De Europese Commissie heeft met haar voorstel om vanaf 2029 ook bepaalde internationale vluchten onder de Europese emissiehandel te brengen een conflict ontketend dat veel verder reikt dan de prijs van een vliegticket, omdat Brussel hiermee niet alleen extra druk wil zetten op de uitstoot van vliegtuigen, maar ook opnieuw de gevoelige vraag oproept wie mondiale luchtvaartemissies mag reguleren wanneer daarvoor al een internationaal systeem bestaat. Het op 17 juli gepresenteerde plan raakt vertrekkende vluchten naar bestemmingen die maximaal 5.000 kilometer verwijderd zijn van het geografische middelpunt van de Europese Unie en moet nog worden goedgekeurd door de Europese lidstaten en het Europees Parlement. De voorgestelde uitbreiding zou vanaf 2029 ingaan.
Het gekozen bereik trekt een merkwaardige klimaatlijn door de wereldkaart, waardoor vluchten naar Turkije, Noord Afrika en belangrijke overstapplaatsen in het Midden Oosten onder de Europese koolstofprijs kunnen vallen, maar rechtstreekse verbindingen met de Verenigde Staten, China en verder gelegen bestemmingen voorlopig buiten schot blijven. Een vlucht van Parijs naar Dubai zou daardoor wel worden belast, maar een vlucht van Parijs naar New York niet, hoewel de langere reis naar Amerika aanzienlijk meer brandstof kan verbruiken en dus meer uitstoot kan veroorzaken. Brussel presenteert de grens als een gerichte aanpak tegen uitstoot en oneerlijke concurrentie, maar creëert tegelijkertijd een systeem waarin niet de omvang van de vervuiling, maar de ligging van de bestemming bepaalt welke rekening wordt uitgeschreven.
Het Europese emissiehandelssysteem verplicht luchtvaartmaatschappijen op de reeds gedekte routes om voor hun koolstofuitstoot emissierechten in te leveren, waarbij het beschikbare aantal rechten geleidelijk wordt beperkt om verduurzaming af te dwingen. De toepassing bleef tot dusver hoofdzakelijk beperkt tot vluchten binnen de Europese Economische Ruimte en enkele verbindingen met het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland, omdat Europa de wereldwijde luchtvaartsector ruimte wilde geven om via CORSIA tot een gezamenlijke aanpak te komen. Die terughoudendheid loopt volgens Brussel tegen haar grenzen aan, omdat een aanzienlijk deel van de internationale luchtvaartuitstoot nog altijd niet onder een krachtige en afdwingbare koolstofprijs valt.
CORSIA kwam in 2016 tot stand onder verantwoordelijkheid van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie en werd gepresenteerd als het eerste mondiale marktmechanisme voor een volledige economische sector, waarbij luchtvaartmaatschappijen de groei van hun uitstoot op internationale routes moeten compenseren met goedgekeurde koolstofkredieten of het gebruik van schonere brandstoffen. Aan het systeem nemen in 2026 inmiddels 130 landen deel, maar de Europese beoordeling laat zien dat de feitelijke dekking en nationale handhaving nog sterk uiteenlopen, waardoor een internationaal akkoord op papier niet automatisch dezelfde werking heeft als een streng uitgevoerd emissiestelsel. CORSIA vult technologische vernieuwing, efficiëntere operaties en duurzame vliegtuigbrandstoffen aan.
Tim Clark, president van Emirates, gebruikte tijdens de luchtvaartshow van Farnborough scherpe woorden voor de Europese koers en omschreef het voorstel als een dubbele klap voor maatschappijen die al kosten maken om aan CORSIA te voldoen. Emirates heeft inmiddels koolstofkredieten gekocht waarmee regenwouden in Guyana worden ondersteund, waardoor de luchtvaartmaatschappij een deel van haar internationale verplichtingen kan afdekken en Guyana tegelijkertijd inkomsten uit bosbescherming ontvangt. Dat voorbeeld maakt duidelijk dat achter het conflict niet alleen een klimaatdiscussie schuilgaat, maar ook een snel groeiende markt waarin landen, luchtvaartmaatschappijen, handelaren en regeringen strijden om miljarden aan emissierechten en koolstofkredieten.
