Colombia presenteert de ontbossingscijfers over 2025 als bewijs dat zijn groene koers werkt, omdat de jaarlijkse vernietiging van natuurlijk bos met 119.483 hectare ongeveer 31 procent onder de referentiewaarde van 174.000 hectare uit 2021 bleef en de regering daarmee voor het vierde achtereenvolgende jaar haar doelstelling van minstens twintig procent vermindering overtrof. De periode van 2022 tot en met 2025 behoort volgens de autoriteiten tot de beste vierjarige prestaties in twee decennia, maar achter die indrukwekkende samenvatting bevindt zich een minder geruststellende werkelijkheid, want Colombia verloor vorig jaar opnieuw een gebied dat groter is dan veel steden, de nationale schade nam tegenover 2024 toe en bijna twee derde van alle verdwenen bossen lag opnieuw in het Amazonegebied.
De formulering van een historisch laag niveau moet daarom zorgvuldig worden gelezen, omdat 2025 zelf geen nieuw recordjaar voor natuurbehoud was. De bosvernietiging lag ongeveer vijf procent boven de 113.608 hectare van 2024 en zelfs ruim vijftig procent boven de uitzonderlijk lage 79.256 hectare uit 2023. Het vierjarige gemiddelde is gunstiger dan in eerdere regeringsperioden, maar de afzonderlijke jaarcijfers tonen een grillige ontwikkeling waarin één succesvolle daling snel kan worden gevolgd door herstel van illegale activiteiten, branden, grondroof en nieuwe landbouwgrenzen. Een regering mag een structurele verbetering vieren, alleen mag zij een stijging niet verpakken alsof opnieuw minder bos is verdwenen dan een jaar eerder.
De Amazone vormt het hardste bewijs dat Colombia nog ver verwijderd is van een werkelijke overwinning, omdat daar in 2025 ongeveer 77.805 hectare bos verdween, tegenover 77.124 hectare een jaar eerder. Het verschil is klein, maar stabilisatie op een hoog verliesniveau is geen behoud. Bijna 65 procent van de nationale ontbossing vond opnieuw plaats in het gebied dat het grootste deel van Colombia’s natuurlijke bos bevat en van essentieel belang is voor water, biodiversiteit, klimaatregulering en het voortbestaan van lokale en inheemse gemeenschappen. De regering heeft de explosieve vernietiging uit eerdere jaren afgeremd, maar de Amazone blijft ieder jaar tienduizenden hectaren verliezen en kan zich geen politieke definitie veroorloven waarin minder achteruitgang automatisch als voldoende vooruitgang geldt.
De geografische concentratie maakt duidelijk dat de ontbossing geen willekeurige verzameling individuele overtredingen is. Cartagena del Chairá in Caquetá verloor 16.983 hectare, Mapiripán in Meta 6.782 hectare, San Vicente del Caguán in Caquetá 5.976 hectare en Calamar in Guaviare 5.755 hectare. Deze gemeenten liggen binnen de bekende boog van ontbossing, waar bossen worden opengebroken voor grondbezit, veeteelt, illegale routes en economische activiteiten die zich uitbreiden zodra de staat onvoldoende aanwezig is. Vier gemeenten waren daarmee samen verantwoordelijk voor bijna dertig procent van het volledige nationale verlies, waardoor gerichte handhaving en economische alternatieven in een beperkt aantal gebieden veel meer kunnen opleveren dan breed verspreide campagnes zonder lokale macht.
Binnen het nationale parkensysteem werd wel een concreet resultaat bereikt, omdat de ontbossing daalde van 11.544 hectare in 2024 naar 9.388 hectare in 2025, een afname van ongeveer negentien procent. Beschermde status blijkt dus waarde te kunnen hebben wanneer toezicht, gemeenschapsafspraken en operationele aanwezigheid worden gecombineerd, maar bijna tienduizend hectare verlies binnen gebieden die formeel tot de best beschermde natuur van het land behoren blijft onaanvaardbaar hoog. Een grens op een officiële kaart houdt geen gewapende landrover, illegale veehouder of wegenbouwer tegen wanneer boswachters onvoldoende personeel, vervoer en juridische ondersteuning hebben.
