De regering gaat staatsbedrijf Grassalco formeel aansprakelijk stellen voor de schade die is ontstaan door de vervuiling rond de Moeroekreek en de daaropvolgende massale vissterfte. President Jennifer Simons maakte dat bekend tijdens een nog lopende persconferentie, nadat de Nationale Milieu Autoriteit (NMA) met grotere zekerheid heeft vastgesteld dat de vervuiling haar oorsprong heeft op een concessie van Grassalco. Daarmee krijgt een milieuschandaal dat al geruime tijd voor onrust zorgt een politieke en bestuurlijke dimensie die nauwelijks nog valt weg te relativeren. Het gaat niet langer uitsluitend om dode vissen, vervuild water en verontruste gemeenschappen. Het gaat om de verantwoordelijkheid van een staatsbedrijf, de controle door de overheid en de vraag hoe lang economische activiteiten kennelijk kunnen doorgaan voordat de staat daadwerkelijk ingrijpt. De onderzoeksresultaten van de NMA maken de situatie bovendien ernstiger dan eerder werd aangenomen. In vissen uit het getroffen gebied worden nog steeds toxische stoffen aangetroffen. De regering ziet zich daarom genoodzaakt het advies te handhaven dat vis uit het gebied voorlopig niet mag worden geconsumeerd.
Dat betekent concreet dat gemeenschappen die voor hun voedselvoorziening en inkomen afhankelijk zijn van de rivier opnieuw worden geconfronteerd met onzekerheid. Hun leefomgeving is aangetast, hun voedselbron is mogelijk besmet en hun economische activiteiten staan onder druk. De schade beperkt zich daarmee niet tot de natuur. Het raakt rechtstreeks het dagelijks bestaan van mensen. Dat Grassalco formeel aansprakelijk wordt gesteld, is een belangrijke stap, maar tegelijkertijd ook een schrijnend signaal. Grassalco is geen onbekende particuliere onderneming die zich buiten het zicht van de overheid begeeft. Het gaat om een staatsbedrijf. Juist van een onderneming waarin de staat een directe verantwoordelijkheid heeft, mag worden verwacht dat milieunormen, veiligheidsvoorschriften en toezicht geen vrijblijvende bijzaken zijn. Toch blijkt nu dat een onderneming die op een Grassalco concessie actief was, kennelijk activiteiten heeft uitgevoerd die hebben bijgedragen aan ernstige milieuschade. De regering moet daarom niet alleen kijken naar de vraag hoeveel schade moet worden vergoed. Ook moet worden vastgesteld hoe deze situatie heeft kunnen ontstaan en waarom bestaande controlemechanismen niet eerder hebben ingegrepen.
Simons heeft aangekondigd dat Grassalco een formele brief ontvangt waarin het bedrijf aansprakelijk wordt gesteld. Die brief zou later, uiterlijk vrijdagochtend worden verstuurd. Grassalco heeft inmiddels gemeld dat maatregelen zijn genomen en dat het bedrijf dat in het gebied actief was, is verplaatst. De regering wacht echter nog op een schriftelijke uiteenzetting. Dat is veelzeggend. Een onderneming wordt verplaatst nadat er ernstige vervuiling en vissterfte is vastgesteld, terwijl de overheid nog moet afwachten wat het bedrijf precies op papier over de genomen maatregelen te melden heeft. Vrijdag trekt een gemengde overheidsploeg naar het gebied. De NMA krijgt daarbij ondersteuning van politie, leger en andere veiligheidsdiensten. Er moet worden vastgesteld of het betrokken bedrijf inmiddels aan de veiligheidsvoorschriften voldoet en hoe de werkzaamheden zijn uitgevoerd. Als blijkt dat de voorschriften nog steeds niet worden nageleefd, zal het bedrijf voorlopig worden gesloten. Die aankondiging klinkt daadkrachtig, maar legt tegelijkertijd een fundamenteel probleem bloot, blijkbaar moet er eerst een ernstige milieuverontreiniging plaatsvinden voordat de staat met voldoende mankracht en urgentie controleert. De inzet van politie, leger en veiligheidsdiensten laat zien dat de regering de ernst van de situatie inmiddels wel begrijpt.
