Suriname beschikt over mensen die duidelijk kunnen uitleggen hoe het land zijn economie moet versterken, publieke middelen moet investeren en overheidsinstellingen beter moet laten functioneren, maar tussen die deskundigheid en de uitvoering van ontwikkelingsplannen blijft een hardnekkige kloof bestaan. Economen, wetenschappers en andere deskundigen worden uitgenodigd om richting te geven aan de toekomst. De wezenlijke vraag begint echter na hun presentatie, wanneer iemand besluiten moet nemen, geld moet vrijmaken en verantwoordelijkheid moet dragen voor wat daadwerkelijk wordt bereikt.
Dat de noodzaak van een betere uitvoering bekend is, blijkt uit het Meerjaren Ontwikkelingsplan. Daarin werden al een projectendatabase, verantwoordelijke ministeries en een koppeling met de begroting beschreven. Voor de totstandkoming werden naast ministeries meer dan honderdveertig bedrijven, deskundigen en maatschappelijke organisaties geraadpleegd. Er lag dus een document waarin zowel kennis als afspraken over de voortgang waren verwerkt. Daarmee wordt de vraag des te dringender wat er bestuurlijk gebeurt nadat zo’n plan is goedgekeurd.
De tekortkomingen zijn ook concreet beschreven, want een beoordeling van het IMF signaleert beperkte capaciteit bij de voorbereiding, beoordeling, selectie en uitvoering van overheidsinvesteringen, evenals onvoldoende bewaking van lopende projecten. Het rapport noemt daarnaast financiële beperkingen. Die bevindingen wijzen op een probleem dat de gehele weg van beleidsvoornemen naar eindresultaat raakt. Een overtuigende presentatie kan die zwakke schakels zichtbaar maken, maar herstelt ze nog niet.
Een eerlijke afrekening met twintig jaar ontwikkelingsbeleid vraagt daarom om een openbaar overzicht van wat is beloofd, gefinancierd, afgerond en aantoonbaar verbeterd. Het aantal geschreven plannen zegt weinig over het aantal gerealiseerde voorzieningen. Ook een uitgegeven bedrag bewijst nog niet dat een investering haar doel heeft bereikt. Een schoolgebouw levert pas de beoogde vooruitgang op wanneer er leraren, lesmateriaal en behoorlijk onderwijs beschikbaar zijn. Zonder die maatstaf kan administratieve voortgang gemakkelijk worden aangezien voor maatschappelijke ontwikkeling.
De verklaring voor de beperkte invloed van intellectuelen begint bij het verschil tussen deskundigheid en bevoegdheid. Een adviseur kan berekenen welke investering verstandig is, maar beschikt daarmee nog niet over een budget, personeel of het gezag om verschillende ministeries tot samenwerking te bewegen. Die ruimte moet bestuurlijk worden toegekend, met duidelijke grenzen en controle. Het wordt onhoudbaar wanneer van deskundigen resultaten worden verwacht waarvoor zij de noodzakelijke beslissingen niet mogen nemen.
Daarachter ligt een politieke vraag die geen enkel technisch rapport kan oplossen. Werkelijke institutionele versterking vraagt dat bestuurders hun eigen handelingsvrijheid laten begrenzen door regels, professionele beoordelingen en openbaar toezicht. Een transparante selectieprocedure kan een politieke voorkeur doorkruisen. Een onafhankelijke controleur kan een onwelgevallig oordeel geven. Een bevoegde projectleider kan weigeren een onuitvoerbare opdracht te aanvaarden. De bereidheid om zulke consequenties te accepteren, bepaalt hoeveel waarde een regering werkelijk hecht aan deskundigheid.
Institutionele versterking krijgt dan een veel concretere betekenis dan het organiseren van trainingen of het oprichten van een nieuwe commissie. Het gaat om medewerkers die hun vak beheersen, betrouwbare gegevens, bruikbare procedures en leidinggevenden die tijdig knopen doorhakken. Het gaat ook om continuïteit, zodat een verantwoord project een bestuurswisseling kan overleven. Een deskundige zonder middelen en mandaat blijft afhankelijk van toestemming op ieder beslissend moment, hoe degelijk het onderliggende advies ook is.
De intellectuele gemeenschap heeft daarbij eveneens een verantwoordelijkheid die verder reikt dan het leveren van kritiek. Een academische titel bewijst geen vermogen om een project te leiden, een begroting te bewaken of een uitvoerend team aan te sturen. Goede voorstellen moeten daarom ook duidelijk maken hoeveel uitvoering kost, welke mensen nodig zijn, welke obstakels worden verwacht en waarop succes wordt beoordeeld. Deskundigen die een uitvoerende functie aanvaarden, moeten zich vervolgens aan diezelfde maatstaven laten toetsen. Hun onafhankelijkheid wint aan geloofwaardigheid wanneer zij ook hun eigen aannames en resultaten ter discussie durven stellen.
Het ingestelde Nationaal Ontwikkelingsplatform maakt deze discussie opnieuw actueel. De opdracht is een breed gedragen ontwikkelingsrichting te formuleren die opeenvolgende regeringen kan verbinden. Bij de installatie werd ook nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de realisatie van plannen. Die ambitie verdient een toets die verder gaat dan de kwaliteit van het uiteindelijke document. Het platform zal pas overtuigen wanneer duidelijk wordt hoe zijn voorstellen terechtkomen bij bevoegde uitvoerders, hoe financiering wordt geregeld en hoe de samenleving de voortgang kan beoordelen.
De maatschappelijke prijs van uitstel moet daarbij onderdeel van de beoordeling worden. Een vertraagde watervoorziening betekent voor getroffen gezinnen langer leven met onzekerheid. Een opleiding die op papier blijft staan, kan jongeren een kans op werk kosten. Een ondernemer die afhankelijk is van een noodzakelijke publieke voorziening, kan zijn eigen investering evenmin onbeperkt vooruit blijven schuiven. Ontwikkelingsbeleid raakt daarmee aan de tijd en mogelijkheden van mensen die zelden aan de vergadertafel zitten, maar wel met de gevolgen van bestuurlijke vertraging worden geconfronteerd.
Een geloofwaardige omslag in Suriname begint met een beperkt aantal uitvoerbare prioriteiten, ieder voorzien van een verantwoordelijke bestuurder, een bekwame projectleider, beschikbare financiering en een haalbare einddatum. Binnen bestaande instellingen moet vakkennis worden verbonden aan voldoende bevoegdheid om het werk daadwerkelijk te organiseren. Een openbare voortgangsrapportage per kwartaal moet vervolgens laten zien wat is bereikt, welke vertraging is ontstaan en wie die moet oplossen. Onafhankelijke controle en behandeling in De Nationale Assemblée kunnen ervoor zorgen dat deze verantwoording ook bestuurlijke gevolgen krijgt.
Suriname zal zijn intellectuele vermogen pas ten volle benutten wanneer deskundigheid doorwerkt in besluiten, uitvoering en controle. Daarvoor moeten politici bereid zijn professionele ruimte toe te kennen en moeten deskundigen bereid zijn verantwoordelijkheid voor resultaten te dragen. De burger mag uiteindelijk verlangen dat een ontwikkelingsplan herkenbaar wordt in zijn dagelijks leven, lang voordat hij opnieuw wordt uitgenodigd om te geloven in de volgende veelbelovende presentatie.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