Het belangrijkste inzicht uit de nieuwe cijfers is dat coca niet als hoofdschuldige wordt aangewezen. Grondroof voor extensieve veeteelt en ongeplande infrastructuur vormen volgens de officiële analyse de belangrijkste aanjagers, waarmee een hardnekkig politiek verhaal wordt doorbroken waarin ontbossing vooral als neveneffect van de drugsindustrie wordt behandeld. Illegale gewassen kunnen lokaal bijdragen aan bosverlies, maar het grotere economische mechanisme bestaat uit het kappen, verbranden en bezetten van bos om grond in bezit te nemen, vee te plaatsen en het gebied later als landbouwgrond of commercieel bezit te presenteren. De koe functioneert in zulke gebieden niet alleen als productiedier, maar ook als instrument om landbezetting een schijn van economisch gebruik en juridische legitimiteit te geven.
De ontbossing is daardoor evenzeer een grondpolitiek probleem als een milieuprobleem. Een hectare kaal land kan voor een speculant financieel aantrekkelijker worden dan een hectare intact regenwoud, omdat het rechtssysteem, de kredietmarkt en lokale economieën zichtbaar gebruik vaak beter waarderen dan ecologische bescherming. Zolang onduidelijke eigendomsregistratie, trage rechtszaken en zwakke controle het mogelijk maken om gekapt bos later als productief bezit te behandelen, blijft ontbossing een rationele investering voor criminelen en tussenpersonen. Straffen achteraf zullen weinig veranderen wanneer de economische waarde van illegaal verkregen grond groter blijft dan de kans op ontdekking, onteigening en vervolging.
De machtsverschuiving na het vredesakkoord van 2016 heeft deze dynamiek in afgelegen gebieden verder versterkt. Het vertrek van de voormalige FARC uit verschillende bosgebieden beëindigde een langdurig gewapend conflict, maar liet op sommige plaatsen een bestuurlijk vacuüm achter waarin andere gewapende groepen, landhandelaren en illegale ondernemers nieuwe routes en economische netwerken ontwikkelden. Bossen die eerder door hun militaire betekenis moeilijk toegankelijk waren, werden vervolgens opengesteld voor wegen, ranches en nederzettingen. Vrede zonder snelle staatsopbouw kan daardoor paradoxaal genoeg leiden tot meer ecologische vernietiging wanneer politie, kadaster, rechtspraak, onderwijs en legale economische kansen niet tegelijk het vrijgekomen gebied bereiken.
Colombia heeft in 2026 met Wet 2585 een belangrijk instrument aangenomen om die constructie te doorbreken. De wet verlangt dat systemen voor identificatie en verplaatsing van vee worden verbonden met bosmonitoring, kadastrale informatie en eigendomsregisters, zodat dieren uit recent ontboste of illegaal gebruikte gebieden moeilijker in de legale handelsketen kunnen verdwijnen. Verplaatsingen moeten beter per dier worden gevolgd en gegevens over gecertificeerde producenten, hectaren en veestapels moeten inzicht geven in de werkelijke herkomst van rundvlees. Daarmee probeert Colombia niet alleen degene te betrappen die de boom omhakt, maar ook de commerciële route af te sluiten waarmee het eindproduct uiteindelijk geld oplevert.
De wet kan grensverleggend worden, maar een digitaal registratiesysteem beschermt geen enkele boom wanneer dieren buiten het systeem blijven, documenten worden vervalst of vee via tussenbedrijven wordt witgewassen. Grote veestapels kunnen tussen verschillende boerderijen worden verplaatst voordat zij een slachthuis bereiken, waardoor een ogenschijnlijk schone laatste eigenaar de illegale oorsprong van eerdere productiefasen kan verbergen. Volledige uitvoering vraagt individuele identificatie, actuele geolocaties, interoperabele databanken, inspecties en sancties die ook grote marktpartijen raken. Kleine producenten hebben daarbij technische ondersteuning nodig, anders kan een goedbedoelde traceerbaarheidseis vooral de formele boer belasten en professionele fraudeurs voldoende middelen geven om opnieuw een route rond de controle te bouwen.
