Dat mensen met hiv zich moeten melden bij de afdeling Bazo om toegang te krijgen tot een ziektekostenkaart, zou in een goed functionerend sociaal zorgsysteem geen geruststellend bericht moeten zijn, maar juist een alarmsignaal. Wanneer mensen met een ernstige en behandelbare aandoening eerst moeten aantonen dat zij financieel niet in staat zijn een verzekering te betalen voordat zij toegang krijgen tot noodzakelijke zorg, dit legt de vinger op de zere plek wat betreft het sociale vangnet in Suriname. Het hoofd van de afdeling Bazo van het ministerie van Sociale Zaken en Volkshuisvesting, Imran Taus, doet een oproep aan mensen met hiv die dringend medische zorg nodig hebben en geen ziektekostenverzekering kunnen betalen, zich te laten registreren voor een Bazo kaart. Financiële problemen mogen geen reden zijn waarom iemand medicatie of medische begeleiding moet missen. Volgens Taus moeten mensen met hiv toegang hebben tot behandeling voordat hun gezondheid ernstig achteruitgaat. Zonder tijdige behandeling bestaat het risico dat mensen hun medicatie niet krijgen en uiteindelijk in een veel ernstiger stadium van de ziekte terechtkomen. Het voorkomen daarvan is niet alleen een medische verantwoordelijkheid, maar ook een maatschappelijke. Een overheid die weet dat mensen door financiële beperkingen noodzakelijke medicatie kunnen mislopen, kan zich niet beperken tot het uitgeven van kaarten en het doen van oproepen.
Er is behoefte aan een systeem dat deze kwetsbare groep actief bereikt, begeleidt en beschermt. Taus stelt terecht dat er binnen het sociaal beleid geen drempel mag bestaan voor mensen met specifieke aandoeningen om aan hun medicatie te komen. Mensen met hiv moeten volgens hem op dezelfde manier worden benaderd als andere kwetsbare groepen, waaronder personen met een beperking en mensen met chronische aandoeningen. Die benadering is noodzakelijk. Hiv is geen aandoening die kan worden behandeld met goede bedoelingen of incidentele hulp. Behandeling vraagt continuïteit. Medicatie moet op tijd beschikbaar zijn en medische begeleiding moet worden voortgezet. Wie vandaag geholpen wordt maar morgen tussen verschillende instanties verdwaalt, heeft uiteindelijk nog steeds geen structurele zekerheid. Daarom moet Bazo meer zijn dan een loket waar mensen zich kunnen melden nadat de problemen al zijn ontstaan. De overheid heeft de verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat kwetsbare burgers niet eerst volledig vastlopen voordat het sociale systeem in beweging komt. Daarbij speelt ook stigma een rol. Mensen met hiv bevinden zich niet alleen in een medische, maar vaak ook in een sociale kwetsbare positie. De angst voor uitsluiting of discriminatie kan ervoor zorgen dat mensen zorg mijden of hun situatie verborgen houden.
Een systeem dat onvoldoende toegankelijk, discreet en laagdrempelig is, kan die problemen alleen maar versterken. Nog zorgwekkender is de informatie over jongeren met hiv. Volgens Taus komen via organisaties vooral mensen tussen ongeveer 20 en 40 jaar bij Bazo terecht. Dat beeld is volgens hem al langer bekend. Nieuw zijn echter meldingen van jongeren van 13 en 15 jaar. Wanneer zulke jonge mensen hiv positief worden aangetroffen, raakt dat aan veel meer dan alleen de gezondheidszorg. Het legt mogelijke tekortkomingen bloot op het gebied van seksuele voorlichting, preventie, bescherming van jongeren, vroegtijdige signalering en toegang tot betrouwbare gezondheidsinformatie. Juist bij jongeren is preventie van cruciaal belang. Wie pas reageert wanneer een besmetting al heeft plaatsgevonden, is in feite bezig met schadebeheersing. Dat is noodzakelijk, maar niet voldoende. Een samenleving die haar jongeren beter wil beschermen, moet investeren in voorlichting die eerlijk, begrijpelijk en toegankelijk is. De aanwezigheid van 13 en 15-jarigen binnen deze groep zou daarom aanleiding moeten zijn voor extra aandacht van alle betrokken instanties. Niet voor stigmatisering, niet voor paniek, maar voor een veel krachtiger preventiebeleid. Taus wijst erop dat een deel van de volwassen mensen met hiv niet bij Sozavo terechtkomt omdat werkenden vaak al via hun werkgever of de overheid verzekerd zijn.
Dat verklaart mogelijk waarom bij Bazo geen uitzonderlijke stijging van aanvragen wordt gezien. Mensen die zich schamen, bang zijn voor hun omgeving of niet weten waar zij terechtkunnen, verschijnen niet automatisch in de statistieken. Het ontbreken van een explosieve stijging in Bazo aanvragen betekent daarom niet dat er geen problemen zijn. Het is precies daar waar overheidsbeleid scherper moet worden. Niet wachten op de burger die zelf de weg naar het loket vindt, maar actief proberen te bereiken wie buiten beeld blijft. De oproep van Taus is daarom belangrijk, maar mag niet eindigen bij een mededeling. Mensen met hiv hebben geen behoefte aan medelijden en evenmin aan incidentele hulp. Zij hebben behoefte aan een betrouwbaar systeem waarin behandeling en medicatie niet afhankelijk zijn van hun portemonnee. Het feit dat er nog steeds mensen zijn die door financiële problemen het risico lopen noodzakelijke zorg te missen, maakt duidelijk dat het sociale vangnet niet alleen op papier moet bestaan. Het moet werken op het moment dat iemand het daadwerkelijk nodig heeft. Bazo kan een belangrijke rol spelen, maar de verantwoordelijkheid ligt breder. Gezondheidszorg, sociale zaken, onderwijs, gezinnen, maatschappelijke organisaties en de overheid zullen gezamenlijk moeten voorkomen dat hiv zorg een kwestie wordt van geluk, inkomen of toevallige toegang tot informatie.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