Maar effectieve milieubescherming hoort niet afhankelijk te zijn van een crisis waarbij vissen sterven en toxische stoffen in voedsel worden aangetroffen. Voor de bewoners van het getroffen gebied is de zaak nog veel ingrijpender. De president heeft inmiddels contact gehad met kapiteins van de gemeenschappen. Vandaag wordt uitgebreider met de dorpen gesproken over de onderzoeksresultaten, de gevolgen en de maatregelen. De gemeenschappen hebben behoefte aan concrete bescherming, duidelijkheid en ondersteuning. Wanneer mensen hun vis niet meer kunnen eten of verkopen, ontstaat niet alleen een milieuprobleem maar ook een sociaal economisch probleem. De staat zal daarom moeten aantonen dat de aansprakelijkstelling van Grassalco daadwerkelijk leidt tot herstel en compensatie en niet slechts tot een formele brief die vervolgens jarenlang in bestuurlijke procedures blijft hangen. De aanwezigheid van toxische stoffen in vissen maakt bovendien duidelijk dat de crisis niet voorbij is omdat de vermoedelijke bron inmiddels is verplaatst. President Simons koppelt de vervuiling rond de Moeroekreek terecht aan een veel groter probleem, de manier waarop in Suriname met goudwinning wordt omgegaan.
Het binnenland is geen onbeperkte economische vrijplaats waar goudwinning zwaarder weegt dan de bescherming van rivieren, bossen en gemeenschappen. De regering wil daarom beter in kaart brengen welke activiteiten legaal en illegaal plaatsvinden. Nieuwe vergunningen en verlengingen zijn voorlopig stopgezet zolang de sector wordt doorgelicht. Ook wordt technologie ingezet om activiteiten in verschillende gebieden beter te volgen. Binnen ongeveer twee weken zouden nieuwe maatregelen moeten volgen. Dat klinkt veelbelovend, maar de geloofwaardigheid daarvan zal afhangen van de uitvoering. Suriname heeft vaker aangekondigd dat de goudsector strenger zal worden aangepakt, terwijl illegale en milieubelastende activiteiten vervolgens toch doorgingen. De uitspraak van Simons dat Suriname weliswaar overal goud heeft, maar niet overal goud kan zoeken, raakt daarom de kern van het probleem. Economische groei mag geen vrijbrief zijn voor vernietiging van het leefmilieu. De president heeft aangegeven dat de regering af wil van het voortdurende ad-hocoptreden tegen milieuvervuiling. Dat is noodzakelijk. De Moeroekreek mag niet worden behandeld als een afzonderlijk incident dat met een tijdelijke maatregel wordt afgesloten.
Er moet een systeem komen waarin concessies permanent worden gecontroleerd, milieuregels daadwerkelijk worden gehandhaafd en bedrijven vooraf verantwoordelijk worden gehouden voor de risico’s van hun activiteiten. Wie schade veroorzaakt, moet niet pas na een crisis worden aangesproken. De vervuiling rond de Moeroekreek is daarmee een harde test voor de regering Simons. Niet de persconferentie, niet de aangekondigde brief en niet de beloofde inspecties zullen uiteindelijk bepalen of de regering serieus is. De echte maatstaf wordt of de vervuiler daadwerkelijk betaalt, het gebied wordt hersteld, gemeenschappen worden beschermd en dezelfde fouten elders worden voorkomen. Want een rivier die eenmaal met toxische stoffen is belast, laat zich niet herstellen met politieke verklaringen. En een overheid die pas optreedt nadat de schade zichtbaar is, loopt altijd achter de feiten aan. De Moeroekreek verdient geen tijdelijke aandacht. Zij verdient bescherming. De gemeenschappen verdienen zekerheid. En de staatsbedrijven die toegang hebben tot de natuurlijke rijkdommen van Suriname moeten eindelijk begrijpen dat het bezit van een concessie geen vergunning is om het milieu als wegwerpproduct te behandelen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
