Met elf volwaardige leden, tien partnerlanden en een economisch gewicht dat niet langer als randverschijnsel kan worden afgedaan, ontwikkelt BRICS plus zich tot een invloedrijke kracht in de strijd om handel, grondstoffen, financiering en politieke zeggenschap. Het samenwerkingsverband beschikt nog niet over de hechte instellingen van een economische unie en vormt evenmin een militair bondgenootschap, maar geeft landen uit het mondiale Zuiden wel een groter platform om de dominantie van westerse mogendheden ter discussie te stellen. Daarmee groeit BRICS plus uit tot een bouwplaats voor een nieuwe internationale orde, waarvan de fundamenten zichtbaar worden zonder dat al vaststaat hoe stevig het uiteindelijke bouwwerk zal zijn.
De eerste top van Brazilië, Rusland, India en China vond in 2009 plaats, waarna Zuid Afrika in 2011 aansloot en de afkorting BRIC veranderde in BRICS. Egypte, Ethiopië, Iran, Saudi Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten traden in 2024 toe, gevolgd door Indonesië in 2025, waardoor het verband inmiddels elf volwaardige leden telt. Samen vertegenwoordigen deze landen ongeveer de helft van de wereldbevolking en rond de veertig procent van de wereldeconomie wanneer koopkracht als maatstaf wordt gebruikt. Dat aandeel ligt boven de ruim dertig procent die in vergelijkbare berekeningen aan de G7 wordt toegeschreven, al blijft het economische gewicht van de BRICS landen bij berekening tegen gewone marktkoersen aanzienlijk lager.
Achter die indrukwekkende cijfers schuilt een bredere politieke boodschap, omdat tientallen ontwikkelingslanden niet langer accepteren dat instellingen die na de Tweede Wereldoorlog zijn opgebouwd hun economische omvang, bevolkingsaantal en regionale betekenis onvoldoende weerspiegelen. Hervorming van de Verenigde Naties, het Internationaal Monetair Fonds, de Wereldbank en andere mondiale instellingen behoort daarom tot de terugkerende eisen. Landen die jarenlang vooral regels moesten volgen die elders werden ontworpen, willen voortaan mee bepalen hoe financiering, handel, klimaatrechtvaardigheid, technologie en internationale veiligheid worden geregeld.
Een belangrijke pijler van die ambitie werd zichtbaar met de oprichting van de Nieuwe Ontwikkelingsbank, die in 2015 operationeel werd en vanuit Shanghai projecten voor infrastructuur en duurzame ontwikkeling financiert. De bank moet landen meer keuzeruimte bieden naast bestaande kredietverstrekkers, waarbij financiering in nationale munten de afhankelijkheid van buitenlandse valuta kan beperken. Haar betekenis ligt voorlopig niet in het verdringen van de Wereldbank, maar in het doorbreken van het idee dat ontwikkelingsfinanciering slechts via één netwerk van instellingen, voorwaarden en politieke invloed kan verlopen.
De aanval op de dominante positie van de Amerikaanse dollar verloopt eveneens minder spectaculair dan soms wordt voorgesteld, maar daardoor niet minder betekenisvol. Rusland en China handelen een groter deel van hun onderlinge goederen en energie in roebels en yuan, terwijl andere leden betalingsverbindingen onderzoeken waarmee transacties sneller en goedkoper in nationale munten kunnen worden afgewikkeld. De dollar blijft diep verankerd in grondstoffenhandel, financiële markten, internationale reserves en schuldfinanciering, waardoor een plotselinge val onwaarschijnlijk is. Iedere transactie die buiten het dollarsysteem wordt afgehandeld, vermindert echter stap voor stap de vanzelfsprekendheid waarmee de Amerikaanse munt decennialang centraal stond.
Het verhaal over een gezamenlijke BRICS munt loopt daarbij voor op de werkelijkheid, omdat de leden geen concreet besluit hebben genomen om één munt naar het voorbeeld van de euro in te voeren. De verschillen tussen hun economieën, rentestelsels, kapitaalmarkten, wisselkoersbeleid en geopolitieke belangen zijn daarvoor te groot. De praktische aandacht ligt momenteel bij handel in lokale munten, onderlinge betalingssystemen en lagere transactiekosten, waardoor de yuan meer internationale ruimte kan krijgen zonder dat alle leden bereid zijn hun monetaire zelfstandigheid aan China over te dragen.