De beschuldiging dat iedere ton uitstoot letterlijk tweemaal zal worden afgerekend, vertelt echter niet het volledige verhaal, omdat het Europese ontwerp voorziet in een vermindering van de Europese verplichting met de kosten die al onder CORSIA zijn gemaakt. Het Europese systeem moet daardoor als aanvullende heffing functioneren en niet als volledige vervanging van de mondiale regeling, maar luchtvaartmaatschappijen blijven wel geconfronteerd met twee verschillende administraties, twee controlestructuren en een hogere uiteindelijke koolstofrekening. De dubbele last zit daardoor niet uitsluitend in tweemaal betalen voor exact dezelfde uitstoot, maar ook in de combinatie van extra nalevingskosten, juridische onzekerheid en een Europese koolstofprijs die veel harder kan doorwerken dan goedkopere compensatiekredieten. De Europese effectbeoordeling houdt rekening met aftrek van CORSIA kosten.
ICAO heeft gewaarschuwd dat een eenzijdige uitbreiding van het Europese systeem de mondiale samenhang kan aantasten, dubbele maatregelen kan veroorzaken en het draagvlak voor CORSIA kan verzwakken, hoewel de Europese Unie zelf een belangrijke rol speelde bij de totstandkoming van dat akkoord. Ook de Amerikaanse luchtvaartorganisatie Airlines for America verwerpt de versnipperde aanpak en stelt dat Europa met de uitbreiding buiten zijn eigen regio internationale afspraken schendt, waarna vanuit Washington eveneens ernstige bezorgdheid werd uitgesproken. ICAO vreest versnippering van de mondiale verduurzamingsaanpak, terwijl Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen waarschuwen voor internationale conflicten. Een inhoudelijke reactie van de Europese Commissie bleef dinsdag uit vanwege een officiële feestdag in België.
Aan de andere zijde van het conflict vinden klimaatvoorstanders het voorstel niet te streng, maar veel te voorzichtig, omdat de langste en meest vervuilende vluchten buiten de nieuwe straal blijven en bijna de helft van de Europese luchtvaartuitstoot daardoor nog steeds aan een Europese koolstofprijs ontsnapt. Naar schatting zou Brussel ongeveer 4,2 miljard euro aan extra opbrengsten mislopen doordat niet alle vertrekkende internationale vluchten worden opgenomen, terwijl CORSIA vooral compensatie mogelijk maakt en luchtvaartmaatschappijen niet rechtstreeks dwingt hun absolute uitstoot snel genoeg te verminderen. Bijna 47 procent van de Europese luchtvaartuitstoot zou buiten de uitbreiding blijven.
De ontwikkeling verdient ook in Paramaribo serieuze aandacht, want hoewel rechtstreekse verbindingen tussen Europa en Suriname buiten de voorgestelde straal lijken te blijven, bewijst Guyana dat tropisch bos binnen een goed gereguleerde koolstofmarkt kan worden omgezet in internationale inkomsten zonder het te kappen. Suriname beschikt over een uitzonderlijke natuurlijke positie, maar kan daarvan alleen duurzaam profiteren wanneer de juridische structuur wordt voltooid, koolstofrechten transparant worden geregistreerd, dubbeltelling wordt voorkomen, onafhankelijke controle wordt gegarandeerd en binnenlandse gemeenschappen aantoonbaar delen in de opbrengsten. De reeds ingezette gefaseerde ontwikkeling van een nationale koolstofmarkt moet daarom uitgroeien tot een geloofwaardig stelsel en niet blijven steken in ambitieuze verklaringen en ondoorzichtige overeenkomsten. De geplande Surinaamse structuur omvat een nationaal register en een permanente wettelijke basis.
De komende onderhandelingen zullen bepalen of Europa zijn voorstel afzwakt, de straal vergroot of een compromis sluit waarbij CORSIA meer tijd krijgt om zijn gebreken te herstellen, maar de luchtvaartsector kan niet langer tegelijk beweren dat klimaatmaatregelen noodzakelijk zijn en iedere stevige rekening afwijzen zodra die de eigen winstgevendheid raakt. Passagiers zullen uiteindelijk een deel van de kosten dragen, maatschappijen zullen hun routes en prijzen aanpassen en regeringen zullen blijven twisten over bevoegdheden, maar een koolstofrekening wordt pas geloofwaardig klimaatbeleid wanneer zij aantoonbaar minder uitstoot oplevert en niet slechts van het ene kasboek naar het andere vliegt.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
