Met de ondertekening van een gezamenlijke verklaring over de One Health benadering in de Amerika’s krijgt de strijd tegen zoönotische ziekten, voedselveiligheidsrisico’s, antimicrobiële resistentie en klimaatgedreven gezondheidsdreigingen een nieuwe regionale lading, omdat steeds duidelijker wordt dat volksgezondheid niet langer kan worden beschermd vanuit ziekenhuizen en ministeries alleen. Jaarlijks wordt op 6 juli Wereldzoönosendag herdacht, een dag die aandacht vraagt voor ziekten die van dieren op mensen kunnen overgaan en die juist in deze tijd aan urgentie wint, omdat ongeveer 60 procent van alle bekende infectieziekten bij mensen zoönotisch is en bijna 75 procent van de opkomende infectieziekten afkomstig is van huisdieren of wilde dieren. Deze cijfers laten zien dat de scheiding tussen menselijke gezondheid, diergezondheid, landbouw, natuurbeheer en milieuveiligheid steeds kunstmatiger wordt in een wereld waarin klimaatverandering, ontbossing, intensieve veehouderij, handel, migratie en verlies van biodiversiteit ziekteverwekkers sneller kunnen verspreiden.
De gezamenlijke verklaring werd aangekondigd door de Quadripartite Alliance, bestaande uit de Voedsel en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties, de Wereldorganisatie voor Diergezondheid, de Pan Amerikaanse Gezondheidsorganisatie en Wereldgezondheidsorganisatie, en het Milieuprogramma van de Verenigde Naties, samen met regionale partners zoals het Inter Amerikaans Instituut voor Samenwerking op het gebied van Landbouw en de Regionale Internationale Organisatie voor Plant en Diergezondheid. Daarmee ontstaat volgens de betrokken organisaties het eerste regionale akkoord van deze aard in de Amerika’s, gericht op sterkere coördinatie onder de One Health benadering. De verklaring roept op tot gezamenlijke actie tegen zoönotische ziekten, risico’s rond voedselveiligheid, klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, milieuvervuiling, aantasting van ecosystemen en antimicrobiële resistentie, omdat geen enkel land zulke dreigingen nog effectief kan beheersen wanneer ministeries, sectoren en grenzen als muren blijven functioneren.
De ernst van antimicrobiële resistentie maakt duidelijk waarom deze samenwerking geen luxe is, omdat resistente bacteriën en andere ziekteverwekkers wereldwijd naar schatting 1,27 miljoen directe sterfgevallen per jaar veroorzaken en samenhangen met bijna 5 miljoen indirecte sterfgevallen. Voedselgerelateerde ziekten veroorzaken jaarlijks naar schatting 1,5 miljoen doden, waaronder ongeveer 78.000 in de Amerika’s, waardoor het probleem niet alleen gaat over epidemieën met grote mediabelangstelling, maar ook over dagelijkse kwetsbaarheid in voedselketens, markten, slachterijen, landbouwbedrijven, huishoudens en gezondheidsinstellingen. De dreiging is daardoor dubbel, omdat samenlevingen tegelijk te maken hebben met plotselinge uitbraken zoals vogelgriep of de New World screwworm en met langzame gezondheidscrises die jaar na jaar slachtoffers maken zonder dezelfde politieke urgentie los te maken.
FAO vertegenwoordiger René Orellana Halkyer benadrukte dat de recente gezondheidsuitdagingen in de regio hebben aangetoond hoe noodzakelijk strategische partnerschappen en gecoördineerde actie zijn om duurzame resultaten te bereiken. Zijn verwijzing naar de aanpak van vogelgriep en de New World screwworm laat zien dat One Health niet alleen een academisch concept is, maar directe betekenis heeft voor boerengezinnen, voedselproductie, diergezondheid en economische bestaanszekerheid. Wanneer een uitbraak de veestapel, pluimveesector of voedselketen raakt, worden niet alleen dieren ziek, maar komen ook inkomens, prijzen, exportkansen en vertrouwen in publieke systemen onder druk te staan.
