De zoveelste ronde van loadshedding in Suriname is inmiddels veel meer dan een technisch probleem. Het is een schrijnend bewijs dat de energievoorziening jarenlang onvoldoende serieus, professioneel en vooruitziend is aangepakt. Terwijl huishoudens en bedrijven opnieuw worden geconfronteerd met urenlange stroomonderbrekingen, blijkt bij Energie Bedrijven Suriname (EBS) vooral één ding overvloedig aanwezig, gebrek aan reservevermogen en gebrek aan overtuigende planning. DNA-lid Jerrel Pawiroredjo verwoordde de frustratie in De Nationale Assemblee op een manier die hard aankwam. ‘Mijn groenteman kan beter plannen dan EBS’. Een uitspraak die grappig klinkt, maar in werkelijkheid een vernietigend oordeel vormt over de manier waarop een staatsbedrijf met een essentiële nutsvoorziening omgaat. Want elektriciteit is geen luxeproduct. Het is de ruggengraat van de economie. Bedrijven kunnen niet normaal functioneren zonder betrouwbare stroom, ziekenhuizen en andere instellingen kunnen zich geen voortdurende onzekerheid veroorloven en huishoudens worden rechtstreeks geraakt wanneer de elektriciteit urenlang wegvalt. Toch lijkt de samenleving telkens opnieuw te moeten leren leven met een energievoorziening die achter de werkelijkheid aanloopt.
EBS stelt dat het elektriciteitsverbruik de afgelopen weken sterker is gestegen dan was voorspeld. Daarmee wordt opnieuw een beroep gedaan op omstandigheden en onverwachte ontwikkelingen. Maar juist daar begint het probleem. Een professioneel energiebedrijf hoort niet uitsluitend te reageren wanneer de vraag al hoger blijkt te zijn dan verwacht. Het hoort vooruit te kijken, groeiscenario’s te ontwikkelen, historische gegevens te analyseren en tijdig capaciteit bij te bouwen. Dat er nu nauwelijks of geen reservevermogen beschikbaar is, maakt de situatie des te ernstiger. Zodra een productie eenheid uitvalt, ontstaat onmiddellijk extra druk op een systeem dat al op de grens opereert. Vervolgens wordt de bevolking gevraagd zich neer te leggen bij afschakelingen van minimaal enkele uren. De kritiek van Pawiroredjo raakt daarom een veel groter probleem dan alleen de huidige loadshedding. Het gaat om de vraag of EBS beschikt over de deskundigheid en bestuurlijke discipline om een energiesector te beheren die voortdurend verandert. De elektriciteitsvraag groeit, economische activiteiten veranderen, nieuwe technologieën worden beschikbaar en klimaat en energieontwikkelingen maken investeringen in alternatieve bronnen steeds belangrijker.
Nog zorgwekkender is de kritiek op politieke benoemingen binnen staatsbedrijven. Pawiroredjo stelde dat Suriname daarvan moet afstappen. Dat is geen detaildiscussie. Wanneer leidinggevende functies bij een cruciaal staatsbedrijf worden ingevuld op basis van politieke loyaliteit in plaats van aantoonbare deskundigheid, wordt de samenleving uiteindelijk degene die de rekening betaalt. Een elektriciteitscentrale werkt niet op politieke voorkeur. Een elektriciteitsnet houdt geen rekening met coalitieafspraken. En een stijgende energievraag verdwijnt niet omdat bestuurders daar bestuurlijk ongemak van hebben. De energiesector vereist technici, planners, financiële deskundigen en managers die beslissingen durven nemen op basis van cijfers en langetermijnscenario’s. Wie dat vervangt door politieke benoemingen, ondermijnt uiteindelijk de kwaliteit van de dienstverlening. Daar komt de gebrekkige financiële transparantie nog bovenop. DNA lid Ronny Asabina wees erop dat het laatste beschikbare jaarverslag van EBS volgens hem uit 2018 dateert. Als actuele financiële informatie ontbreekt, wordt controle door het parlement en de samenleving ernstig bemoeilijkt. Dan ontstaat een situatie waarin miljoenen worden geïnvesteerd, subsidies worden verstrekt en nieuwe financiering wordt besproken, terwijl het voor de buitenwereld onvoldoende duidelijk is hoe het bedrijf er financieel werkelijk voorstaat.
Ook de discussie over alternatieve energie sleept zich voort. Pawiroredjo verwees naar zonne energieprojecten die eerder door Staatsolie zouden zijn voorbereid. Als dergelijke initiatieven bestaan, maar onvoldoende snel tot concrete extra capaciteit leiden, rijst opnieuw het beeld van een overheid die wel plannen aankondigt, maar moeite heeft om ze daadwerkelijk uit te voeren. Suriname kan zich niet blijven gedragen alsof elke nieuwe energiecrisis een verrassing is. Er is al jarenlang bekend dat de elektriciteitsvraag groeit. Er is al gewaarschuwd voor extra megawatts die noodzakelijk zijn. Er is gesproken over investeringen, zonne energie, uitbreiding van productiecapaciteit en een betere regulering van de sector. Dat is uiteindelijk de kern van het probleem. Niet dat de vraag naar elektriciteit stijgt, maar dat het bestuur kennelijk onvoldoende in staat is geweest om die stijging tijdig op te vangen. Ook de rol van de Energie Autoriteit Suriname en de uitvoering van het Elektriciteit Sector Plan verdienen daarom veel meer aandacht. Wetgeving en beleidsplannen hebben weinig waarde wanneer zij niet worden uitgevoerd. Een energiesector heeft behoefte aan duidelijke verantwoordelijkheden, onafhankelijke regulering, transparante financiële rapportage en investeringsbesluiten die niet afhankelijk zijn van politieke grillen.
De huidige loadshedding zou daarom een wake upcall moeten zijn. Niet voor de burger die zijn apparaten moet uitschakelen, zijn werk moet onderbreken of zijn bedrijf tijdelijk moet stilleggen, maar vooral voor degenen die verantwoordelijk zijn voor het beleid. De samenleving heeft geen behoefte aan nieuwe geruststellingen, tijdelijke noodmaatregelen of verklaringen achteraf. Er is behoefte aan een concreet energieplan waarin staat hoeveel capaciteit Suriname de komende jaren nodig heeft, hoeveel daarvan beschikbaar is, welke investeringen worden gedaan, wanneer nieuwe capaciteit operationeel wordt en wie verantwoordelijk is wanneer doelstellingen niet worden gehaald. En zolang een land met een groeiende economie geen betrouwbare elektriciteitsvoorziening kan garanderen, is loadshedding niet slechts een technisch ongemak. Het is het zichtbare resultaat van jarenlange bestuurlijke kortzichtigheid, onvoldoende investeringen en een gebrek aan structurele regie. De uitspraak dat een groenteman beter kan plannen dan EBS mag dan scherp klinken. Maar zolang Suriname opnieuw in het donker zit, is het vooral een pijnlijke samenvatting van een veel groter bestuurlijk probleem.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
