De Nationale Assemblée heeft unaniem ingestemd met een wijziging van het Reglement Industriële Eigendom Suriname 1912. Alle 39 aanwezige parlementariërs stemden voor. Suriname wil ondernemers meer rechtszekerheid bieden en de bescherming van merken, waaronder dienstmerken, beter regelen. Maar achter die unanieme stemming ligt een veel belangrijkere vraag, wat is een moderne merkenwet waard als de overheid vervolgens niet in staat is om die wet effectief uit te voeren en te handhaven? De wetswijziging, die door de regering werd ingediend en werd aangenomen, brengt de wettelijke bescherming van merken voor goederen en diensten duidelijker in beeld. Vooral dienstverleners krijgen een sterkere juridische basis om hun commerciële identiteit te beschermen. Banken, verzekeraars, hotels, reisbedrijven, adviesbureaus en tal van andere ondernemingen kunnen hun naam, logo of ander onderscheidend teken beter juridisch afschermen. Dat klinkt als vooruitgang en dat is het ook. Maar wetgeving alleen maakt nog geen sterk ondernemersklimaat.
Het nieuwe kader bepaalt onder meer wie aanspraak kan maken op het uitsluitend gebruik van een merk. In beginsel ligt dat recht bij degene die het merk als eerste in Suriname heeft gebruikt voor de betreffende waren of diensten. Tegelijkertijd wordt het recht beperkt door daadwerkelijk gebruik. Het recht op uitsluitend gebruik duurt niet langer dan drie jaar na het laatste gebruik. Daarmee probeert de wet duidelijkheid te scheppen, maar tegelijkertijd ontstaat de noodzaak voor een overheid die zorgvuldig registreert, controleert en geschillen adequaat behandelt. Juist daar ligt een van de grootste zwakke plekken. Regels hebben weinig betekenis wanneer ondernemers vervolgens maanden of jaren moeten wachten op registratie, wanneer registers niet actueel zijn of wanneer misbruik nauwelijks wordt aangepakt. Parlementariër Chuanrui Wang legde tijdens de behandeling precies die vinger op de zere plek. Volgens hem moet het Bureau voor Intellectuele Eigendom over voldoende personeel beschikken, moeten er duidelijke richtlijnen komen en moet er een betrouwbaar, digitaal en openbaar register zijn.
Ook eventuele achterstanden moeten worden weggewerkt. Een ondernemer die zijn merk netjes registreert, moet erop kunnen vertrouwen dat de overheid vervolgens ook daadwerkelijk kan vaststellen wie rechten heeft. Een merkregistratie die slechts een administratieve handeling is zonder effectieve bescherming tegen namaak, misbruik en ongeoorloofd gebruik, biedt uiteindelijk een vals gevoel van zekerheid. Daar komt nog een ander probleem bij, de afstand tussen Paramaribo en de rest van het land. Wang wees terecht op de positie van ondernemers buiten de hoofdstad. Wie in het binnenland of in een district een onderneming runt, mag niet worden geconfronteerd met extra drempels omdat informatie, registratie en ondersteuning vooral in Paramaribo beschikbaar zijn. Als intellectuele eigendom werkelijk onderdeel moet worden van een modern ondernemersbeleid, moet de overheid ervoor zorgen dat kennis en dienstverlening niet geografisch worden geconcentreerd. De wet bevat daarnaast regels voor merken die worden gepresenteerd op officiële erkende internationale tentoonstellingen. Onder bepaalde voorwaarden kan een fabrieksmerk, handelsmerk of dienstmerk binnen zes maanden na de opening van zo’n tentoonstelling worden ingeschreven bij het Bureau voor Intellectuele Eigendom.
Daarmee sluit Suriname aan bij internationale uitgangspunten en de verplichtingen die voortvloeien uit het Verdrag van Parijs tot bescherming van de industriële eigendom. Maar ook hier geldt, aansluiting bij internationale normen is één ding, daadwerkelijke naleving is iets anders. Suriname heeft vaker laten zien dat het aannemen van wetgeving gemakkelijker kan zijn dan het consequent uitvoeren ervan. Het risico bestaat daarom dat de politieke winst van een unanieme stemming groter wordt voorgesteld dan de praktische vooruitgang die ondernemers uiteindelijk ervaren. Raymond Sapoen noemde de wijziging een belangrijke stap voor het ondernemersklimaat en wees erop dat duizenden dienstverleners meer rechtsbescherming krijgen. Dat kan inderdaad een belangrijke verbetering zijn. Een sterke merkpositie kan voor een onderneming immers grote economische waarde vertegenwoordigen. Reputatie, herkenbaarheid en klantenvertrouwen worden vaak opgebouwd over vele jaren. Jennifer Vreedzaam benadrukte terecht dat intellectuele eigendom veel breder is dan alleen merken. Ook uitvindingen en ontwerpen vallen eronder.
De aangenomen wijziging moet dan ook niet worden gezien als het eindpunt, maar als een onderdeel van een veel groter moderniseringstraject. Minister Andrew Baasaron van Economische Zaken, Ondernemerschap en Technologische Innovatie sprak eveneens over monitoring en implementatie. Dat zijn mooie woorden, maar ondernemers zullen uiteindelijk niet worden beschermd door toezeggingen. Zij worden beschermd door een overheid die beschikt over deskundige medewerkers, moderne systemen, duidelijke procedures en de capaciteit om overtreders daadwerkelijk aan te pakken. De 39 stemmen vóór hebben politieke eensgezindheid laten zien. De komende jaren zullen moeten uitwijzen of die eensgezindheid wordt vertaald in bestuurlijke daadkracht. Een wet die dienstmerken erkent, maar waarvan registratie moeizaam verloopt, een register niet betrouwbaar is en handhaving achterblijft, schiet zijn doel voorbij. Suriname heeft met deze wetswijziging een noodzakelijke stap gezet. Maar een noodzakelijke stap is nog geen eindresultaat. Het echte succes zal niet worden gemeten aan het aantal stemmen in de vergaderzaal, maar aan de ondernemer die zijn merk kan registreren, zijn rechten kan afdwingen en erop kan vertrouwen dat de overheid optreedt wanneer iemand zijn handelsidentiteit probeert te kopiëren.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