De Wereldorganisatie voor Diergezondheid waarschuwt dat diergezondheidssystemen een eerste verdedigingslinie vormen tegen uitbraken met mogelijk pandemisch risico, maar dat deze systemen volgens recente mondiale beoordelingen nog altijd onvoldoende worden gefinancierd. Dr. Francisco D’Alessio stelde daarom dat One Health alleen werkelijk kan functioneren wanneer diergezondheid volwaardig wordt opgenomen in publieke planning en investeringen. Deze boodschap raakt een zwakke plek in veel landen, omdat veterinaire diensten, laboratoria, inspecties, monitoring en grenscontrole vaak pas aandacht krijgen wanneer een crisis uitbreekt, terwijl preventie juist vraagt om stabiele financiering, goed personeel, snelle data en vertrouwen tussen overheid, boeren en gemeenschappen.
PAHO directeur Jarbas Barbosa plaatste One Health binnen een bredere traditie van publieke gezondheidszorg in de Amerika’s, waarin de mens dier interface, voedselveiligheid, antimicrobiële resistentie en milieugezondheid al decennialang onderdeel zijn van technische samenwerking. Daarbij speelt het Regionaal Centrum voor Veterinaire Volksgezondheid PANAFTOSA een belangrijke rol, samen met het One Health beleid van PAHO dat dit jaar zijn vijfde verjaardag bereikt. Die continuïteit is belangrijk, omdat succesvolle gezondheidsbescherming niet ontstaat uit één verklaring, maar uit institutioneel geheugen, getrainde specialisten, regionale waarschuwingssystemen en beleid dat crisis na crisis wordt aangescherpt.
UNEP vertegenwoordiger Juan Bello legde de nadruk op de milieudimensie van gezondheid, omdat klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en vervuiling natuurlijke systemen verzwakken en de kans vergroten dat ziekteverwekkers zich verplaatsen tussen ecosystemen, dieren en mensen. Vanuit die benadering is preventie belangrijker dan reageren achteraf, omdat beschadigde ecosystemen, vervuild water, verstoorde habitats en verlies van natuurlijke barrières de gezondheidsrisico’s voor samenlevingen vergroten. One Health wordt daarmee een manier om niet alleen patiënten te behandelen, maar ook de ecologische omstandigheden aan te pakken waarin nieuwe ziekten en resistente infecties kunnen ontstaan.
De gezamenlijke verklaring erkent dat de Amerika’s al een lange traditie kennen van samenwerking tussen publieke gezondheidszorg, diergezondheid, landbouw en milieu, maar stelt tegelijk dat die samenwerking veel sterker moet worden georganiseerd. Overheden, internationale organisaties, universiteiten, maatschappelijke groepen en de private sector worden opgeroepen om informatie beter te delen, wetgeving te versterken, institutionele capaciteit op te bouwen, publiek private samenwerking te verdiepen en data, bewijs en kennis sneller uit te wisselen. Zulke coördinatie is essentieel, omdat een zwakke schakel in voedselcontrole, veterinaire surveillance, grensbewaking of milieubeheer genoeg kan zijn om een lokale dreiging te laten uitgroeien tot een regionaal probleem.
De Surinaamse overheid heeft in deze discussie een directe verantwoordelijkheid, omdat bossen, rivieren, landbouw, veeteelt, jacht, voedselmarkten, grensverkeer, klimaatdruk en kwetsbare gezondheidsstructuren hier op een kleine schaal samenkomen met grote gevolgen. Een regering die inzet op landbouwontwikkeling, voedselzekerheid, bosbehoud, toerisme en toekomstige olie inkomsten moet gezondheid niet uitsluitend blijven zien als een ziekenhuisdossier, maar als een nationaal veiligheidsvraagstuk dat begint bij dieren, water, bodem, voeding, milieu en gemeenschappen. De bescherming van de samenleving vraagt daarom om sterkere veterinaire diensten, betere laboratoria, serieuze voedselinspectie, monitoring van antimicrobieel gebruik, samenwerking met boeren en binnenlandgemeenschappen, en een overheid die begrijpt dat preventie goedkoper en menselijker is dan paniekbeleid na een uitbraak.
De One Health verklaring voor de Amerika’s markeert daarmee een belangrijk moment in een tijd waarin gezondheidsdreigingen steeds minder respect tonen voor sectorgrenzen en landsgrenzen. Mensen, dieren en ecosystemen delen dezelfde kwetsbare leefruimte, en elke aantasting van één onderdeel kan uiteindelijk het geheel raken. De echte waarde van deze regionale afspraak zal niet liggen in de plechtige ondertekening, maar in de vraag of landen erin slagen om samenwerking, financiering, toezicht en uitvoering zo te organiseren dat de volgende uitbraak sneller wordt gezien, beter wordt begrepen en krachtiger wordt tegengehouden.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
