De uitspraak van A20 assembleelid Steven Reyme dat bijna heel het land corrupt is, is hard, confronterend en vooral ongemakkelijk. Maar juist daarom verdient zij serieuze aandacht. Corruptie in Suriname is allang geen probleem meer dat uitsluitend kan worden teruggebracht tot ministers, directeuren, ambtenaren of politieke bestuurders. Het probleem zit dieper. Het zit in een systeem waarin burgers soms zelf bereid zijn regels te omzeilen zodra dat persoonlijk voordeel oplevert. Daarmee raakt Reyme een pijnlijke realiteit. Wie via een bekende sneller een paspoort, uittreksel of ander overheidsdocument probeert te bemachtigen, lijkt misschien slechts gebruik te maken van een handige ingang. Maar precies daar begint de normalisering van corrupt gedrag. Wat wordt afgedaan als een gunst, een connectie of een kleine regeling, draagt bij aan een cultuur waarin eerlijkheid steeds minder waarde krijgt. Het gevaarlijke is dat corruptie daardoor niet altijd meer als corruptie wordt herkend. Grote schandalen halen de krantenkoppen, maar kleine vormen van bevoordeling blijven vaak buiten beeld. Een telefoontje naar een bekende, een voorkeursbehandeling, een politieke connectie of het bewust overslaan van een procedure kan onderdeel worden van het dagelijks functioneren. Wie daartegen protesteert, loopt vervolgens het risico als naïef te worden beschouwd.
Dat is misschien wel de grootste schade die corruptie veroorzaakt, het vernietigt het vertrouwen dat regels voor iedereen hetzelfde zijn. Digitalisering kan volgens Reyme een belangrijk wapen zijn tegen deze cultuur. Daarin heeft hij een sterk punt. Zolang burgers voor eenvoudige overheidsdiensten afhankelijk blijven van fysieke loketten, persoonlijke contacten en tussenpersonen, blijft ruimte bestaan voor willekeur en misbruik. Een goed ingericht digitaal systeem kan procedures transparanter maken, aanvragen registreren en ervoor zorgen dat dezelfde regels voor iedereen gelden. Maar digitalisering mag geen wondermiddel worden genoemd. Een corrupte cultuur verdwijnt niet automatisch zodra een formulier online staat. Als dezelfde mensen die gisteren regels omzeilden morgen toegang krijgen tot digitale systemen, kan corruptie zich simpelweg verplaatsen van de balie naar het scherm. Technologie is slechts zo sterk als de instellingen die haar controleren. Daarom ligt de echte uitdaging bij de instituties. Suriname heeft behoefte aan overheidsdiensten waarin regels belangrijker zijn dan relaties. Een systeem waarin niet degene met de beste connecties, maar degene die aan de wettelijke voorwaarden voldoet, wordt geholpen. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar de dagelijkse praktijk laat zien dat vanzelfsprekendheden in Suriname niet altijd vanzelfsprekend zijn.
Ook politieke partijen ontkomen niet aan deze discussie. Reyme stelt terecht dat de politieke cultuur moet veranderen. Te vaak wordt politiek gezien als een route naar invloed, functies en toegang tot middelen. Politieke macht wordt dan niet langer beschouwd als een verantwoordelijkheid tegenover de samenleving, maar als een bezit dat kan worden verdeeld onder partijgenoten en politieke vrienden. De uitspraak van Reyme dat politiek niet moet belonen, maar moet dienen klinkt eenvoudig, maar vormt in feite een zware aanklacht tegen een politieke cultuur waarin loyaliteit soms belangrijker lijkt dan deskundigheid en publieke verantwoordelijkheid. Een politieke functie zou geen beloning mogen zijn voor partijtrouw. Het moet een opdracht zijn om het algemeen belang te dienen. Daarvoor is meer nodig dan politieke toespraken en mooie woorden over transparantie. Politieke partijen moeten hun eigen structuren kritisch onder de loep nemen. Kandidaten en bestuurders moeten worden geschoold in integriteit, openbaar bestuur en verantwoordelijkheid. Benoemingen moeten gebaseerd zijn op competentie en geschiktheid, niet op wie iemand kent of welke partijkaart iemand bezit. Maar ook de burger moet eerlijk in de spiegel kijken. Het is gemakkelijk om iedere corruptieschandaal aan de regering toe te schrijven en vervolgens zelf dezelfde cultuur in stand te houden door een bekende te bellen voor een voorkeursbehandeling. Wie corruptie bestrijdt wanneer een ander ervan profiteert, maar het accepteert zodra hij er zelf voordeel van heeft, draagt bij aan hetzelfde probleem.
Suriname heeft daarom niet alleen een bestuurlijke hervorming nodig, maar ook een mentaliteitsverandering. Jongeren moeten leren dat succes niet afhankelijk hoort te zijn van connecties. Burgers moeten begrijpen dat het betalen, aanbieden of vragen van een gunst om regels te omzeilen geen slimme manier van zaken doen is, maar een bijdrage aan een systeem dat uiteindelijk iedereen benadeelt. Reyme heeft met zijn uitspraak een discussie geopend die verder moet gaan dan politieke retoriek. Bijna heel het land is corrupt mag geen excuus worden om niemand verantwoordelijk te houden. Integendeel, het moet een aanleiding zijn om iedereen verantwoordelijk te maken. Want als corruptie inderdaad diep in de samenleving is doorgedrongen, dan is de oplossing niet alleen een andere regering. Dan is een andere bestuurscultuur nodig, sterkere instituties, betere controle, vergaande digitalisering en vooral burgers die weigeren corrupt gedrag langer als normaal te accepteren. Een land wordt niet eerlijker doordat politici beloven eerlijk te zijn. Een land wordt eerlijker wanneer eerlijk handelen uiteindelijk de gemakkelijkste, normaalste en meest vanzelfsprekende keuze wordt. Suriname staat voor die keuze. Doorgaan met het systeem van connecties, gunsten en politieke bevoordeling betekent dat corruptie verder wordt genormaliseerd. Het doorbreken daarvan vraagt moed, discipline en vooral de bereidheid om niet alleen naar de politiek te wijzen, maar ook naar onszelf.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
