De halfjaarlijkse verantwoording over het begrotingsjaar 2026 werd gepresenteerd als een moment van transparantie, begrotingsdiscipline en verantwoord financieel beheer. Maar achter de keurige formuleringen en technische presentaties ligt een werkelijkheid die veel minder geruststellend is. De cijfers over de eerste zes maanden van het jaar laten namelijk zien dat de uitvoering van de begroting achterloopt op een gelijkmatig bestedingsritme. Dat is geen detail in een financieel rapport, maar een signaal dat de overheid nog altijd moeite heeft om beschikbare middelen daadwerkelijk om te zetten in beleid, publieke dienstverlening en concrete resultaten. Op papier kan een lage uitvoering zelfs positief lijken. Minder uitgaven betekent immers niet automatisch slecht beleid. Maar wanneer tegelijkertijd sprake is van onvoldoende uitvoeringscapaciteit en mogelijke betalingsachterstanden, verandert het beeld. Dan gaat het niet langer alleen om voorzichtig financieel beheer, maar om de vraag of de overheid überhaupt in staat is haar eigen begroting effectief uit te voeren. Vooral de signalen vanuit Volksgezondheid en Sociale Zaken en Volkshuisvesting verdienen ernstige aandacht. Mogelijke betalingsachterstanden bij ministeries die direct verantwoordelijk zijn voor essentiële publieke voorzieningen mogen niet worden weggepoetst als technische afwijkingen in de begrotingsadministratie. Achter dergelijke achterstanden kunnen leveranciers, instellingen, werknemers en uiteindelijk burgers schuilgaan die op tijd betaald of geholpen moeten worden.
Een overheid die haar financiële verplichtingen niet tijdig kan nakomen, ondergraaft haar eigen geloofwaardigheid. Daarmee wordt opnieuw zichtbaar dat begrotingsdiscipline meer is dan het vaststellen van cijfers in een begrotingsdocument. Een begroting kan op papier sluitend, ambitieus en technisch verantwoord zijn, maar als de uitvoeringsmachines van de overheid niet functioneren, blijft het vooral een verzameling goede bedoelingen. Tegen deze achtergrond klinkt de waarschuwing van FADE expert Harry Snoek over de toekomstige olie inkomsten bijzonder relevant. Suriname staat aan de vooravond van een periode waarin de offshore olieproductie potentieel miljarden aan nieuwe inkomsten kan opleveren. Dat vooruitzicht wordt gemakkelijk vertaald naar economische groei, betere infrastructuur en meer welvaart. Maar olie inkomsten zijn geen vrijbrief om de staatsuitgaven onbeperkt op te schroeven. Juist omdat olie inkomsten tijdelijk zijn, moet Suriname zich nu al beschermen tegen de verleiding van overheidsuitgaven die structureel worden opgeblazen op basis van inkomsten die niet gegarandeerd zijn. Internationale olieprijzen kunnen dalen, productievolumes kunnen tegenvallen en uiteindelijk zijn de olievoorraden geeindig. Wie vandaag structurele verplichtingen aangaat met toekomstige olie inkomsten, kan morgen met een financieel probleem van historische omvang worden geconfronteerd. De Comptabiliteitswet 2024 en het Spaar en Stabilisatie Fonds Suriname moeten daarom meer worden dan indrukwekkende namen in beleidsdocumenten. Zij moeten daadwerkelijk voorkomen dat toekomstige olie inkomsten verdwijnen in kortetermijnpolitiek, inefficiënte uitgaven en electorale cadeaus.
De formele rol van het Medium Term Fiscal Framework, begrotingsregels en uitgebreidere begrotingsdocumentatie zijn belangrijke instrumenten. Maar geen enkele wet kan slechte politieke keuzes of gebrekkige uitvoeringscapaciteit automatisch repareren. De volledige implementatie van de Comptabiliteitswet 2024 is inmiddels doorgeschoven naar de begroting voor 2028. Dat geeft de overheid tijd om zaken zorgvuldig voor te bereiden, maar het betekent tegelijkertijd dat er opnieuw een aanzienlijke periode zit tussen wetgeving en volledige toepassing. Voor 1 april 2027 moet een Begrotingsstrategie met gekwantificeerde begrotingsregels en een MTFF voor 2028–2032 gereed zijn. Uiterlijk 1 oktober 2027 moet het Financieel Vijfjarenplan naar De Nationale Assemblée. Per 1 januari 2028 moet het SSFS volledig operationeel zijn. Dat is een strak schema, maar uitstel heeft alleen waarde wanneer de extra tijd daadwerkelijk wordt gebruikt om de overheid financieel sterker te maken. Anders wordt 2028 simpelweg het volgende jaar waarin dezelfde problemen opnieuw worden besproken. De geplande technische assistentie van het IMF en de IDB in november 2026 kan daarbij nuttig zijn. Maar buitenlandse deskundigen kunnen geen politieke discipline importeren. Zij kunnen systemen verbeteren, technische kennis leveren en processen ondersteunen.
Uiteindelijk moet Suriname zelf de verantwoordelijkheid nemen voor de kwaliteit van zijn begrotingsbeleid. De halfjaarlijkse verantwoording van 2026 zou daarom niet moeten worden gezien als een administratieve verplichting die netjes kan worden afgevinkt. Het is een waarschuwing. De overheid heeft middelen, maar benut ze niet overal effectief. Er zijn afwijkingen in de uitvoering. Er zijn signalen van mogelijke betalingsachterstanden. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een financieel systeem dat de staat moet voorbereiden op veel grotere inkomstenstromen. Dat maakt de huidige situatie extra belangrijk. Als de overheid vandaag al moeite heeft om bestaande begrotingsmiddelen efficiënt en tijdig uit te voeren, bestaat er geen enkele garantie dat zij morgen miljarden aan olie inkomsten beter zal beheren. Suriname heeft daarom geen behoefte aan alleen meer wetten, rapporten, commissies en presentaties. Er is behoefte aan aantoonbare uitvoering, harde begrotingsdiscipline, transparante verantwoording en consequente controle. De toekomstige olierijkdom moet niet worden gebruikt om de tekortkomingen van de huidige overheid te financieren. De echte test begint niet wanneer de eerste grote oliemiljarden binnenstromen. Die test is vandaag al begonnen. En de achterblijvende begrotingsuitvoering laat zien dat er nog veel werk te doen is.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