Ongeplande infrastructuur vormt een tweede breuklijn, omdat iedere nieuwe weg de kosten verlaagt om hout, vee, brandstof, machines en mensen dieper het bos in te brengen. Een illegale route begint soms als een smalle doorgang, maar trekt daarna nederzettingen, landhandel en commerciële exploitatie aan, waarna de politieke kosten van verwijdering steeds hoger worden. Controle moet daarom beginnen voordat een weg volledig is aangelegd en niet pas wanneer tientallen bedrijven en gezinnen zich langs het traject hebben gevestigd. Satellietbeelden en vroegtijdige waarschuwingen kunnen nieuwe openingen snel zichtbaar maken, alleen levert een digitale melding pas resultaat op wanneer een bevoegde eenheid ter plaatse gaat, bewijs vastlegt en verdere uitbreiding daadwerkelijk stopt.
De regering heeft eveneens ingezet op vrijwillige natuurbescherming en betalingen aan gemeenschappen. Het programma Conservar Paga werd verlengd tot eind 2026 en moet ongeveer negenduizend gezinnen ondersteunen bij de bescherming van naar schatting 350.000 hectare Amazonewoud. Zo’n benadering erkent dat bewoners moeilijk jarenlang van natuurbehoud kunnen leven wanneer illegale veeteelt, houtkap en mijnbouw onmiddellijk geld aanbieden en de staat alleen morele verplichtingen oplegt. Betaling voor bescherming is geen geschenk aan gemeenschappen, maar een investering in een publieke dienst die water, biodiversiteit en klimaatstabiliteit voor de hele samenleving levert.
De kwetsbaarheid ontstaat wanneer die betalingen tijdelijk, bureaucratisch of afhankelijk van één regeringsperiode blijven. Een gezin kan niet duurzaam kiezen voor bosbescherming wanneer de vergoeding maanden te laat aankomt, het contract na een jaar verdwijnt en legale bosproducten nauwelijks toegang tot de markt krijgen. Natuurbehoud moet daarom worden verbonden met langdurige rechten, bosbouw onder duidelijke voorwaarden, toerisme, verwerking van lokale producten, onderwijs, internet en basisvoorzieningen. De gemeenschap wordt geen geloofwaardige bewaker van het regenwoud wanneer zij geacht wordt nationale klimaatdoelen te beschermen maar zelf zonder stabiel inkomen, gezondheidszorg of transport achterblijft.
Colombia beschikt over steeds betere meetinstrumenten en heeft inmiddels informatie over meer dan drie decennia bosverandering toegankelijk gemaakt, terwijl vroegtijdige detectie de actieve brandpunten in Meta, Caquetá, Guaviare en Putumayo blijft aanwijzen. Over ongeveer 24 jaar verloor het land naar schatting 3,5 miljoen hectare natuurlijk bos, vooral in de Amazone. Die kennis ontneemt bestuurders het excuus dat vernietiging onverwacht of onzichtbaar plaatsvindt. De staat weet grotendeels waar het verlies ontstaat, welke routes worden geopend en welke economische activiteiten daarna volgen. Het probleem ligt steeds minder bij het ontbreken van satellietbeelden en steeds meer bij de afstand tussen waarneming, bestuurlijke beslissing en handhaving op de grond.
Het milieubeleid van de regering heeft aantoonbaar lagere cijfers opgeleverd dan de referentiewaarde van 2021, maar de stijging na het uitzonderlijke jaar 2023 toont dat politieke verklaringen geen structurele overwinning vormen. Branden, droogte, veranderende verhoudingen met gewapende groepen en nieuwe economische druk kunnen de resultaten in één seizoen omkeren. Een strategie die afhankelijk blijft van tijdelijke rust of persoonlijke afspraken met lokale machtsstructuren is kwetsbaar, omdat bescherming dan verdwijnt zodra onderhandelingen mislukken of een andere groep het gebied overneemt. De blijvende winst moet worden vastgelegd in rechtspraak, grondregistratie, economische ketens en instellingen die na een regeringswisseling blijven functioneren.
Het aantal verdwenen hectaren mag evenmin de enige maatstaf worden. Bosfragmentatie, vervuilde rivieren, verlies van diersoorten, brandgevoeligheid en aantasting van inheemse territoria kunnen toenemen zonder dat zij volledig zichtbaar worden in één nationaal getal. Een weg die een woud doorsnijdt kan beperkte directe ontbossing veroorzaken en tegelijk een veel groter gebied bereikbaar maken voor toekomstige exploitatie. Een ogenschijnlijk stabiele bosoppervlakte kan eveneens ecologisch verarmen wanneer selectieve houtkap, jacht en mijnbouw het systeem van binnenuit beschadigen. Goed beleid moet daarom niet alleen meten hoeveel groen op een satellietbeeld blijft staan, maar ook of het bos nog als levend ecosysteem functioneert.
