Wie vandaag naar de energiemarkt kijkt, ziet dat de zwaartepuntverplaatsing allang begonnen is, het tempo van de omslag naar schone elektriciteit wordt nu bepaald in opkomende economieën waar goedkope zon en wind samenkomen met digitale sturing, lokale maakindustrie en een honger naar betrouwbare stroom die groei mogelijk maakt zonder dure import van fossiele brandstoffen. Een recente analyse schetst hoe deze landen het verschil maken doordat elektro-intensieve technologie efficiënter is en omdat zij het grootste deel van het onbenutte zon en windpotentieel en een aanzienlijk deel van de benodigde grondstoffen in handen hebben, waardoor investeerders naar een nieuwe industriële gordel trekken die niet langer om de oude energiehoofdsteden heen draait.
Kapitaal volgt die logica, de wereldwijde investeringen in de energietransitie bereikten een nieuw record en groeiden opnieuw stevig, met een opvallende versnelling in productiecapaciteit voor zon en batterijen die als vliegwiel fungeert voor verdere prijsdalingen en uitrol. Deze golf is aantoonbaar, van nieuwe fabrieken tot supply chains die dichter bij de vraag worden gebouwd, precies het mechanisme dat ervoor zorgt dat technologie geen luxeproduct blijft maar massagoed wordt.
Toch is de kaart niet egaal ingekleurd, Afrika bezit immense zonnepotentie maar ontvangt slechts een fractie van de wereldwijde clean energy investeringen, terwijl projectpijplijnen in Azië en Latijns Amerika juist snel groeien. Het gevolg is een dubbele realiteit, aan de ene kant dalen de mondiale fossiele brandstoftrends en vlakt de vraag af, aan de andere kant stokt vooruitgang waar financiering duur blijft en muntrisico’s de businesscase ondermijnen, waardoor projecten pas loskomen wanneer garanties en lokale valutaoplossingen de drempel verlagen.
Wie de geopolitiek erbij pakt, ziet hoe concurrentie om invloed de versnelling zowel voedt als vertraagt, in Indonesië bijvoorbeeld strijden modellen naast elkaar, een Chinese route die razendsnel fabrieken en infrastructuur neerzet inclusief ketens rond nikkel en accu’s en een westers pad dat inzet op partnerschappen maar trager geld loskrijgt, waardoor keuzes vandaag bepalend zijn voor de industrie van morgen en voor de vraag of goedkope stroom straks via groene netten of via gascontracten wordt geleverd. Deze strijd aan de aanbodkant koppelt direct terug naar vestigingsklimaat, want energieintensieve industrieën volgen het spoor van voorspelbare, schone elektriciteit.
De echte bottleneck ligt steeds minder bij het paneel of de turbine en steeds meer bij netten, opslag en vergunningen, precies daar waar extra miljarden worden aangekondigd voor transmissie en distributie om de file op het stroomnet op te lossen en waar just transition deals beloven kolencentrales versneld af te bouwen in ruil voor nieuwe investeringspakketten. De praktijk leert dat deze partnerschappen alleen werken als toezeggingen snel worden omgezet in uitbetalingen, als lokale instellingen sterk genoeg zijn om projecten te dragen en als meetbare sociale voorwaarden het draagvlak in regio’s borgen waar banen en tarieven er het hardst toe doen.
Tussen al die lijnen tekent zich een eenvoudig werkprincipe af dat steden, havenbedrijven en industriële clusters in opkomende markten hanteerbaar vinden, bouw eerst vaste stroom met zon, wind en flexibel gas als brug, leg gelijktijdig de ruggengraat van opslag en hoogspanningsverbindingen aan en veranker een stukje productie van onderdelen dicht bij huis zodat leveringsrisico’s afnemen en vaardigheden lokaal groeien, want zo wordt energiebeleid een banenprogramma in plaats van een kostenpost en zo verschuift de export van grondstoffen naar de export van componenten en diensten die meer waarde vasthouden.
