderdeel van de controverse betreft de arbeidsovereenkomst van Jap-A-Joe, die op 20 oktober 2021 voor een wettelijke termijn van vijf jaar tot directeur werd benoemd en volgens Monorath destijds een maandsalaris van 4.000 Amerikaanse dollar kreeg toegekend. De minister verdedigt dit bedrag door erop te wijzen dat vergelijkbare directiefuncties binnen andere staatsinstellingen volgens hem eveneens in dollars worden beloond en dat sommige bestuurders zelfs aanzienlijk hogere bedragen ontvangen, maar deze vergelijking vormt op zichzelf geen bewijs dat alle wettelijke voorschriften bij de totstandkoming van het contract zijn nageleefd. Hij verklaarde dat de overeenkomst in overleg met de toenmalige regering en president tot stand kwam, waarbij ook een bepaling voor voortzetting van de arbeidsrelatie na het verstrijken van de benoemingstermijn werd opgenomen om een bestuurlijk vacuüm te voorkomen. De rechter heeft op maandag 26 oktober echter geoordeeld dat de Wet Telecommunicatievoorzieningen zelf al voorziet in tijdelijke bestuurswaarneming en dat Jap-A-Joe na afloop van haar wettelijke benoemingstermijn niet bevoegd bleef om namens de TAS op te treden.
De juridische betekenis van die uitspraak gaat verder dan het vertrek van één directeur, omdat uit de beoordeling van de rechter blijkt dat de arbeidsvoorwaarden volgens de wet door de bevoegde minister moeten worden vastgesteld nadat de Raad van Commissarissen is gehoord en de Raad van Ministers goedkeuring heeft verleend. De omstandigheid dat Monorath als toenmalige presidentcommissaris de overeenkomst heeft ondertekend, terwijl volgens de rechter onvoldoende is gebleken dat de wettelijke procedure voor het vaststellen van de arbeidsvoorwaarden volledig is gevolgd, maakt zijn publieke verdediging bestuurlijk bijzonder relevant. De geldigheid van de arbeidsovereenkomst is in het kort geding niet definitief vastgesteld en moet in een eventuele bodemprocedure verder worden beoordeeld, terwijl de beschuldiging van antidatering evenmin als bewezen kan worden beschouwd. Dat Jap-A-Joe gedurende meerdere jaren volgens de minister salaris heeft ontvangen, kan aantonen dat de financiële afspraken daadwerkelijk werden uitgevoerd, maar bewijst juridisch niet automatisch dat iedere contractuele bepaling rechtsgeldig was of dat alle voorgeschreven goedkeuringen waren verkregen.
De minister richtte zijn kritiek eveneens op de huidige Raad van Commissarissen, die volgens hem voortdurend publieke beschuldigingen uit zonder voldoende rekening te houden met de werkzaamheden en resultaten van zijn voormalige bestuur. Hij wees op salarisverhogingen voor personeel, het terughalen van openstaande financiële middelen, technische ondersteuning aan overheidsinstellingen en hulpverlening tijdens de overstromingen in het binnenland, waarmee hij zijn bestuursperiode presenteerde als een fase van herstel en institutionele vooruitgang. Tegelijkertijd maakt de confrontatie duidelijk hoe kwetsbaar het toezicht op staatsinstellingen wordt wanneer wisselingen van regeringen gepaard gaan met wederzijdse verdachtmakingen, onduidelijkheid over eerder genomen besluiten en conflicten over de bevoegdheden van bestuurders. Een serieuze beoordeling van het functioneren van de TAS vereist daarom niet alleen onderzoek naar de overeenkomst van Jap-A-Joe, maar eveneens volledige inzage in de bestuursnotulen, de relevante resoluties, ministeriële goedkeuringen, financiële rapportages en de prestaties van zowel de voormalige als de huidige toezichthouders.
De politieke spanning werd nog duidelijker toen Monorath aangaf dat binnen de ABOP ontevredenheid bestaat over de manier waarop verschillende instellingen en ministeries momenteel onderwerp zijn van onderzoek en publieke discussie. Volgens hem worden vooral dossiers rond de TAS, de Energiebedrijven Suriname en Canawaima voortdurend onder de aandacht gebracht, terwijl verschillende van deze instellingen gedurende de vorige regeringsperiode onder verantwoordelijkheid van ABOP bewindslieden of aan de partij verbonden bestuurders vielen. De minister liet doorschemeren dat de huidige commissarissen volgens hem zelf eveneens vragen zouden moeten beantwoorden, maar onthield zich van concrete beschuldigingen omdat hij naar eigen zeggen vanuit zijn ministeriële verantwoordelijkheid boven de partijpolitieke strijd wil blijven staan. Dezelfde terughoudendheid zou echter ook van andere politieke en bestuurlijke gezagsdragers mogen worden verwacht, aangezien het functioneren van staatsinstellingen niet afhankelijk behoort te zijn van de politieke kleur van de personen die toevallig het toezicht uitoefenen.
