De aanhoudende hitte legt opnieuw de kwetsbaarheid van het onderwijs bloot. Alle basisscholen, VO- en VOS-scholen die onder het Algemeen Vormend Onderwijs van het ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur vallen, zullen ook in november om 12.00 uur de deuren sluiten. De aangepaste schooltijden blijven voorlopig tot en met 15 november 2026 van kracht. Hoewel de maatregel vanuit gezondheidsoogpunt begrijpelijk is, legt deze tegelijkertijd een schrijnend probleem zichtbaar, het onderwijs wordt steeds verder aangepast aan omstandigheden waarvoor structurele oplossingen kennelijk uitblijven. Het ministerie stelt dat de verkorte schooldagen noodzakelijk zijn vanwege de hoge temperaturen. Schoolleiders en directeuren krijgen het advies om met verkorte lesuren te werken, zodat alle vakken toch aan bod kunnen komen en de leerdoelen zoveel mogelijk worden bereikt. Ook moeten scholen, indien nodig, regelmatig drinkpauzes inlassen. Daarmee probeert het ministerie de gevolgen van de hitte te beperken, maar de vraag blijft hoeveel onderwijskwaliteit overeind kan blijven wanneer leerlingen structureel minder tijd in de klas doorbrengen. De maatregel is bovendien geen probleemloze ingreep. Kortere schooldagen betekenen automatisch minder effectieve lestijd, terwijl het curriculum niet overeenkomstig wordt teruggeschroefd. Het ministerie verwacht kennelijk dat scholen binnen een kleiner tijdsbestek dezelfde onderwijsdoelen blijven nastreven. Dat legt een extra verantwoordelijkheid bij leerkrachten, die niet alleen de leerstof moeten behandelen, maar ook moeten voorkomen dat leerlingen achterstanden oplopen.
Een wiskundeleerkracht van een muloschool, aangeduid met de initialen S.H., begrijpt het besluit van het ministerie volledig. Volgens hem zijn de omstandigheden in de klaslokalen nauwelijks vol te houden. Vooral na de pauze loopt de temperatuur volgens hem zo hoog op dat leerlingen moeite krijgen om zich te concentreren en de lessen goed te volgen. Zijn ervaring maakt duidelijk dat het probleem niet uitsluitend draait om ongemak. Wanneer leerlingen door extreme hitte niet meer in staat zijn om zich behoorlijk te concentreren, komt het leerproces rechtstreeks onder druk te staan. Een leerling die fysiek uitgeput in een oververhit lokaal zit, kan moeilijk dezelfde prestaties leveren als iemand die in een gezonde en comfortabele leeromgeving les krijgt. Toch heeft de verkorting van de lestijden ook een keerzijde. Waar de wiskundeleerkracht normaal gesproken 40 minuten beschikbaar heeft voor een les, moet hij het nu met slechts 30 minuten doen. Dat verschil van tien minuten lijkt op papier beperkt, maar kan in de praktijk grote gevolgen hebben. Vooral in de vierde klassen ontstaat tijdnood, omdat leerlingen daar intensievere begeleiding nodig hebben en zich moeten voorbereiden op hun schoolonderzoeken (SO). De lagere klassen kunnen volgens de leerkracht de verkorting enigszins opvangen, maar bij oudere leerlingen wordt het een stuk ingewikkelder. Nieuwe leerstof behandelen, oefeningen maken, vragen beantwoorden en controleren of leerlingen de stof daadwerkelijk begrijpen, vraagt tijd. Die tijd is niet zomaar weg te organiseren door een les sneller af te draaien. Om de schade te beperken, overweegt S.H. gebruik te maken van lesuren van collega’s en tijdens invaluren extra wiskundelessen te verzorgen. Dat getuigt van betrokkenheid, maar het is geen structurele oplossing. Het is bovendien problematisch wanneer het opvangen van onderwijsachterstanden steeds afhankelijk wordt gemaakt van de bereidheid van individuele leerkrachten om extra inspanningen te leveren.
Daarmee dreigt een verantwoordelijkheid die bij het onderwijsbeleid hoort, opnieuw op de schouders van het onderwijspersoneel terecht te komen. Leerkrachten moeten improviseren, lesprogramma’s aanpassen en verloren onderwijstijd compenseren, terwijl zij zelf onder dezelfde moeilijke omstandigheden moeten werken. De verlenging van de aangepaste schooltijden tot en met 15 november roept dan ook een bredere beleidskwestie op. De aanhoudende hitte kan niet langer uitsluitend worden behandeld als een tijdelijke verstoring van het normale schoolrooster. Het legt de noodzaak bloot van klimaatbestendige schoolgebouwen, betere ventilatie, voldoende drinkwatervoorzieningen en klaslokalen waarin leerlingen ook bij hoge temperaturen verantwoord onderwijs kunnen volgen. Het ministerie kan de schooldeuren eerder laten sluiten, maar daarmee verdwijnt het onderliggende probleem niet. Zolang scholen onvoldoende zijn toegerust om extreme temperaturen op te vangen, blijft het onderwijs afhankelijk van noodmaatregelen. En zolang de verloren lestijd niet serieus wordt gecompenseerd, dreigen vooral leerlingen in belangrijke leerjaren daarvan de gevolgen te ondervinden. Dat de wiskundeleerkracht ondanks de onderwijsproblemen achter het besluit staat, is veelzeggend. De gezondheid van leerlingen en leerkrachten moet vooropstaan. Maar het mag niet zo zijn dat bescherming tegen de hitte telkens ten koste gaat van de onderwijskansen van een nieuwe generatie. Veilig onderwijs vereist niet alleen kortere schooldagen, maar vooral schoolgebouwen en beleid die bestand zijn tegen de omstandigheden van vandaag.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
