Met het besluit om de kwestie rond de herbenoeming van secretaris generaal Carla Barnett voor te leggen aan het Caribbean Court of Justice, heeft CARICOM een intern bestuurlijk geschil uit de sfeer van politieke irritatie gehaald en op het terrein van verdragsinterpretatie geplaatst. De Republiek Trinidad en Tobago hield tijdens de retraite van de regeringsleiders in Saint Lucia vast aan haar bezwaar tegen de gevolgde procedure bij de herbenoeming, waardoor de Gemeenschap niet langer kon volstaan met diplomatieke formuleringen over eenheid en goede samenwerking. De keuze om een adviesoordeel te vragen aan het CCJ maakt duidelijk dat regionale integratie alleen geloofwaardig blijft wanneer ook de eigen topfuncties, benoemingsprocessen en bestuurlijke regels onder toetsing kunnen worden geplaatst.
De kern van de zaak ligt niet in de persoon van Barnett, maar in de vraag of de procedure rond haar herbenoeming juridisch en institutioneel voldoende stevig is verlopen. Trinidad en Tobago wil dat het CCJ zich buigt over de kwestie, waarna CARICOM heeft ingestemd met het starten van de nodige stappen om zo een adviesoordeel te verkrijgen op basis van artikel 212 van het Herziene Verdrag van Chaguaramas. Daarmee wordt het hoogste rechtsorgaan van de regio ingezet waarvoor het juist is ontworpen, namelijk het uitleggen van het verdrag dat de werking van de Caribische Gemeenschap moet dragen.
De afspraak dat de bestaande situatie rond de herbenoeming van de secretaris generaal blijft gelden totdat de Gemeenschap het advies van het CCJ heeft ontvangen en besproken, is politiek verstandig maar ook gevoelig. Enerzijds voorkomt die lijn een bestuurlijk vacuüm en laat zij CARICOM toe om haar lopende werkzaamheden voort te zetten zonder onmiddellijke institutionele verlamming. Anderzijds onderstreept deze keuze dat het laatste woord over de procedure nog niet is gesproken en dat de Gemeenschap zichzelf voorlopig in een juridisch wachtgebied heeft geplaatst.
Het belang van deze stap gaat verder dan een benoeming, omdat CARICOM al langer worstelt met de vraag hoe haar bestuurlijke architectuur sneller, transparanter en effectiever kan worden gemaakt. De Gemeenschap verwijst daarom terecht naar de bredere evaluatie van haar governance structuur, die eerder in Saint Kitts en Nevis werd afgesproken en bedoeld is om de werking van de regionale organisatie te versterken. Een organisatie die hogere eisen stelt aan lidstaten, internationale partners en regionale programma’s moet ook bereid zijn haar eigen besluitvorming kritisch te laten toetsen.
De verklaring dat dit proces de integriteit van geen enkele lidstaat of persoon aantast, is diplomatiek noodzakelijk maar mag niet worden gebruikt om de ernst van de kwestie af te zwakken. Goede governance betekent niet dat niemand fouten mag maken of vragen mag stellen, maar dat instellingen voldoende volwassen zijn om bezwaren ordelijk, juridisch en zonder persoonlijke beschadiging te behandelen. In dat opzicht kan de stap naar het CCJ juist een versterking zijn van CARICOM, mits het advies later niet wordt weggemoffeld in politieke compromistaal.
De zaak komt op een moment waarop CARICOM zichzelf internationaal graag presenteert als een regio die met één stem spreekt over klimaatfinanciering, voedselzekerheid, veiligheid, handel, schulden en institutionele hervorming. Die internationale geloofwaardigheid verliest kracht wanneer interne procedures niet helder genoeg zijn of wanneer lidstaten het gevoel krijgen dat besluitvorming te snel wordt doorgeduwd. Een gemeenschap die naar buiten toe meer invloed wil hebben, moet naar binnen toe zorgen voor regels die niet alleen bestaan, maar ook zichtbaar en consequent worden nageleefd.
De Surinaamse regering kan uit deze ontwikkeling halen dat regionale samenwerking nooit alleen draait om aanwezigheid op toppen, maar ook om het bewaken van rechtsstatelijke procedures binnen de instellingen waarvan het land deel uitmaakt. Lidmaatschap van CARICOM vraagt meer dan diplomatieke beleefdheid, omdat kleine staten juist via sterke regionale regels bescherming vinden tegen willekeur, achterkamertjes en bestuurlijke vaagheid. Paramaribo heeft er belang bij dat het CCJ zijn rol als verdragsrechter stevig invult, omdat een CARICOM met duidelijke procedures ook voor Suriname meer waarde heeft dan een Gemeenschap die spanningen wegpoetst onder het woord eenheid.
De verwijzing naar het CCJ kan daarom uitgroeien tot een belangrijk moment van institutionele zuivering binnen CARICOM. De regio staat voor grote uitdagingen en kan zich geen bestuurlijke mist veroorloven rond haar hoogste administratieve functies. Wanneer het advies zorgvuldig wordt behandeld en de governance evaluatie werkelijk wordt doorgezet, kan deze controverse uiteindelijk bijdragen aan een sterkere Gemeenschap die niet bang is voor juridische toetsing, omdat echte eenheid niet ontstaat door vragen te vermijden, maar door regels zo helder te maken dat alle lidstaten ze kunnen vertrouwen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