De internationale waardering voor Colombia’s resultaten zal afhangen van de betrouwbaarheid waarmee vlees, hout, koffie, cacao en andere producten aan hun oorsprong kunnen worden gekoppeld. Buitenlandse markten vragen steeds vaker bewijs dat grondstoffen niet uit recent ontboste gebieden komen, waardoor natuurbescherming ook een voorwaarde voor handel en concurrentievermogen wordt. Traceerbaarheid kan verantwoordelijke producenten een sterker marktprofiel geven, maar uitsluitend wanneer gegevens controleerbaar zijn en niet door lokale corruptie of papieren constructies worden uitgehold. Een groen certificaat zonder geloofwaardig toezicht wordt anders slechts een nieuw handelsdocument waarmee illegale productie wordt schoongewassen.
De hardste aanpak moet worden gericht op de financiers, handelaren en juridische begunstigden achter grootschalige ontbossing, omdat de persoon met de kettingzaag zelden de grootste economische winnaar is. Landroof op duizenden hectaren vraagt kapitaal, machines, transport, informanten en toegang tot commerciële markten. Onderzoek naar bankstromen, eigendom, tussenbedrijven en uiteindelijk belanghebbenden kan daardoor meer vernietiging voorkomen dan uitsluitend kleine boeren en arbeiders arresteren. De staat moet niet alleen aantonen hoeveel operaties zijn uitgevoerd, maar hoeveel illegaal verkregen grond is teruggevorderd, hoeveel vermogen is bevroren en hoeveel invloedrijke organisatoren daadwerkelijk zijn veroordeeld.
Een geloofwaardige jaarlijkse rapportage zou de nationale bosverliezen daarom moeten verbinden met vervolging, herstel en economische resultaten. Burgers moeten kunnen zien hoeveel nieuwe wegen zijn gesloten, hoeveel vee uit illegaal ontboste gebieden is geweerd, hoeveel hectaren zijn hersteld en hoeveel gemeenschappen blijvende inkomsten uit bescherming ontvangen. Een daling van 31 procent tegenover 2021 is belangrijk, maar krijgt pas betekenis wanneer de achterliggende verbeteringen niet bij de eerste politieke of economische schok verdwijnen.
In Suriname verdient deze Colombiaanse ervaring aandacht voordat een hoog percentage bosbedekking opnieuw als automatisch bewijs van goed natuurbeheer wordt gebruikt. Goudwinning, houtkap, concessies en nieuwe wegen kunnen grote gebieden openstellen lang voordat nationale statistieken de volledige schade tonen, terwijl traditionele gemeenschappen vaak als eerste waarschuwen en als laatste formeel worden betrokken. Realtime bosmonitoring moet daarom worden gekoppeld aan controleposten, financiële opsporing, transparante concessieregisters, grondenrechten en beschermde inkomsten voor lokale bewakers. Een regering die alleen registreert hoeveel bos nog bestaat maar niet weet wie de machines financiert, wie het goud en hout koopt en welke routes worden aangelegd, bewaakt geen natuurlijke rijkdom maar telt langzaam wat ervan overblijft.
Colombia heeft bewezen dat ontbossing binnen enkele jaren aanzienlijk kan worden teruggedrongen, maar de stijging van 2025 en de vrijwel onveranderde schade in de Amazone tonen hoe snel een overwinning kan veranderen in politieke zelfmisleiding. De cijfers verdienen erkenning omdat zij beter zijn dan in 2021, maar zij verdienen ook onrust omdat iedere dag gemiddeld meer dan driehonderd hectare bos verdween. Een regering beschermt de Amazone niet door een gunstige referentiewaarde te kiezen, maar door ervoor te zorgen dat geen enkele koe, weg, onderneming of gewapende groep meer geld kan verdienen aan een gekapte hectare dan een gemeenschap aan een bos dat blijft leven.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
