De gouverneur van Rio de Janeiro prijst de grootste politieactie uit de Braziliaanse geschiedenis als een overwinning, toch raakte de kern niet waar het moest. Van de 117 door de politie gedode verdachten stond niemand op de lijst van 69 personen die in de onderliggende strafzaak zijn genoemd, vijf namen werden aangehouden en geen daarvan behoort tot de top van het Comando Vermelho. Het zwaargewapende optreden, bekend als Operatie Containment, eindigde met 121 doden waaronder vier agenten en twee minderjarigen en liet bewoners achter die hun doden zelf uit de beboste heuvels naar de straten droegen.
De officiële lezing schuurt met de bevindingen uit het volledige politierapport dat bij het Hooggerechtshof is beland. Doel was de in de aanklacht genoemde leiders op te pakken, in de praktijk ontglipte het hoogste echelon. De vermeende hoofdman Edgar Alves de Andrade, bijgenaamd Doca, is nog vrij. Eén regionale leider gaf zich zonder schoten, een detail dat wrang afsteekt tegen de lange rij lichamen die na de operatie in de wijk Penha zichtbaar werd.
De veiligheidssecretaris van de deelstaat stelt dat onder de doden ook mannen zonder strafblad vallen maar houdt vol dat het om criminelen gaat. Hij wijst op de schaal van de actie met 2500 agenten en noemt die de bevestiging dat de staat het geweldsmonopolie bezit. Critici zien vooral een operatie zonder scherp afgebakend doel, gebaseerd op jarenlange onderzoeken die dringend precisiewerk vergden. Families spreken over executies, mensenrechtenorganisaties vragen om forensisch onderzoek dat ter plaatse uitbleef. Verwondingen bij meerdere slachtoffers waaronder een onthoofding worden door de autoriteiten toegeschreven aan bendes die het beeld wilden manipuleren, nabestaanden geloven daar niets van en vrezen dat de toedracht nooit helder wordt.
De inval viel in de aanloop naar de klimaattop in Belém en werd meteen onderdeel van een bredere politieke strijd. President Lula bekritiseerde de aanpak als desastreus, het kamp van de gouverneur zette de actie neer als model om de georganiseerde misdaad terug te dringen. Een landelijke peiling toont een krappe meerderheid die achter het optreden staat, in Rio is die steun groter, het gevoel van onveiligheid is er al jaren hoog. Tegelijk klinkt de vraag wat er werkelijk verandert wanneer de kopstukken buiten schot blijven en gemeenschappen met de schade achterblijven.
De cijfers over dodelijk geweld laten al langer een hard beeld zien met dagelijks politieoptreden dat levens eist en een stedelijk weefsel dat het moeilijk vindt het vertrouwen te herstellen. Juristen die families bijstaan waarschuwen dat grootschalige raids tijdelijk vuurwapens uit een gebied kunnen halen maar zelden het machtsvacuüm vullen dat daarna ontstaat. Bewoners die hun zonen tussen de bomen terugvonden vertellen over verlies dat geen statistiek vangt en over een rechtstaat die voor hun gevoel niet boven de heuvels reikt.
Wat resteert is een stad die hunkert naar veiligheid zonder oorlogstaal en naar onderzoeken die de feiten vastleggen voordat sporen verdwijnen. Zonder heldere doelen, transparante opsporing en snelle verantwoording van iedereen met een wapen in de hand blijft de balans doorslaan naar korte klappen met lange nasleep. De gezinnen vragen niet om zachte aanpak, zij vragen om recht dat werkt.