Partnerlanden versterken ondertussen de uitstraling van BRICS plus zonder onmiddellijk volledige invloed aan de vergadertafel te krijgen. Belarus, Bolivia, Cuba, Kazachstan, Maleisië, Nigeria, Thailand, Oeganda, Oezbekistan en Vietnam beschikken over deze status, waardoor het netwerk zich verder uitstrekt over Azië, Afrika en Latijns Amerika. Turkije heeft toenadering gezocht en belangstelling getoond, maar behoort niet tot de officieel bevestigde partnerlanden. Die nieuwe categorie maakt uitbreiding mogelijk zonder dat ieder geïnteresseerd land direct dezelfde rechten, verplichtingen en politieke gevoeligheden van het volledige lidmaatschap meekrijgt.
Toch vormt omvang op zichzelf geen garantie voor eensgezindheid, omdat BRICS plus landen samenbrengt die op cruciale terreinen uiteenlopende belangen hebben. China en India wedijveren om invloed en dragen een geschiedenis van grensspanningen mee, Rusland leeft onder zware sanctiedruk, Iran staat tegenover westerse mogendheden en verschillende Golfstaten onderhouden tegelijkertijd nauwe veiligheidsrelaties met de Verenigde Staten. Sommige leden exporteren enorme hoeveelheden energie, andere zijn juist afhankelijk van betaalbare invoer, waardoor prijsstijgingen die het ene land verrijken de economie van een ander lid kunnen verzwakken.
Een oorlog waarbij Iran rechtstreeks betrokken raakt, zou daarom een harde proef vormen voor de politieke samenhang van het verband. Leden zouden dan moeten kiezen tussen diplomatieke solidariteit, economische belangen, energiezekerheid en het vermijden van nieuwe sanctierisico’s. Scherpe verklaringen zijn binnen een topontmoeting relatief eenvoudig, maar gezamenlijke actie wordt moeilijker zodra banken, havens, verzekeraars en ondernemingen met concrete financiële gevolgen worden geconfronteerd. BRICS plus kan in zo’n crisis zijn betekenis bewijzen, maar ook zichtbaar maken dat het eerder een onderhandelingsplatform dan een gesloten alliantie is.
Ondanks die tegenstellingen verandert het bestaan van het verband de speelruimte van ontwikkelingslanden, omdat zij investeringen, leningen en handelsrelaties niet langer uitsluitend bij traditionele westerse partners hoeven te zoeken. Meer concurrentie tussen financiële machtscentra kan leiden tot gunstiger voorwaarden, snellere infrastructuurontwikkeling en een grotere stem voor landen die lang weinig invloed hadden. Die keuzeruimte brengt eveneens risico’s mee, aangezien minder westerse voorwaarden niet automatisch leiden tot transparantere contracten, lagere schulden of betere bescherming van werknemers, gemeenschappen en het milieu.
Suriname kan deze verschuivende machtsverhoudingen benutten door contacten met de Nieuwe Ontwikkelingsbank en afzonderlijke BRICS landen zorgvuldig te koppelen aan controleerbare projecten voor energie, landbouw, digitale infrastructuur en klimaatbestendigheid, zonder zich politiek afhankelijk te maken van een kamp. Sterke aanbestedingsregels, openbare contractvoorwaarden, degelijk schuldbeheer en bescherming van nationale belangen moeten daarbij zwaarder wegen dan indrukwekkende beloften over snelle miljardeninvesteringen. Een kleine staat vergroot zijn onderhandelingskracht niet door blind partij te kiezen, maar door meerdere deuren open te houden en iedere overeenkomst langs dezelfde maatstaf van transparantie, rendement en nationale ontwikkeling te leggen.
De nieuwe wereldorde ontstaat daardoor niet op een topconferentie en evenmin door de lancering van een nieuwe munt, maar door duizenden besluiten over handel, krediet, energie, technologie en diplomatie die steeds vaker buiten de traditionele machtscentra worden genomen. BRICS plus heeft de dollar nog niet verslagen en de G7 niet vervangen, maar heeft wel aangetoond dat een groot deel van de wereld niet langer tevreden is met een systeem waarin economische macht en politieke zeggenschap ongelijk verdeeld blijven. De beslissende vraag is daarom niet of het oude bestel morgen instort, maar hoeveel invloed het verliest zodra steeds meer landen ontdekken dat zij ook zonder toestemming van dat bestel nieuwe verbindingen kunnen bouwen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
