Suriname heeft geen stroomprobleem meer dat met tijdelijke lapmiddelen kan worden opgelost. Het land heeft een structureel energieprobleem dat jarenlang is genegeerd, doorgeschoven en onvoldoende aangepakt. Terwijl bedrijven en huishoudens dagelijks worden geconfronteerd met load shedding, wordt nu met spoed gezocht naar 10 tot 15 megawatt extra vermogen uit de private sector. Dat klinkt als daadkracht, maar is in werkelijkheid vooral een bevestiging van hoe ver het elektriciteitsbeleid is ontspoord. Tijdens piekuren kampt het netwerk met een tekort van ruim 30 megawatt. Dat betekent dat de beschikbare productiecapaciteit simpelweg niet meer aansluit op de vraag. Het gevolg is voorspelbaar, bedrijven verliezen productietijd, machines worden beschadigd, dienstverlening wordt verstoord en huishoudens zitten zonder zekerheid over een basisvoorziening die in een moderne economie vanzelfsprekend zou moeten zijn. De Suriname Energy Chamber wil samen met de overheid, financiële instellingen en bedrijven bekijken hoe 10 tot 15 megawatt kan worden gerealiseerd via onder meer zonne energie en batterijopslag. Verschillende bedrijven zouden al projecten voorbereiden die gezamenlijk ongeveer 2 megawatt kunnen opleveren. Het initiatief verdient steun. Maar het legt tegelijkertijd een ongemakkelijke werkelijkheid bloot, de private sector wordt steeds nadrukkelijker gevraagd om problemen op te lossen die in eerste instantie het gevolg zijn van gebrekkige structurele planning binnen de energiesector.
Jarenlang is er gesproken over groei, ontwikkeling en economische expansie. Tegelijkertijd bleef de elektriciteitsvoorziening achter. Nu dreigt die achterstand rechtstreeks een rem te worden op investeringen en economische groei. De geplande bouw van zes tot negen hotels kan alleen al een extra elektriciteitsvraag van minstens 10 megawatt veroorzaken. Dat is bijna een derde van het huidige piektekort. Als zulke projecten worden ontwikkeld zonder dat vooraf voldoende energiecapaciteit wordt gegarandeerd, wordt economische groei uiteindelijk een bedreiging voor de stabiliteit van het netwerk. Een hotel bouwen zonder voldoende stroom is geen ontwikkeling. Het is vooruitgang op papier en stagnatie in de praktijk. Daar komt bij dat betrouwbare en actuele informatie over de energiesector nog altijd een probleem vormt. Tijdens het spoedoverleg werd gevraagd om gecertificeerde gegevens, waaronder jaarverslagen van EBS en duidelijkheid over het daadwerkelijk beschikbare opwekkingsvermogen. Dat zulke basisgegevens nadrukkelijk moeten worden opgevraagd, zegt veel over de staat waarin het energiebeleid verkeert. Wie een energiesysteem wil hervormen, moet eerst exact weten wat er geproduceerd wordt, wat beschikbaar is, wat verloren gaat, wat wordt verbruikt en wat de komende jaren nodig zal zijn. Zonder betrouwbare cijfers blijft beleid grotendeels giswerk. Ook de discussie over particuliere producenten toont aan dat het huidige model tegen zijn grenzen aanloopt. Het idee om meerdere producenten elektriciteit aan het netwerk te laten leveren, terwijl EBS verantwoordelijk blijft voor distributie, verdient serieuze aandacht. Maar zo’n hervorming kan niet worden uitgevoerd zonder helderheid over tarieven, subsidies, regelgeving en de financiële positie van EBS.
Ook de overheid zelf ontsnapt niet aan verantwoordelijkheid. Overheidsinstanties en parastatale bedrijven moeten hun schulden aan EBS tijdig betalen. Het is moeilijk geloofwaardig te spreken over een gezonde energiesector wanneer publieke instellingen hun financiële verplichtingen niet nakomen en tegelijkertijd van EBS verwachten dat het een betrouwbaar netwerk overeind houdt. Daarbovenop komt de afhankelijkheid van waterkracht. Door de aanhoudende droogte moeten de waterreserves van de Afobakadam voorzichtig worden beheerd. Dat maakt duidelijk dat Suriname niet alleen met een capaciteitsprobleem kampt, maar ook met kwetsbaarheid voor klimatologische omstandigheden. Energiebesparing moet onderdeel worden van het nationale beleid. Het voorstel om binnen twee tot drie maanden een energiebesparingsplan op te stellen is noodzakelijk, maar ook hier geldt dat plannen pas waarde krijgen wanneer ze daadwerkelijk worden uitgevoerd en gecontroleerd. Het uitschakelen van airconditioners wanneer die niet noodzakelijk zijn en het plaatsen van zonnepanelen op overheidsdaken zijn verstandige maatregelen. Maar ze mogen niet worden gebruikt als excuus om noodzakelijke investeringen in productie, transmissie, distributie en opslag uit te stellen.
De oproep aan consumenten om tijdens piekuren zuiniger met elektriciteit om te gaan is begrijpelijk. Maar voorzichtigheid bij burgers kan nooit een structurele oplossing vervangen. De verantwoordelijkheid voor een betrouwbaar elektriciteitssysteem ligt uiteindelijk niet bij de gemiddelde burger die thuis een airconditioner aanzet, maar bij degenen die verantwoordelijk zijn voor beleid, planning, investeringen en toezicht. Het aangekondigde Elektriciteit Sector Plan zal daarom meer moeten zijn dan een document vol ambities. Suriname heeft geen behoefte aan nog een beleidsstuk dat jarenlang in laden blijft liggen terwijl de werkelijkheid verder verslechtert. Wat nodig is, zijn harde afspraken, duidelijke verantwoordelijkheden, transparante cijfers en deadlines die daadwerkelijk worden nageleefd. De private sector lijkt bereid om mee te betalen en mee te investeren. Financiële instellingen kunnen kapitaal beschikbaar stellen. Technologie voor zonne energie en batterijopslag is beschikbaar. Deskundigen zijn aanwezig. Ook de overheid zegt te willen meewerken. Suriname kan niet blijven doen alsof iedere nieuwe stroomcrisis een onverwachte gebeurtenis is. Huishoudens gebruiken meer energie. Klimaatomstandigheden veranderen. Het zijn allemaal ontwikkelingen die voorspelbaar zijn. Het huidige tekort is daarom geen natuurverschijnsel. De voorgestelde 10 tot 15 megawatt extra capaciteit kan verlichting brengen. Maar het mag niet worden verkocht als de grote oplossing. Het is hooguit een pleister op een wond die al jaren openligt. Zolang Suriname blijft reageren nadat het probleem zich aandient, blijft het land achter de feiten aanlopen. De elektriciteitscrisis is daarmee meer dan een technisch probleem.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