De controverse rond de TAS kreeg tijdens hetzelfde interview een schrijnend maatschappelijk contrast toen Monorath werd bevraagd over de terugkerende branden op de vuilstortplaats Ornamibo en het ernstige tekort aan personeel, blusvoertuigen en beschermingsmiddelen bij de brandweer. De minister erkende dat brandweerlieden onder bijzonder moeilijke omstandigheden moeten opereren en dat de inzet bij herhaaldelijke branden op de vuilstortplaats ten koste kan gaan van de paraatheid in andere gebieden, waaronder Lelydorp. Hij kondigde aan dat de personele en materiële tekorten binnen het meerjarenbeleid voor de brandweer aan de orde zouden worden gesteld, terwijl inmiddels opnieuw ernstige rookoverlast rond Ornamibo is ontstaan en op 27 oktober alsnog bluswerkzaamheden met waterkanonnen zijn uitgevoerd. De tegenstelling is moeilijk te negeren wanneer binnen een telecomautoriteit wordt gesproken over directiesalarissen in Amerikaanse dollars en mogelijke financiële overschotten van miljoenen, terwijl essentiële hulpdiensten kampen met onvoldoende materieel en burgers de gevolgen ondervinden van problemen die al jarenlang om structurele oplossingen vragen.
Suriname heeft inmiddels voldoende ervaring opgedaan met bestuurlijke conflicten om te begrijpen dat politieke benoemingen, onvolledige financiële verantwoording en onduidelijke bevoegdheidsverdelingen uiteindelijk een veel hogere maatschappelijke prijs kunnen veroorzaken dan op het eerste gezicht zichtbaar is. De regering zou daarom niet moeten volstaan met het vervangen van commissarissen of het juridisch bestrijden van voormalige bestuurders, maar een onafhankelijk en controleerbaar onderzoek moeten laten uitvoeren naar de besluitvorming, contractuele verplichtingen en financiële positie van de TAS, waarbij de bevindingen vervolgens openbaar worden gemaakt en de toezichthoudende instellingen hun eigen verantwoordelijkheid nemen. Even noodzakelijk is een structurele verbetering van het toezicht op parastatale organisaties, waarbij deskundigheid, transparante selectieprocedures en tijdige publicatie van gecontroleerde jaarrekeningen zwaarder wegen dan politieke voordrachten of persoonlijke loyaliteit. De samenleving heeft er immers weinig aan wanneer politici elkaar beschuldigen van wanbeheer, maar uiteindelijk niemand overtuigend kan uitleggen wie welke beslissing heeft genomen, op grond van welke wettelijke bevoegdheid en met welke financiële gevolgen voor de Staat.
De uitspraken van Monorath maken duidelijk dat de strijd rond de TAS voorlopig niet uitsluitend over het contract van Wendy Jap-A-Joe zal gaan, maar eveneens over de bestuurlijke erfenis van de vorige regering en de geloofwaardigheid van de huidige machtsverhoudingen. De rechter heeft inmiddels duidelijkheid geschapen over de bestuursbevoegdheid na het verstrijken van de benoemingstermijn, waardoor de Raad van Commissarissen voorlopig het bestuur waarneemt en de reguliere dienstverlening volgens de aangekondigde planning op donderdag 29 oktober wordt hervat. Daarmee is echter nog geen definitief antwoord gegeven op de rechtmatigheid van de contractuele arbeidsvoorwaarden, de eventuele financiële verplichtingen en de wederzijdse verwijten over het functioneren van de verschillende toezichthouders. De echte politieke en bestuurlijke afrekening begint daarom niet bij de vraag welke partij uiteindelijk haar gelijk krijgt, maar bij de vaststelling of Suriname bereid is zijn publieke instellingen eindelijk te onderwerpen aan dezelfde normen van financiële discipline, wettelijke verantwoordelijkheid en behoorlijk bestuur die bestuurders zo gemakkelijk van anderen verlangen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
