De Energie Bedrijven Suriname (EBS) heeft een digitaal systeem gelanceerd waarmee burgers dagelijks kunnen controleren of hun aansluiting op de lijst staat voor mogelijke stroomafschakeling. Op het eerste gezicht lijkt dat een stap vooruit. Wie weet wanneer de stroom mogelijk wordt uitgeschakeld, kan zich voorbereiden. Maar achter deze nieuwe planning schuilt een veel groter probleem, Suriname lijkt zich steeds meer te moeten aanpassen aan een elektriciteitssysteem dat niet langer voldoende capaciteit heeft om de samenleving betrouwbaar van stroom te voorzien. EBS probeert de stroomuitval voorspelbaarder te maken. Verbruikers kunnen met hun meter of aansluitnummer nagaan of zij op de actuele planning voorkomen. Daarbij wordt de planning gedurende de dag aangepast. Voor de ochtend en middag geldt een schema, terwijl later opnieuw wordt bepaald welke aansluitingen tijdens de avonduren mogelijk worden afgeschakeld. Burgers wordt zelfs geadviseerd om tweemaal per dag te controleren. Een huishouden moet rekening houden met uitval. Een ondernemer moet zijn bedrijfsvoering aanpassen. Winkels, kantoren, restaurants, kleine ondernemingen en productiebedrijven moeten mogelijk apparatuur uitschakelen of activiteiten onderbreken. Gezinnen moeten apparaten opladen wanneer er wel stroom is en hun dagelijkse planning aanpassen aan een elektriciteitsnet dat steeds minder zekerheid biedt.
EBS benadrukt terecht dat plaatsing op de planning niet automatisch betekent dat de stroom daadwerkelijk wordt uitgeschakeld. Het gaat om een indicatieve lijst die alleen wordt uitgevoerd wanneer loadshedding noodzakelijk is om het systeem stabiel te houden. Maar voor de gemiddelde burger verandert dat weinig aan de kern van de zaak. Als mensen iedere ochtend en middag opnieuw moeten controleren of hun aansluiting mogelijk wordt uitgeschakeld, is de onzekerheid zelf al onderdeel geworden van het probleem. Op 25 augustus maakte EBS bekend dat het elektriciteitsverbruik tijdens de droge periode sterker was gestegen dan verwacht. De beschikbare productie eenheden stonden zwaar onder druk en er was geen reservevermogen beschikbaar. In het EPAR-gebied moest daarom beurtelings minimaal drie uur stroom worden uitgeschakeld. Dat een stijging van de vraag tijdens een droge periode het elektriciteitssysteem zo snel richting de grens duwt, legt een fundamentele zwakte, er is kennelijk te weinig ruimte om tegenvallers op te vangen. Een modern elektriciteitssysteem hoort niet alleen te functioneren wanneer alles volgens plan verloopt. Het moet beschikken over voldoende reservecapaciteit om pieken, technische problemen, onderhoud en seizoensgebonden beperkingen op te vangen. Juist die buffer lijkt in Suriname onvoldoende aanwezig.
De situatie wordt verder bemoeilijkt door de tijdelijke beperking bij de Brokopondo waterkrachtcentrale. Door werkzaamheden aan de turbines is momenteel minder vermogen beschikbaar. EBS kan tijdelijk max ongeveer 130 megawatt uit Brokopondo afnemen, terwijl bij volledige beschikbaarheid van alle zes turbines circa 160 megawatt mogelijk is. Het verschil lijkt op papier misschien beperkt, maar binnen een systeem dat al zonder reservevermogen opereert, kan iedere megawatt het verschil maken tussen een stabiele levering en een nieuwe ronde stroomuitval. Om het tekort gedeeltelijk op te vangen, wordt meer thermische elektriciteit vanuit Tout Lui Faut geleverd. Dat betekent echter ook dat Suriname steeds nadrukkelijker moet terugvallen op andere, doorgaans duurdere vormen van opwekking wanneer waterkracht tijdelijk minder beschikbaar is. Het grote probleem is daarom niet alleen dat er vandaag of morgen stroom wordt uitgeschakeld. Het echte probleem is dat de samenleving onvoldoende zicht heeft op een structurele oplossing. De afgelopen weken is opnieuw discussie ontstaan over de beschikbare opwekkingscapaciteit en de investeringen die noodzakelijk zijn om het elektriciteitsnet toekomstbestendig te maken. Energie experts hebben bovendien aangedrongen op meer transparantie over de oorzaken van de tekorten en de manier waarop deze worden aangepakt. Die transparantie is geen luxe. Elektriciteit is geen gewone commerciële dienst. Vrijwel ieder onderdeel van de economie is ervan afhankelijk. Ziekenhuizen, scholen, bedrijven, winkels, huishoudens, communicatievoorzieningen en overheidsdiensten kunnen niet normaal functioneren zonder betrouwbare energie.
Daarom is het onvoldoende om burgers alleen te vertellen wanneer zij mogelijk zonder stroom komen te zitten. De samenleving verdient duidelijkheid over waarom het systeem zover onder druk staat, welke investeringen zijn gedaan, welke investeringen nodig zijn en binnen welke termijn de structurele problemen worden opgelost. Het loadsheddingportaal kan nuttig zijn. Het geeft consumenten in ieder geval meer informatie en voorkomt dat stroomuitval volledig onverwacht komt. Maar een goed georganiseerde stroomuitval blijft een stroomuitval. Het risico bestaat dat Suriname zich tevreden gaat stellen met het beter managen van een probleem dat eigenlijk opgelost moet worden. Dat burgers nu twee keer per dag moeten controleren of hun aansluiting mogelijk aan de beurt is, mag daarom niet worden gepresenteerd als vooruitgang zonder meer. Het is vooral een teken dat de elektriciteitsvoorziening onder zware druk staat. De samenleving heeft geen behoefte aan een perfect georganiseerde onzekerheid. Suriname heeft behoefte aan een elektriciteitssysteem waarop huishoudens en bedrijven kunnen rekenen. Een digitaal schema kan aangeven wanneer de stroom mogelijk uitgaat. Zolang die structurele antwoorden uitblijven, blijft het loadsheddingportaal uiteindelijk vooral een digitale kalender voor een probleem dat allang opgelost had moeten worden.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
